Morgunblaðið - 11.04.2015, Síða 26

26
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 11. APRÍL 2015
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
SigmundurDavíðGunn-
laugsson, for-
sætisráðherra og
formaður Fram-
sóknarflokksins,
tók af skarið þegar hann
ávarpaði flokksþing Fram-
sóknarflokksins í gær og til-
kynnti að áætlun um losun
gjaldeyrishafta yrði hrint í
framkvæmd áður en þing lyki
störfum í vor.
„Sérstakur stöðugleika-
skattur mun þá skila hund-
ruðum milljarða króna og
mun ásamt öðrum aðgerðum
gera stjórnvöldum kleift að
losa um höft án þess að efna-
hagslegum stöðugleika verði
ógnað,“ sagði forsætisráð-
herra. „Það er ekki hægt að
una því lengur að íslenska
hagkerfið sé í gíslingu
óbreytts ástands og eign-
arhald á fjármálakerfi lands-
ins í því horfi sem það er.“
Orðið stöðugleikaskattur
hefur ekki verið notað áður í
sambandi við losun gjald-
eyrishafta, en talað hefur ver-
ið um útgönguskatt. Sig-
mundur Davíð útfærði
hugmyndina ekki nánar í
ræðu sinni og því er ekki ljóst
hvort um sömu leið er að
ræða. Hins vegar er engin
spurning um réttmæti þess að
skattleggja þrotabú bank-
anna. Þegar bankarnir
hrundu sköpuðust slíkar að-
stæður hér að líkja mátti við
hamfarir. Mátti litlu muna að
á landið yrði settur skulda-
klafi, sem sligað hefði kom-
andi kynslóðir.
Sigmundur Davíð benti í
ræðu sinni á að á sínum tíma
hefði ríkið getað keypt kröf-
urnar á slitabúin „að miklu
leyti á hrakvirði“ og Fram-
sóknarflokkurinn hefði bent á
þá leið.
Þess í stað keyptu erlendir
vogunarsjóðir kröfurnar „á
brunaútsölu eftir fall bank-
anna“, eins og hann orðaði
það. Þeir tóku sína áhættu
þegar þeir gerðu það og
heimsbyggðin mun ekki kippa
sér upp við það þótt þeir
kveinki sér undan því að ís-
lensk stjórnvöld losi um gjald-
eyrishöftin án þess að setja ís-
lenskan efnahag á hliðina
öðru sinni á áratug. Nóg
munu þeir græða samt.
Í ræðunni setti forsætisráð-
herra fram sláandi mat á
verðmæti krafnanna og sagði
að þær næmu yfir 20 millj-
örðum Bandaríkjadala, eða
2.500 milljörðum króna. „Ef
sú upphæð væri ávöxtuð væri
hægt að halda Ólympíuleika,
bara fyrir vextina, á fjögurra
ára fresti út í hið
óendanlega,“
sagði hann. „Menn
leggja ýmislegt á
sig fyrir slík verð-
mæti.“
Lýsti Sigmund-
ur Davíð síðan þeirri áróðurs-
starfsemi, sem iðkuð hefur
verið í íslensku samfélagi
undanfarin ár til að reka mál-
stað kröfuhafa. Sú starfsemi
hefur að hluta til verið rakin í
Morgunblaðinu, en þó ekki í
þeirri mynd, sem forsætisráð-
herra dró upp.
Hann sagði að flestar ef
ekki allar stærri lögmanna-
stofur landsins hefðu unnið
fyrir kröfuhafana, eða fulltrú-
ar þeirra, og leitun væri að al-
mannatengslafyrirtæki, sem
starfaði á Íslandi og ekki hefði
verið í þjónustu þeirra, auk
fjölda ráðgjafa á ýmsum svið-
um. Á undanförnum árum
hefðu kröfuhafar, samkvæmt
nýlegum fréttum, keypt sér
hagsmunagæslu fyrir 18 millj-
arða króna.
Kannski mætti hafa þetta í
huga næst þegar hljóðar grát-
kór um illa meðferð stjórn-
valda á kröfuhöfum.
Svo kom lýsing forsætisráð-
herra á vinnubrögðunum:
„Við vitum að fulltrúar kröfu-
hafanna hafa tekið saman per-
sónulegar upplýsingar um
stjórnmálamenn, blaðamenn
og aðra sem hafa tjáð sig um
þessi mál eða teljast líklegir
til að geta haft áhrif á gang
mála.
Og í sumum tilvikum hafa
verið gerðar sálgreiningar á
fólki til að átta sig á því hvern-
ig best sé að eiga við það.
Reglulega eru skrifaðar
leyniskýrslur hérlendis fyrir
kröfuhafana þar sem veittar
eru upplýsingar um gang
mála á Íslandi, í stjórnmál-
unum, opinberri umræðu,
fjármálakerfinu og svo fram-
vegis.“
Sigmundur Davíð sagði að í
einni af fyrstu leyniskýrsl-
unum hefði komið fram „að
ein helsta ógnin sem steðjaði
að vogunarsjóðunum við að ná
markmiðum sínum, ein helsta
hindrunin í því að þeir gætu
farið sínu fram, héti Fram-
sóknarflokkurinn“ og í einni
af nýjustu skýrslunum segði í
punktum á forsíðu að Fram-
sóknarflokkurinn gæfi „ekki
eftir íslenska hagsmuni“.
Afnám gjaldeyrishafta er
mikilvægasta verkefni þess-
arar ríkisstjórnar. Mikið er
undir því komið að það gangi
upp og stjórnvöld sýni stað-
festu þegar úrtölukórinn
hefst og standist áhlaup áróð-
ursvélarinnar.
Forsætisráðherra
boðar stöðugleika-
skatt og lýsir áróð-
ursstríði kröfuhafa}
Losun gjaldeyrishafta
Þ
egar handritshöfundar Blade Run-
ner létu hádistópíska sögu sína
gerast í Los Angeles árið 2019 of-
mátu þeir getu mannsins til að
tortíma sjálfum sér og tækni-
framfarir svo um munar. Allar líkur eru á að
Los Angeles verði ekki sú raunaborg sem
birtist í myndinni eftir fjögur ár. Að sama
skapi er Data, mennska vélmennið í Star
Trek, sagt búa yfir reiknigetu sem, árið 1987,
var 60.000 sinnum meiri en bestu tölvur þess
tíma. Tölvur dagsins í dag, mörg hundruð ár-
um áður en Data á að verða til, eru 500 sinn-
um öflugri en hann er sagður. Og engin þeirra
hefur minnsta snefil af sjálfsvitund.
Við mennirnir erum því gjörn á að ýmist of-
eða vanmeta tæknina. Fyrir um það bil ári varð á vegi
mínum myndband af sjálfkeyrandi bíl Google. Allar göt-
ur síðan hef ég bæði sökkt mér í lesefni sem hentar raun-
vísindafötluðum eins og mér um viðfangsefnið, en jafn-
framt prédikað eins og spámaður í eyðimörkinni:
sjálfkeyrandi bílar eru næsta framfarastökkið, framfarir
á pari við gufuvélina og frumfjarskiptatækni. Og þeir eru
á allra næsta leiti.
Meira að segja yfirmenn gamaldags bandarískra
framleiðslufyrirtækja á borð við Ford hafa lýst yfir að
innan 15 ára verði sjálfkeyrandi bílar allsráðandi, og ætli
Ford sér að halda áfram að spila í úrvalsdeildinni þurfi
fyrirtækið að verða umfram allt tæknifyrirtæki. Eins og
þingmaðurinn ungi frá Suðurlandi, Haraldur Einarsson,
benti á í nýlegri grein þarf aðkomu löggjaf-
ans við að ryðja fyrirsjáanlegum hindrunum
úr vegi sjálfkeyrandi bíla. Eðli málsins sam-
kvæmt er enginn ökumaður við stýrið á slík-
um farartækjum, sem gerir þau við núver-
andi lagaumhverfi ólögleg í akstri. Framsýni
Haraldar nær enn lengra, því hann bendir á
að með sjálfkeyrandi bílum gæti einkabíla-
eign orðið nánast engin, því sjálfkeyrandi
bílar gætu þjónað mörgum herrum á sama
deginum, og þar með sameinað kosti einka-
bíla og almenningssamgangna; auðvelt að-
gengi frá A til B annars vegar, og meiri nýt-
ingu og gífurlegan sparnað hins vegar.
Bílafloti Íslendinga gæti þar að auki
skroppið saman til muna. Ef hver og einn bíll
gæti farið tífalt fleiri ferðir en frumstæði einkabíllinn,
þar sem snjallbílar gætu keyrt tómir milli notenda, telja
greiningaraðilar að bílafloti gæti dregist saman um allt
að 90% og gætu bílarnir með góðu móti verið rafknúnir.
Við það væru því næsta horfnir tveir gjaldeyrisútgjalda-
liðir, bílar og eldsneyti á bíla. Þessu til viðbótar yrði bíla-
stæðaþörf næsta engin, því bílana væri hægt að geyma í
upphituðum vöruskemmum við jaðar byggðarinnar, auk
þess sem umferðaróhöpp og ölvunarakstur yrði skað-
valdar sem börn fædd 2015 þyrftu ekki að lifa við. Allar
líkur eru meira að segja á að börn fædd á þessu ári taki
bílpróf eins og þekkst hefur. Það má alveg kalla þetta
draumsýn, en ég er blessunarlega ekki sá eini sem sér
hana. gunnardofri@mbl.is
Gunnar Dofri
Pistill
Framtíðin er núna
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
BAKSVIÐ
Helgi Bjarnason
helgi@mbl.is
Vegagerðin hefur gert til-raunir með nýtt kerfihraðamyndavéla á vegumlandsins. Kerfið reiknar
út meðalhraða ökutækja á nokkurra
kílómetra löngum köflum og hefur
því meiri áhrif til að draga úr hraða
á þekktum slysaköflum en stakar
vélar eins og hér eru í notkun.
Sjálfvirku meðalhraðaeftirliti
hefur verið komið upp á nokkrum
stöðum í Noregi og reynst vel.
Fulltrúar frá norsku vegagerðinni
kynntu kerfið hér á landi á dög-
unum og aðstoðuðu við tilraunir á
einum kafla. Auður Þóra Árnadótt-
ir, forstöðumaður hjá Vegagerðinni,
segir að tilraunin hafi gengið vel og
ekkert bendi til annars en að tækni-
lega sé mögulegt að hefja slíkt eft-
irlit hér á landi. Hún tekur fram að
engar ákvarðanir hafi verið teknar
um það.
„Kengúruhoppum“ fækkar
Vegagerðin setti upp þær
hraðamyndavélar sem hér hafa ver-
ið í notkun frá 2007. Öll úrvinnsla
fer hins vegar fram hjá lögreglunni
enda eru vélarnar löggæslutæki.
„Ég tel að þetta yrði mikil framför,“
segir Ólafur Guðmundsson, yfirlög-
regluþjónn hjá Lögreglustjóranum
á Vesturlandi, en hann tók þátt í til-
raun með meðalhraðaeftirlitið sem
gerð var í Hvalfjarðarsveit.
Hraðamyndavélakerfið sem
notað er nú mælir hraðann á einum
punkti. Margir ökumenn vita hvar
vélarnar eru, eða eru með tæki sem
vara við þeim, og þeir geta því hægt
á og gefið svo aftur í þegar komið er
fram hjá eftirlitsstaðnum. Það sama
gerist svo þegar komið er að næsta
eftirlitsstað. Þessu líkir Ólafur við
kengúruhopp.
Sjálfvirka meðalhraðaeftirlitið
er einnig sett upp á þekktum slysa-
stöðum en nær yfir mun lengri
kafla, til dæmis 5 til 10 kílómetra.
Tekin er mynd af bílnum þegar
hann kemur inn á kaflann og aftur
þegar hann fer út af honum. Vega-
lengdin er þekkt og reiknar kerfið
út meðalhraðann. Vissulega geti
ökumenn hægt á sér þangað til
komið er að seinni myndavélinni en
þá sé tilganginum náð, að halda
niðri ökuhraða á hættulegum kafla.
Þeir sem séu á annað borð að flýta
sér fari ekki að stoppa á milli vél-
anna til að blekkja kerfið.
Alvarlegum slysum fækkar
Árangurinn af því að koma
slíku kerfi upp yrði góður, um það
eru Auður og Ólafur sammála. Vitna
þau til norskrar rannsóknar á 14
köflum. Þar fækkaði alvarlega slös-
uðum eða látnum um 49-54% eftir
að sjálfvirka meðalhraðaeftirlitið
var tekið upp. Auður Þóra segir að
það sé tilgangurinn með kerfinu,
ekki að safna sektum í ríkissjóð.
Til þess að vakta ökumenn í
báðum akstursstefnum þarf að
fjölga hraðamyndavélunum, úr
tveimur í fjórar. Hægt er að nota
gömlu vélarnar með, ef verið er að
hugsa um sömu staði. Áætlað er að
hver ný vél og viðeigandi búnaður
kosti 15-20 milljónir og búnaður á
hvern kafla því 30 til 40 milljónir kr.
Ef kaupa þarf 15-20 vélar hleypur
kostnaðurinn á hundruðum milljóna.
Ekki eru til fjárveitingar til þess að
koma slíku kerfi upp en Auður Þóra
vonast til að það fáist á næstu árum.
Málið er komið inn á borð samráðs-
hóps sem vinnur að endurskoðun
umferðarslysaáætlunar. Vegagerðin
heldur áfram undirbúningi með því
að finna út hvar kerfið myndi nýtast
best. „Þessi kostnaður er aðeins
brot af þeim kostnaði sem þjóðfélag-
ið verður fyrir vegna umferðarslysa.
Ef hægt er að fækka alvarlegum
slysum má draga úr kostnaði við
rannsókn lögreglu, sjúkralið, heil-
brigðiskerfið og tryggingar,“ segir
Ólafur.
Skoða árangursríkt
kerfi hraðamyndavéla
Morgunblaðið/Jakob Fannar
Hraði Sextán hraðamyndavélar eru á vegum úti og tvær í Reykjavík.
Vökult auga þeirra varð til þess að 28.306 ökumenn fengu sekt á síðasta ári.
Allt myndavélaeftirlit er við-
kvæmt. Sjálfvirka meðalhraðakerf-
ið norska er þrautprófað af norsku
persónuverndinni. Í kerfinu sem
nú er notað hér á landi eru aðeins
teknar myndir af þeim sem mæl-
ast yfir löglegum hámarkshraða.
Til að norska kerfið virki þarf að
taka myndir af öllum ökutækjum
sem ekið er inn á eftirlitssvæðið
og aftur þegar farið er út af því.
Myndir af þeim sem aka of hratt
fara til lögreglunnar en myndir af
þeim löglegu eyðast jafnóðum.
Myndir og aðrar upplýsingar eru
dulkóðaðar og aðeins lögreglan
hefur lykilinn til að opna þær.
Hvorki Vegagerðin né söluaðilar
kerfisins hafa aðgang að upplýs-
ingunum.
Upplýsingar dulkóðaðar
AUKIÐ EFTIRLIT