Morgunblaðið - 22.12.2014, Blaðsíða 12

12 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 22. DESEMBER 2014
Laugavegi 29 - sími 552 4320
www.brynja.is - brynja@brynja.is
Áratuga þekking og reynsla
Lykilverslun við Laugaveg síðan 1919
VICTORINOX HNÍFAR 995 kr
11.100 kr
22 cm
9.290 kr
VERÐ
4.750 kr
VERÐ
27.210 kr.
1.980 kr.
96
VERÐ FRÁ
SVIÐSLJÓS
Sigurður Bogi Sævarsson
sbs@mbl.is
Með skarpari forgangsröðun hefur á
síðustu mánuðum tekist að stytta
verulega biðtíma sjúklinga sem leita
til bráðadeildar Landspítala í Foss-
vogi. Árangur þessi hefur náðst með
nýjum vinnubrögðum og fyrir-
myndum sem fengnar eru úr sjúkra-
húsrekstri til dæmis frá Kanada,
Bandaríkjunum og Eyjaálfu. „Þetta
fer vel af stað því starfsfólk hér er
samtaka. Þjónustan hefur batnað og
starfsumhverfið sömuleiðis,“ segir
Hilmar Kjartansson, yfirlæknir
bráðadeildar.
Blæðandi, brjóstverkir
og beinbrot
Samkvæmt alþjóðlegum viðmiðun
er fólki sem kemur á bráðadeild
skipt í fimm flokka. Í hinum fyrsta
eru algjör bráðamál, svo sem hjarta-
eða öndunarstopp, fjöláverkar og
slíkt. Þeim tilvikum er sinnt um leið
og sjúkrabíll kemur í hús. Þá er allt
að tíu manna hópur lækna, hjúkr-
unarfræðinga og annarra starfs-
manna tilbúinn á bráðastæði til að
sinna sjúklingi. Í öðrum flokki er
fólk sem er blæðandi eftir veruleg
slys eða óhöpp eða er með brjóst-
verki, öndunarerfiðleika, brátt yf-
irlið, ljót beinbrot og svo framvegis.
Í flokkum 3, 4 og 5 eru svo veiga-
minni mál: beinbrot án aflögunar,
sár, skeinur, umgangspestir og slíkt.
„Í 1. flokki erum við í góðum mál-
um og náum að sinna þeim hópi
100%. Reglan er sú að þegar tilvik í
þeim flokki koma upp er allt annað
sett til hliðar. Mannskapurinn vel
þjálfaður og góður aðgangur er að
sérgreinafólki af öðrum deildum
sem kemur til aðstoðar ef eftir því
er kallað. Við höfum því lagt
áherslu á 2. flokk, enda
sýndu mælingar að þar vær-
um við undir gæða-
viðmiðum. En það er mikið í
húfi, enda getur fólk í þess-
um hóp verið með undirliggj-
andi alvarlega sjúkdóma sem
kalla á tafarlaus inngrip,“ segir
Hilmar.
Umbótaáætlun og
upplýsingar
Á bráðadeildinni
var í haust mynd-
aður hópur starfs-
fólks sem þróaði um-
bótaáætlun. Í fyrstu
var hvert þrep þjón-
ustu sem sjúklingur fer um tíma-
mælt. Skilgreint var hvort tíminn
hefði verið virðisaukandi eða ekki,
það er hvort meðferð hefði verið yf-
irstandandi eða hvort sjúklingurinn
hefði beðið án þess að nokkuð væri
verið að aðhafast við frekari grein-
ingu, rannsóknir eða meðferð. Þá
þróuðu starfsmenn tölvudeildar
Landspítalans upplýsingakerfi með
skýrri framsetningu sem sýnir hvar
sjúklingar eru staddir í kerfinu, bið-
tími sést og hvort fólks hafi verið
vitjað innan tímamarka. Einnig sést
hver framvindan hefur verið á hverri
vakt.
Flestir þekkja hvernig gangurinn
á bráðadeildinni í Fossvogi er. Fyrst
koma sjúklingar til ritara í af-
greiðslu sem skráir niður grunn-
upplýsingar og vísar til sætis í bið-
stofu. Sjálfsagt kemur hér upp í
huga einhverra þekkt mynd: barns-
grátur, hughreystandi orð eru hvísl-
uð í eyra, einhver talar í síma og á
borði liggja snjáð og kámug eintök
af Séð og heyrt. Nú hefur sú breyt-
ing verið gerð að leitast er við að
hjúkrunarfræðingur sé með rit-
urunum í afgreiðslu. Geta, meti þeir
málavöxtu svo, tekið sjúkling strax
inn á skoðunarherbergi eða flutt
beint inn á meðferðarstæði. Skráð
þar niður helstu upplýsingar, mælt
lífsmörk og annað oft að viðstöddum
lækni sem hefur skoðun og annað.
Er viðmiðið að þetta gerist innan 10
mínútna eftir að fólk kemur í hús.
Bið í 2. flokki sjö mínútum
skemmri
„Úttekt á frammistöðu okkar
sýndi að í flokki 2 liðu að meðaltali
um 20 mínútur frá innskrift uns
læknir hafði vitjað viðkomandi. Í
haust settum við okkur það markmið
að ná þeim gæðaviðmiðum sem við
setjum okkur samkvæmt alþjóð-
legum gæðastöðlum á bráða-
móttökum, að sjá þennan sjúklinga-
hóp innan 10 mínútna. Erum nú á
fjórum mánuðum komin niður í 13
mínútur og því ekki langt frá settu
marki. Í 3. flokki, þar sem biðin á
ekki að vera lengri en 30 mínútur,
höfum við svo farið úr 80 mínútum í
27,“ segir Hilmar sem kveðst
ánægður með árangurinn.
„Við þurfum þó að gera enn betur
og þetta verkefni er í eðli sínu við-
varandi til allrar framtíðar.“
Hilmar bætir við að flestir leiti á
bráðadeildina síðdegis og þegar liðið
er á kvöld. Fari fjöldi sjúklinga eða
biðtími yfir ákveðin mörk sé auka-
fólk kallað út. Starfsmannahald taki
mið af þessum álagstoppum. Þegar
mest er eru allt að 10 læknar við
störf; þrír til fjórir sérfræðingar, sex
deildarlæknar og kandídatar. Heild-
stætt byggist starfsemin á sterkri
teymisvinnu – og mönnun hjúkr-
unarfræðinga, sjúkraliða, ritara og
annarra starfsmanna deildarinnar
er skipulagt út frá sömu forsendum.
Strax í hjartaþræðingu
Í umræðum um Landspítala að
undanförnu – húsakost og aðstæður
– hefur komið fram að í starfsemi
sjúkrahússins er svonefndur frá-
flæðisvandi ákveðinn tappi. Á bráða-
móttökunni eru til að mynda þrjú
bráðastæði, ætluð fólki sem hefur
farið í til dæmis hjartastopp eða
kemur eftir alvarleg slys með fjöl-
áverka. Bagalegt þykir að þessi
stæði séu oft og tíðum teppt af sjúk-
lingum sem betur væru settir á legu-
deild, en komast ekki annað sakir
þess að hvert rúm þar er teppt.
Kemur þar til að dagleg rúmanýting
á spítalanum er vel yfir 100%. Veld-
ur þetta oft töfum á bráðadeild,
dregur afköst niður og lengir bið-
tíma. Þá skapast vandræði sakir
þess að starfsemi spítalans er á
tveimur stöðum, í Fossvogi og við
Hringbraut, sem kallar á stöðugar
ferðir á milli.
„Ef ástand sjúklings er metið svo
að hann þurfi til að mynda hjarta-
þræðingu gengur það strax eftir. Út-
kallstími þræðingarteymis Land-
spítalans er með því stysta sem
þekkist. Frá því að haft er samband
vegna sjúklings með bráða krans-
æðastíflu hér líður sjaldan nema um
hálftími þar til hann er kominn undir
læknishendur á Hringbraut. Að und-
anförnu hafa hins vegar komið tilvik,
sem ratað hafa í fjölmiðla, sögur
fólks með krabbamein sem hefur
þurft að bíða hér klukkustundum
saman. Því miður,“ segir Hilmar og
heldur áfram:
Hinn kaldi veruleiki
„Sjúklingar þessir hafa gjarnan
legið áður á krabbameinsdeildum,
verið þar í erfiðri meðferð og mynd-
að tengsl við starfsfólk þar. Því er
best, sjúklinganna vegna, að þegar
fyrstu þjónustu hér er lokið megi
flytja þá á sína heimadeild. Sé allt
fullt þar, sem er því miður hinn kaldi
veruleiki, verður lendingin sú, oft
eftir langa bið sem ræðst af for-
gangsröðun hér, að viðkomandi
sjúklingar eru nóttina hér á sér-
útbúinni einangrunarstofu. Svo er
vonast til þess að næsta morgun
losni pláss á krabbameinsdeildinni.
Annars er það svo að bráðamóttakan
tekur við öllu, þá þarf oft að leita
ráðgjafar eða hjálpar til að mynda
frá kvensjúkdóma- eða geðlæknum.
Þurfa ýmist læknar eða sjúklingar
að fara á milli Hringbrautar og
Fossvogs. Óþægindin af þessu öllu –
að starfsemi og þjónusta bráðasviðs
sé á tveimur stöðum – liggur því í
augum uppi.“
Hilmar Kjartansson nam bráða-
lækningar á Nýja-Sjálandi og sneri
heim árið 2011. Hefur síðan starfað
á bráðadeild og var settur yfirlæknir
fyrir um ári. Hefur sem slíkur unnið
að ýmsum áherslubreytingum á
deildinni og bryddað upp á nýj-
ungum enda eru bráðalækningar í
örri þróun.
Þar sem hjartað slær
„Ég er bæði í pappírsvinnu og í al-
mennum læknisstörfum. Mér líkar
það vel, starfið með sjúklingunum er
skemmtilegt,“ segir Hilmar og bros-
ir. „Raunar gæti ég ekki hugsað mér
annað en vera í einhverjum mæli á
gólfinu þar sem hjarta starfsem-
innar slær. Og þar finn ég líka
hvernig sett markmið um betri þjón-
ustu hafa náðst á ótrúlega skömm-
um tíma. Kemur þar til að sá tvö
hundruð manna hópur sem starfar
hér á deildinni er traustur, samheld-
inn og hefur mikinn metnað.“
Ný vinnubrögð stytta biðtímann
 Nýjar áherslur á bráðadeild LSH skila árangri  Sjúklingar í fimm flokkum samkvæmt alþjóð-
legum viðmiðum  Bið í einum flokki úr 80 í 27 mínútur  100% rúmanýting er á legudeildum
Morgunblaðið/Sigurður Bogi
Bráðavaktin Læknar Hrafnkell Stefánsson og Sigurlaug Bragadóttir
læknar. Á skjá sést nákvæmlega hvar sjúklingurinn er staddur í kerfinu.
Á ári hverju leita um sjötíu þúsund
manns á bráðadeildina í Fossvogi;
að jafnaði tvö hundruð manns á
dag. Mikið af þessu er neyðartilvik
en öðrum málum ætti undir eðli-
legum kringumstæðum að sinna á
heilsugæslustöðvum. Þar er hins
vegar oft löng bið eftir tíma hjá
læknum og viðbára sumra er, segir
Hilmar Kjartansson, að bráða-
deildin sé best.
„Fólk sem hefur áhyggjur af eig-
in heilsu eða sinna nánustu reynir
auðvitað að finna greiðustu leiðina
til læknis. Læknavaktin á Smára-
torgi sinnir mörgum og stundum
er fólki beint þaðan til okkar.
Og hér er reynt að sinna öllu,“
segir Hilmar. „Ég stóð kvöld-
vakt um daginn og þá komu
til okkar níutíu sjúklingar
og tuttugu þurfti að leggja
inn. En hvert á fólk að fara
þegar nýting legu-
plássa er jafn-
vel 100%?
Við erum á
bakinu á
starfsfólki
annarra
deilda
þegar
og ef
rúm losnar. Það er álag sem leiðir
af sér lélegan starfsanda. Legu-
rými á sjúkrahúsinu eru of fá, það
er kjarni málsins.“
Átök og fólk út af sporinu
Sú var tíð að stundum kom til
ryskinga, til dæmis á biðstofu
slysadeildar, þegar fólk í ann-
arlegu ástandi fór út af sporinu.
Slíkt hendir raunar enn en tilvik-
unum hefur fækkað. Kemur þar til
að yfir nóttina eru lögreglumenn
alltaf á deildinni. Þá þykir lengdur
afgreiðslutími veitingahúsa hafa
haft áhrif til hins betra í þessu
sambandi.
„Þegar öllum skemmtistöðum
bæjarins var lokað klukkan þrjú
voru jafnvel fleiri hundruð manns í
misjöfnu ástandi úti á götum á
sama tíma. Sumir urðu fyrir
hnjaski eða kom til átaka. Sumir
þurftu þá að leita á slysadeild.
Voru þá jafnvel eltir af mótherjum
sínum á slysadeildina og gera átti
út um mál hér á biðstofunni. Með
því að skemmtistöðunum er lokað
hverjum á sínum tíma hefur þetta
lagast og álagið er jafnara. En
margir ráða illa við áfengið, enda
eru aðfaranætur laugardags og
sunnudags álagstími hér,“ segir
Hilmar.
Fólk með áhyggjur finnur leið
BIÐIN Í HEILSUGÆSLU FÆRIST YFIR Á BRÁÐADEILDINA
Hilmar
Kjartansson