Ægir - 01.09.2009, Blaðsíða 22

Ný tegund á Íslandsmiðum
Dílakjafta (Lepidorhombus boschii)
veiddist í fyrsta sinn svo vitað sé í leið-
angri Hafrannsóknastofnunar vorið 2008,
en þá veiddust sex fiskar á 140-240 m
dýpi frá Háfadjúpi, suður fyrir Surtsey,
um Selvogsbanka á Reykjanesgrunn.
Dílakjöfturnar voru 21-34 cm að lengd,
tveir hængar og fjórar hrygnur, allt kyn-
þroska fiskar og komnir nálægt hrygn-
ingu. Áður hafði hún veiðst næst Íslandi
á Hallærisbanka (Lousy bank) dágóðan
spöl utan fiskveiðimarkanna djúpt undan
Suðausturlandi (60°33´N, 12°34´V) en
þar veiddust tvær hrygnur, 19 og 22 cm
langar, á 400 m dýpi í maí 1959 og í júní
1960 veiddust á svipuðum slóðum einn
20 cm hængur og þrjár hrygnur 22-23
cm.
Dílakjaftan líkist mjög frænku sinni
stórkjöftunni, neðri skoltur er þó ekki
jafn áberandi og trjóna er styttri. Auð-
þekktust er dílakjaftan á fjórum stórum
svörtum dílum eða blettum á aftanverð-
um fiskinum, tveir eru á aftari hluta bak-
ugga og aðrir tveir á aftari hluta raufar-
ugga. Vinstri hlið er gulmóbrún á litinn,
hægri hlið er hvít. Dílakjafta getur orðið
45 cm löng.
Heimkynni dílakjöftu eru í Norðaust-
ur-Atlantshafi frá vestanverðum Bret-
landseyjum og inn í Biskajaflóa til Spán-
ar, Portúgals og Marokkó. Þá er hún al-
geng í Miðjarðarhafi. Hún er botnfiskur
sem heldur sig einkum á leirbotni og
veiðist allt niður á 800 m dýpi en er al-
gengust á 200-400 m. Fæða er smá-
krabbadýr, einkum rækjur. Dálítið er
veitt af dílakjöftu og eru helstu veiði-
þjóðir Spánverjar, Portúgalir og Grikkir.
Eins og áður sagði voru það allt fiskar
komnir að hrygningu sem veiddust á síð-
asta ári. Hugsanlegt er að þessi tegund
sé að taka sér bólfestu hér við land.
Sjaldséðar tegundir sem bárust árið
2008
Sæsteinsuga, Petromyzon marinus
Líkt og undanfarin ár, þá urðu sjó-
menn nokkuð varir við fiska, mest ufsa,
með sár sem telja má víst að séu eftir
sæsteinssugu. Á sumum ufsanna sem
sendir voru til rannsóknar hafði sárið
opnast inn í kviðarholið og hluti innyfla
dregist út í gatið og myndað þar tappa.
Einkum virðist vart við sár á fiskum á
svæðinu frá Þórsbanka og vestur á
Kötlugrunn, en sæsteinsugu varð vart allt
í kringum landið í leiðöngrum Hafrann-
sóknastofnunarinnar og mældust þær 61-
81 cm langar.
Vogmær, Trachipterus arcticus
Vogmeyjar rak víða á land árið 2008,
einkum um norðanvert landið. Oftast
voru þetta stakir fiskar, en ekki smátorf-
ur líkt og gerðist árið áður. Í leiðöngrum
Hafrannsóknastofnunarinnar veiddist
vogmær aðallega á djúpslóð fyrir Vestur-
landi. Alls náðist að mæla 33 vogmeyjar
og voru þær á lengdarbilinu 81-153 cm.
Lýr, Pollachius pollachius
Lítið fréttist af lý við landið árið 2008.
Einn veiddist þó austan við Ingólfshöfða.
Hugsanlegt er að sjómönnum þyki ekki
lengur fréttnæmt að veiða þessa tegund,
en til að fylgjast með breytingum á út-
breiðslu hans við landið eru fréttir af
slíkri veiði kærkomnar.
Ljóskjafta, Ciliata septentrionalis
Seiði þessarar tegundar munu hafa
veiðst við Ísland snemma á síðustu öld,
Sjaldgæfir fiskar á
Íslandsmi›um 2008
Íslenska hafsvæðið liggur á mörkum hlýrra strauma Atlantshafsins sem flæða upp að suðurströnd landsins og
kaldra strauma Norðurhafa sem koma norðan að landinu. Rannsóknir hafa sýnt að allt frá árinu 1996 hefur
selturíkur hlýsjór verið mjög áberandi á hafsvæðinu. Þetta aukna flæði hlýsjávar inn á íslenska hafsvæðið virðist
vera hluti af stærri breytingum sem orðið hafa á Norður Atlantshafi á síðari árum.
Þessi hlýnun sjávar á Íslandsmiðum hefur leitt til umtalsverða breytinga á útbreiðslu ýmissa fisktegunda við
landið. Þannig hefur t.d. ýsa, ufsi, lýsa og skötuselur aukið útbreiðslu sína til norðurs, en loðna að einhverju
leiti horfið frá landinu. Einnig hafa kolmunni og makríll gengið í vaxandi mæli á Íslandsmið. Þá hafa nokkrar
fisktegundir með suðlægari útbreiðslu veiðst við Ísland, sumar þessara tegunda eru nýjar við landið, aðrar hafa
sést hér fyrr en koma nú í vaxandi mæli. Fiskarnir hafa veiðst á sígildum veiðisvæðum og stundum nærri landi
og má því telja ólíklegt að þær hafi verið hér lengi án þess að sjómenn yrðu þeirra varir. Þarna eru á ferðinni
tegundir sem hafa sést hér fyrr eins og sæsteinssuga, augnasíld, stóri bramafiskur, stóra sænál og geirnefur. Nýj-
ar tegundir sem fundist hafa á síðustu árum eru hringaháfur, maísíld, pálsfiskur, pétursfiskur, græni marhnútur,
batti, flundra og dílakjafta. Allt eru þetta tegundir sem þekktar eru við vestanvert meginland Evrópu, flestar af
grunnslóð en aðrar af djúpslóð vestan Írlands eins og pálsfiskur og batti.
Aldrei verður lögð of mikil áhersla á það hversu mikilvægt það er að fá upplýsingar frá sjómönnum þegar
slíkir fiskar veiðast. Það er svo að stærstur hluti þeirrar upplýsinga sem fyrir liggja um sjaldséðar tegundir við Ís-
land eru komnar frá sjómönnum fiskiskipaflotans. Þó svo að sumar tegundir séu e.t.v. ekki jafn sjaldséðar og
áður, þá minnkar mikilvægi upplýsinganna ekki.
Líkt og undanfarin ár, þá bárust Hafrannsóknastofnuninni allnokkur fjöldi fiska til greiningar á árinu 2008.
Ein tegund fannst við landið sem ekki hefur sést áður innan íslenskrar lögsögu svo vitað sé.
Höfundur greinar-
innar er Jónbjörn
Pálsson, sér-
fræ›ingur á Haf-
rannsóknastofn-
uninni.
Dílakjafta fannst í fyrsta skipti við Ísland árið 2008.
Ufsi með sár eftir sæsteinssugu, innyfli hafa þrýsts út
um gatið.
Ljóskjafta.
S J A L d G Æ F I R F I S K A R
22