Fréttablaðið - 16.04.2015, Blaðsíða 26

16. apríl 2015 FIMMTUDAGUR| SKOÐUN | 26
Ádeila á heilbrigðiskerf-
ið getur orðið gagnrýn-
anda hættuleg og leitt til
uppsagnar og útilokun-
ar. Háttvirtur þingmað-
ur Ögmundur Jónasson
sýnir mér þá virðingu í
Fréttablaðinu 25. mars að
nefna nafn mitt þrisvar í
athugasemdum sínum við
reynslu mína og gagnrýni
á heil brigðis kerfið. Ég
freistast því til að koma
að nokkurri leiðréttingu
við orð hans og árétta
eigin upplifun.
Þingmaðurinn lýsir
m.a. áhyggjum af fjármálum,
þar mætti hann vera fróðari.
Hann lýsir því yfir að sjálfur
kjósi hann fremur að fá rann-
sóknir á opinberri stofnun en
einkastofu. Þetta gæti átt við
mikilvæga röntgen- eða sneið-
myndarannsókn. Ég hlýt að upp-
lýsa hann að gjaldtakan væri sú
sama hvort sem hann vildi bíða í
3 vikur á eigin áhættu eftir að fá
rannsókn á opinberri stofnun eða
strax á einkastofu.
Taxtar fyrir „ambulant“
(göngudeild eða stofu) rann-
sóknir þ.e. án legu á spítala eru
samningsbundnir og þeir sömu
hvort sem slík rannsókn er
gerð á einkastofu eða opinberri
stofnun.
Almennt virðast menn ekki
átta sig á því hversu viðamikill
einkarekstur er utan spítala, þ.e.
sérfræðiþjónusta lyf- og skurð-
lækna, og hversu mikið þetta
sparar ríkinu í byggingu og
rekstri húsnæðis, tækja-
kosti og mannahaldi.
Þingmaðurinn vitnar í
upplýsingar Rúnars Vil-
hjálmssonar og Ólafs
Ólafssonar að utan, um
ágæti opinberrar ambul-
ant heilbrigðisþjónustu.
Það má alltaf finna
erlendar rannsóknar til
að styðja hvaða málflutn-
ing sem er og að virða
aðrar að vettugi.
Marga þætti má til-
greina sem gæði í heilsu-
gæslu. Meginatriði
mætti telja að læknirinn
hafi getað með viðtali og skoðun
fengið yfirlit yfir heilsufarssögu
sjúklingsins og ættarsögu sem
getur gefið mikilvægar vísbend-
ingar um áhættuþætti, án flók-
inna rannsókna.
Heilbrigðisþjónusta utan
sjúkrahúsa, þ.e. heilsugæsla, er
hér að að mestu (enn!) opinber
og stíft svæðisskipt. Ég minnist
þess að þegar hún var stofnsett
var einn læknir ráðinn en fimm
starfsmanneskjur. Forystu veitti
blálitaður pólitískur kommissar.
Í molum
Í Morgunblaðinu 27. og 29. mars
sl. er vandamálunum vel lýst.
Það er meira en mánaðarbið
eftir að fá viðtal við lækni á til-
tekinni heilsugæslustöð, aug-
lýst hefur verið eftir læknum
en enginn sækir um. Reyndur
læknir lýsir vel vandkvæðum
og óskum heimilislækna um
smærri einingar og sjálfstæði í
rekstri. Þrjátíu þúsund manns
vantar fastan heimilislækni, um
50 lækna vantar í starfsgreinina.
Það er útbreidd óánægja lykil-
starfsmanna og neytenda með
núverandi kerfi.
Sem sérfræðingur á stofu
spyr ég þá sjúklinga sem til mín
koma um hver sé heimilislæknir
til að geta sent honum lækna-
bréf. Tíð svör hafa verið; „ég
hef engan, hann er hættur, hann
flutti aftur til námslands síns,
enginn hefur fengist í staðinn,
ég flutti í annað hverfi (í Reykja-
vík) og þá má ég ekki leita til
fyrri heilsugæslustöðvar og
míns ágæta læknis þar og ég hef
ekki fengið nýjan.“
Eftir rúmlega mánaðar bið
að komast í viðtal hjá heimilis-
lækni og síðan 3ja vikna bið í
rannsókn eins og þingmaðurinn
kýs er ekki víst að sjúklingurinn
þurfi lengur á læknisþjónustu
að halda, fremur jarðbundnara
úrræði.
Rúnar og Ólafur geta örugg-
lega fundið ráðgjafa sem blessa
yfir þetta ástand en þrátt fyrir
ítrekaðar yfirlýsingar stjórn-
málamanna um ágæti heil-
brigðis þjónustunnar er hún í
molum.
Einkarekstur í heilbrigðis-
þjónustu, framhald
Eru erlend matvæli
óheilnæmari en innlend?
Tryggir innflutnings-
verndin fæðuöryggi?
Færi allur hagur af toll-
frjálsum innflutningi í
vasa kaupmanna? Þessu
og fleira í sama dúr er
haldið fram af sumum
talsmanna bænda. Gæti
verið að þetta sé bull,
jafnvel rógburður hags-
munahóps?
Lyfjanotkun
Í Bandaríkjum Norður-Ameríku
hefur fyrirbyggjandi gjöf sýkla-
lyfja til dýra tíðkast í áratugi.
Samkvæmt AHI (Dýraheilsu-
stofnun BNA) næst við þetta
3% meiri framleiðni með meiri
vaxtar hraða og minni afföllum
vegna sjúkdóma. Ástæða aukins
vaxtarhraða er að minna lifir af
sníkjudýrum og örverum í melt-
ingarvegi dýranna auk þess sem
færri kljást við sjúkdóma. Talin
er minni hætta á matareitrun
hjá neytendum. Samanburðar-
annsóknir AHI sýna ekki aukið
sýklalyfjaónæmi hjá fólki sem
neytir afurðanna.
Evrópusambandið ákvað árið
2006 að láta fólk njóta vafans og
bannaði notkun sýklalyfja sem
vaxtarhvata, en þau eru að sjálf-
sögðu gefin dýrum þegar upp
koma sjúkdómar. Notkun sýkla-
lyfja í kjötframleiðslu er því
álíka mikil á meginlandi Evrópu
og hér. Samevrópskar reglur sem
MAST gætir hér, er okkar gæða-
trygging.
Lífrænt ræktað– Bio Organic
Í Evrópu, sérstaklega Þýska-
landi, er mikið framboð af líf-
rænt ræktuðum landbúnaðar-
afurðum. Hægt er að fá lífræna
mjólk, smjör, osta, egg, kjötmeti og
fleira. Slíkar vörur kosta yfirleitt
meira en hinar, en margir velja
þær samt. Lítið framboð
hefur verið af slíku hér en
er þó að aukast.
Velferð dýra
Dýravelferð er lengra
komin í Evrópu en hér,
allavega hvað varðar
svínarækt og varphænur.
Hér viðgengst að
afmarka gyltum mjög lítið
svæði og takmarka hreyfi-
möguleika þeirra sem eru
með nýfædda grísi hjá sér.
Hér eru varphænur víða
hafðar í litlum búrum með lítið
hreyfi rými.
Í Evrópu hefur þetta verið
bannað í mörg ár. Unnið er að
innleiðingu reglugerða hér en
breytingar kosta og útlit fyrir að
þær muni taka mörg ár.
Fæðuöryggi
Því er haldið fram af hagsmuna-
aðilum að mikilvægt sé að vernda
innlenda matvælaframleiðslu til
að hún verði áfram til staðar ef
vá ber að höndum og viðskipti
teppast við útlönd. En matvæla-
framleiðsla er í dag háð innfluttri
rekstrarvöru. Þótt innlend fram-
leiðsla landbúnaðarafurða drag-
ist saman við opnun, mun obbinn
áfram verða til staðar. Svo höfum
við fiskinn. Gott samt að hafa
fyrir hyggju og tilbúnar áætlan-
ir um neyðaraðgerðir ef til þarf
að taka.
Lífskjör og matvælakostnaður
Láglaunafólk, öryrkjar, aldraðir,
einstæðar mæður og fleiri hópar
hafa lítið handa á milli. Tugir
þúsunda rétt skrimta enda er
þjóðarframleiðsla á mann 50%
minni en hjá samanburðarlönd-
unum.
Leyfa verður tollfrjálsan inn-
flutning matvæla og minnka
styrki í áföngum niður í Evrópu-
meðaltal, hvort sem við göngum í
Evrópusambandið eða ekki. Sam-
keppni á dagvörumarkaði tryggir
að lægra innkaupsverð skilar sér
til neytenda. Matarútgjöld heim-
ila lækka og verðtryggð lán þar
með.
Á móti opnast risamarkað-
ir Evrópu fyrir okkar matvæli.
Þróun verður í matvælavinnslu.
Vörugæði batna. Nánast allir
hagnast þegar upp er staðið.
Sannleikurinn
Talið er hollt að borða mikið
grænmeti, lítið af feitu kjöti og
ekki of mikið af sykri. Opnun
á innflutning grænmetis fyrir
nokkrum árum hefur aukið fram-
boð og lækkað verð þess. Aukin
neysla fituminna kjöts á kostn-
að feits kjöts er til bóta en marg-
ir ættu að draga úr kjötáti. Við
fáum holl matvæli á sanngjörnu
verði og styðjum við dýravelferð
með því að opna á tollfrjálsan
innflutning matvæla frá Evrópu.
Afmarkaður hagsmunahóp-
ur bænda má ekki leyfa sér að
blekkja neytendur og skattgreið-
endur, sem kosta þeirra tilveru,
með misvísandi upplýsingum,
m.ö.o. kjaftæði, um hollustu
matvæla, matvælaöryggi, svik-
semi kaupmanna o.s.frv. Allir
ættu að vinna saman að því að
auka hollustu matvæla og lækka
matarútgjöld heimila með því að
láta landbúnaðinn mæta sam-
keppni og takast á við nauðsyn-
legar breytingar. Samfélagið
mun vilja hjálpa fólki í greininni
að aðlagast og takast á við nýjar
áskoranir.
Útlensk matvæli
og innlent kjaftæði
Við sem skrifum þessa
grein eigum margt sam-
eiginlegt. Bæði vinnum
við með börnum, við
erum kennari og æsku-
lýðsprestur, okkur eru
trúarhefðir okkar kærar,
við erum múslimi og
kristinn, og við viljum
að um trú okkar og hefð-
ir sé rætt af sanngirni.
Það á jafnt við um trúar-
bragðakennslu í skólum,
í umfjöllun fjölmiðla og í
almennri umræðu.
Það er sameiginleg
sannfæring okkar trúar-
hefða að kærleikur liggi
til grundvallar sköpun-
inni. Kærleikurinn er
bjart ljós í myrkrinu og
kraftur sem getur yfir-
stigið allar hindranir.
Náungakærleikur og vin-
átta eru hugtök sem við öll skilj-
um. Við erum fædd í kærleika
og án þeirra fordóma sem okkur
lærast með tímanum. Fordómar
byggjast á fáfræði, andúð og ótta
við þau sem eru okkur ólík.
Lýðræðislegt samtal varðar
leið okkar til vináttu og er öflug
aðferð í baráttunni gegn fáfræði,
andúð og fordómum. Lýðræði
ætti ekki einungis að vera
aðferðafræði stjórnmála, heldur
einnig aðferðafræði til að koma á
vitund um samfélag þar sem lit-
róf einstaklinga fær að njóta sín
til fulls. Það er dapur legt hversu
fordómum er oft leyft að hindra
framgöngu vináttu og kærleika.
Norðurlöndin hafa á undan-
förnum misserum upplifað
marga harmleiki, nú síðast í
Kaupmannahöfn á viðburði í
anda lýðræðislegs samtals sem
bar yfirskriftina „List, guð-
last og tjáningarfrelsi“. Þannig
ofbeldisverk eru árás á grund-
völl lýðræðisins sjálfs og eru
með öllu óverjandi. Afleiðingar
slíkra atburða eru að við erum
sem samfélög meidd og hætt er
við að andúð okkar og reiði birtist
í auknum fordómum hvers
í garð annars.
Auðga heildina
Í leit að nýrri fótfestu í
samtali okkar um menn-
ingar- og trúarhefðir, vilj-
um við leggja til að við
lítum til þess umhverf-
is sem við búum börn-
um. Börn eiga rétt á því
að á þau sé hlustað og að
á þeim sé tekið mark, en
ekki er brugðist við allri
tjáningu þeirra með sama
hætti. Þegar barn tjáir
ótta, reiði eða sársauka,
er því mætt með skilningi
og fúsleika til að verða að
gagni. Þegar barn sýnir
eineltis- eða ofbeldistil-
burði gagnvart öðrum,
þá er slík hegðun stöðvuð
og þeirri tjáningu er ekki
gefið rými í umræðunni. Mark-
mið samtals og skoðanaskipta
er að gefa börnum vettvang til
að setja sig í spor annarra og til
að stuðla að skilningi, samúð og
samvinnu.
Gerðu ekki það við aðra, sem
þú vilt ekki að aðrir geri við
þig. Við getum í umræðunni
tekist á og tjáð skoðanir okkar
af eindrægni, en með því að
jaðarsetja skoðanir eða hópa í
umræðunni mun vandi okkar
aukast. Fáfræði, andúð og for-
dómar munu ekki færa samfélagi
okkar frið, heldur auka enn frek-
ar á vandamál og ólgu heimsins.
Skilningur og fræðsla eru for-
sendur tjáningarfrelsis, frelsis til
tjáningar sem krefst þess ekki að
gert sé lítið úr öðrum. Virðing og
umburðarlyndi eru aðalsmerki
lýðræðislegs og skapandi samtals.
Við erum ólík, við greinarhöf-
undar og við sem saman mynd-
um íslenskt samfélag. Þessari
fjölbreytni ber að fagna og sér-
kenni okkar á sviði þjóðernis,
menningar og trúarhefða eru
mikilvæg framlög sem auðga
heildina.
Vinátta og samtal
Sú stefna beggja stjórnar-
flokkanna að hag Íslands
sé betur borgið utan ESB
hefur verið skýr frá upp-
hafi. Í samningaviðræð-
um stjórnarflokkanna á
sínum tíma var sú ákvörð-
un tekin að halda ekki
áfram aðildarviðræðum
við ESB nema að undan-
genginni þjóðaratkvæða-
greiðslu. Ríkisstjórnin
hefur lagt ríka áherslu á
að ekki verði farið í slíkt
ferli án aðkomu þjóðarinnar.
Ríkisstjórnin hefur fylgt þeirri
stefnu sem kveðið er á um í stjórn-
arsáttmálanum. Staðan á málinu
er því skýr gagnvart ESB, aðildar-
ríkjum þess og íslensku þjóð-
inni. Á fundum forsætisráðherra
Íslands með forseta framkvæmda-
stjórnar ESB og forseta leiðtoga-
ráðsins í júlí 2013 var þessi stefna
ríkisstjórnarinnar útskýrð. Á þeim
fundum kom skýrt fram að þess-
ir tveir leiðtogar stofnana ESB
myndu fagna skýrri stefnu Íslands
varðandi aðildarferlið.
Breytingar hér og hjá ESB
Staðan hefur einfaldlega breyst
mikið frá árinu 2009. Endur-
reisn efnahagslífsins hér á landi
hefur vakið verðskuldaða athygli
vítt og breitt um heiminn og við
erum ánægð með þann stöðug-
leika sem hér er að myndast. Það
endurspeglast í litlu atvinnu-
leysi, auknum kaupmætti og
ágætum hagvexti. Í júlí 2014 til-
kynnti Jean-Claude Juncker, þá
nýkjörinn forseti framkvæmda-
stjórnar ESB, að gera ætti hlé
á stækkun sambandsins næstu
fimm árin. Talsmaður Juncker
staðfesti síðar að Ísland væri á
meðal þeirra landa sem Juncker
ætti við. Það má því segja að við-
ræðunum hafi verið sjálfhætt á
þeim tíma. Því miður virðast ýmis
vandamál herja á aðildar-
ríki ESB um þessar mund-
ir sem endurspeglast svo í
þessari ákvörðun fram-
kvæmdastjórnar ESB
árið 2014 um að loka á alla
stækkun ESB í nokkur ár.
Mikilvægi góðs samstarfs
Mikilvægt er að stuðla að
áframhaldandi öflugum
samskiptum við ESB á
grundvelli EES-samnings-
ins og hefur núverandi rík-
isstjórn lagt mikla áherslu á slík
samskipti milli ESB og Íslands.
Á þetta lagði utanríkisráðherra
einnig sérstaka áherslu á í bréfi
sínu til ESB nýverið. Sérstaklega
mikilvægt er að hlúa að EES-
samningnum og efla þátttöku
Íslands á vettvangi hans. Ríkis-
stjórnin gaf út Evrópustefnu í
mars árið 2014 sem byggist á
efldri hagsmunagæslu á vett-
vangi EES-samningsins og ann-
arra gildandi samninga Íslands og
ESB. Frá þeim tíma hefur verið
unnið á grundvelli þeirrar stefnu.
EES-samningurinn er mikilvæg-
ur fyrir útflutningshagsmuni
Íslands, ekki síst sjávarútveg þar
sem íslenskar afurðir eru í frjálsu
flæði á evrópska efnahagssvæð-
inu. Huga þarf að virkni samn-
ingsins sem slíks og ekki síður að
hagsmunum Íslands innan hans.
Það hefur gætt misskilnings í
umræðunni og oft á tíðum rætt
mjög einsleitt um málið. Fram-
sóknarflokkurinn vill viðhalda
góðu samstarfi við ESB og horfa
víðar fyrir Ísland í alþjóðasam-
starfi t.d. til nýmarkaðssvæða. Við
erum hins vegar staðföst á þeirri
skoðun að hagsmunum íslensku
þjóðarinnar sé best borgið utan
ESB. Ísland er land tækifæranna
með ógrynni af auðlindum sem
tryggja þarf að þjóðin njóti góðs
af til lengri tíma.
Gott samstarf við ESB
EVRÓPUMÁL
Haraldur
Einarsson
þingmaður Fram-
sóknarfl okksins
SAMFÉLAG
Derya Özdilek
í Félagi Horizon
Sigurvin Lárus
Jónsson
prestur
LANDBÚNAÐUR
Guðjón
Sigurbjartsson
viðskiptafræðingur
HEILBRIGÐIS-
MÁL
Birgir
Guðjónsson
sérfræðingur í
lyfl ækningum og
meltingarsjúk-
dómum
➜ Afmarkaður hagsmuna-
hópur bænda má ekki leyfa
sér að blekkja neytendur og
skattgreiðendur, sem kosta
þeirra tilveru, með misvís-
andi upplýsingum …
➜ Almennt virðast menn
ekki átta sig á hversu viða-
mikill einkarekstur er utan
spítala þ.e. sérfræðiþjónusta
lyf- og skurðlækna og hversu
mikið þetta sparar ríkinu...
1
5
-0
9
-2
0
1
5

1
0
:2
4
F
B
0
6
4
s
_
P
0
4
2
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
6
4
s
_
P
0
3
9
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
6
4
s
_
P
0
2
3
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
6
4
s
_
P
0
2
6
K
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
ti
o
n
P
la
te
r
e
m
a
k
e
:
1
6
3
F
-5
5
7
C
1
6
3
F
-5
4
4
0
1
6
3
F
-5
3
0
4
1
6
3
F
-5
1
C
8
2
8
0
X
4
0
0
8
A

F
B
0
6
4
s
_
1
5
_
4
_
2
0
1
5
C
M
Y
K