Dagblaðið Vísir - DV - 15.02.2010, Síða 20

Á M Á N U D E G I
SÍÐASTA KVÖLD
VETRARJAZZ 2010 Síðasta kvöld
Vetrarjazzhátíðar 2010 verður haldið í kvöld
með svokölluðu jamsessioni á Café Culturu.
Yfirskrift kvöldsins er Dauðateygjurnar en það er
Bebop-félag Reykjavíkur sem leiðir fjörið. Gleðin
hefst klukkan 21 og stendur fram eftir kvöldi.
TÍBRÁRTÓNLEIKAR
Í SALNUM
Tíbrártónleikar verða í Salnum
þriðjudaginn 16. febrúar en þar
munu þau Kristinn Örn Kristinsson
píanóleikari og Þórunn Ósk Marin-
ósdóttir víóluleikari koma fram og
leika listir sínar. Teymið hefur hlotið
lof gagnrýnenda en það kom meðal
annars fram á Tíbrártónleikum árið
2001. Þórunn starfar í dag sem að-
stoðarleiðari í Sinfóníuhljómsveit Ís-
lands og Kristinn starfar við Allegro
Suzuki-tónlistarskólann. Tónleik-
arnir hefjast klukkan 20.00.
ÁSTARÞRÍHYRN-
INGURINN ÚR AIDU
Aida - Ástarþríhyrningurinn fer
á svið Íslensku óperunnar föstu-
daginn 19. febrúar og er um að
ræða sviðsetta tónleika þar sem
helstu ein- og samsöngsatriði
óperunnar Aidu eftir Verdi verða
flutt. Tekinn er fyrir ástarþríhyrn-
ingur aðalsöguhetja óperunnar.
Flytjendur verða Elín Ósk Ósk-
arsdóttir sópran og Jóhann Frið-
geir Valdimarsson tenór ásamt
Hörn Hrafnsdóttur mezzósópran.
Miðaverð er 2.500 krónur og hefj-
ast tónleikarnir klukkan 20.
MINNINGARTÓNLEIKAR
UM BERGÞÓRU
ÁRNADÓTTUR
Nýi kvartettinn stendur fyrir árleg-
um minningartónleikum til heiðurs
Bergþóru Árnadóttur í Salnum í
Kópavogi, á fæðingardegi hennar,
mánudaginn15. febrúar. Frumflutt-
ar verða nýjar útsetningar á lögum
Bergþóru við ljóð hennar og annarra
þjóðkunnra skálda. Flytjendur eru
Gissur Páll Gissurarson tenór, Hjör-
leifur Valsson fiðluleikari, Örnólfur
Kristjánsson sellóleikari og Pálmi
Sigurhjartarson píanóleikari. Tón-
leikarnir hefjast klukkan 20.
Er Gerpla Halldórs Laxness góð
bók? Ekki er ég viss um að ég treysti
mér til að svara því afdráttarlaust.
Sumt finnst mér gott í henni, annað
vont; sumt af því síðarnefnda hreint
út sagt afleitt. Ein af ógeðfelldustu
hliðum Halldórs var stráksleg árátta
hans að draga í svaðið það sem öðr-
um mönnum er heilagt; hún setur of
mikinn svip á þetta verk. Þegar sag-
an kom fyrst út voru ýmsir af bestu
bókmenntamönnum þjóðarinnar
mjög efablandnir; Hannes H. Giss-
urarson gefur ágætt yfirlit yfir það í
sinni bók um skáldið. Níð Halldórs
um Ólaf Haraldsson Noregskonung
gekk fram af Sigurði Nordal sem lét
hann finna fyrir vanþóknun sinni.
Og Ragnar í Smára, útgefandi Hall-
dórs, orðaði það svo í bréfi að sagan
væri „gerviskáldskapur á ákaflega
háu plani“.
Nokkrir af köflum bókarinnar eru
svo listilega skrifaðir að maður getur
lesið þá sér til ununar aftur og aftur.
Ég nefni aðeins frásagnirnar af dvöl
Kolbrúnarskáldsins meðal inúíta, en
fleiri má tína til. Lýsingar verksins á
átökum kristni og heiðni eru sum-
ar mjög innlifaðar; tvíbent afstaða
Halldórs til meinlætakröfu kristins
dóms – að ekki sé minnst á þekkingu
hans á innviðum og fjölbreytni kaþ-
ólskunnar – skilar sér í minnisverð-
um lýsingum píslarvotta og þeirra
sem þora „að afneita heiminum“,
eins og það heitir á máli kirkjunn-
ar. Innst inni dáðist Halldór alltaf
að slíkum mönnum, eflaust umfram
alla aðra. Í vitnisburði þeirra sá
hann hvernig draumar mannsins
um völd og virðingar, fyrirhafnar-
laust og þægilegt líf, verða ekki ann-
að en fánýtt hjóm, höfuðórar, nöt-
urlegt villuráf, þegar þeir taka að
snúast um sjálfa sig. Sjálfur hugðist
hann leggja heiminn að fótum sér
og komst á tímabili býsna langt með
það, en í raun og veru var hann sífellt
að reyna að finna aftur leiðina í sitt
gamla klaustur. Kannski komst hann
á sinn hátt nær því en margir vilja
enn viðurkenna; Halldór var mað-
ur mikilla þversagna sem sprengt
hefðu minni anda, en hann náði
að nýta sem efnivið í stórbrotna list
þegar honum tókst upp.
Ég veit ekki hversu vitlegt er að
lesa Gerplu sem uppgjör við fylgi-
spekt skálda – þar á meðal Hall-
dórs sjálfs – við þá miklu hugsjón
sem leiddi af sér sum hroðaleg-
ustu grimmdarverk mannkynssög-
unnar. Svo mikið er víst að Halldór
beið með það í meira en áratug eft-
ir að bókin var skrifuð að koma fram
með „reikningsskil“ sín við stalínis-
mann. Sú tragedía, sem hann virðist
vilja gera úr lífi Kolbrúnarskáldsins,
lætur mig persónulega lítt snortinn;
mér finnst hún bara sentimental –
og Halldór varð aldrei ótrúverðugri
en þegar hann missti sig út í senti-
mentalitet. Stundum hafði hann
einkennilega mikinn áhuga á mis-
heppnuðum listamönnum, eins og
þeir væru sjálfkrafa efni í meirihátt-
ar harmsögur; sjáið bara Ljósvíking-
inn og Garðar Hólm, þær skringilegu
fígúrur. Báðir enda með því að sálga
sér; annar fer á fjöll, hinn gengur í
sjóinn. Fyrir mína parta skynja ég
ekki mikla dýpt í þessum „harmsög-
um“, ekki heldur sögu Kolbrúnar-
skálds. Eltingarleikur þess við haus-
inn af Þorgeiri fóstbróður sínum
orkar á mig eins og hver önnur þrá-
hyggja, án almennrar vísunar. En vel
vera má að þarna leynist einhverjar
víddir sem ég kem ekki auga á; stór-
skáldin eru ekki ætíð öll þar sem
þau eru séð af okkur hinum minni
mönnum.
Í ljósi þessa alls vona ég menn
virði mér til vorkunnar þó ég bæri
nokkurn kvíðboga fyrir því að sjá
garpa Halldórs ganga fram á sviði
Þjóðleikhússins. Engu að síður var
ég fullur eftirvæntingar; það er í
sjálfu sér alltaf lofsvert þegar lista-
menn spreyta sig á einhverju sem er
ekki fyrir fram gefið að muni ganga
upp. Eftir afar vel heppnaða sýningu
á Ivanov Tsjekhovs hér um árið og
sömuleiðis hina ágætu kvikmynd
Brúðgumann er Baltasar Kormákur
kominn í hóp þeirra listamanna sem
okkur er skylt að gera miklar kröf-
ur til. En þessi sýning rís ekki undir
þeim kröfum – því miður.
Í fyrsta lagi vantar einhvern skýr-
an fókus í leikgerðina. Síðari hlutinn
fer að mestu út og suður; mér þyk-
ir ólíklegt að þeir, sem eru ekki með
söguna ferska í kollinum, nái miklu
sambandi við hann. Stórum köfl-
um hennar hefur einfaldlega ver-
ið hent út, og við því væri út af fyrir
sig ekkert að segja, hefði verið vand-
að betur til verka. Grænlandsför-
in er afgreidd með örfáum orðum
sem kippir fótum dramatískt undan
ástandi skáldsins þegar hann gistir
Noreg í lokin. Það er helst að við
finnum andblæ af raunverulegum
átökum í samtali Þormóðs og Sig-
hvats Þórðarsonar skáldbróður hans,
hins einlæga og trúgjarna hugsjóna-
manns annars vegar, tækifærisinn-
ans hins vegar; vísast gat kameljónið
Halldór speglað sig í þeim báðum. Í
öllu falli varð þetta samtal í meðför-
um þeirra Björns Thors og Atla Rafns
Sigurðarsonar best leikna atriði sýn-
ingarinnar. Raunar voru þeir Björn
og Atli Rafn þeir einu í leikarahópn-
um sem áttu ekki í stórkostlegu basli
með þann knúsaða texta sem leik-
endur þurfa hér að bera sér í munn.
Auðheyrt var að textaleikstjórn var
í molum; flestir bunuðu út úr sér
orðunum af átakanlegu tilfinninga-
leysi fyrir formi textans, uppbygg-
ingu, orðavali, því innra lífi sem þar
má greina þrátt fyrir allt. Suma skildi
maður varla nema stöku sinnum.
Í öðru lagi er leikendavalið og
meðferð helstu leikenda á persónum
sínum á köflum stórundarleg. Þetta
eru kannski ekki ýkja lifandi persón-
ur frá hendi skáldsins – en samt; eitt-
hvað ættu nú góðir leikhúsmenn að
geta gert úr þeim annað en það sem
hér varð raunin. Jóhannes Haukur
Jóhannesson er ekki týpan í mann
á borð við Þorgeir Hávarsson, enda
skilaði blóðþorsti kappans, óhugn-
anlegt einæði hans, sér hvergi; þetta
varð ekki annað en frekar góðlegur
og hálfaulalegur gúmmíkall. Björn
Thors er góður leikari og alltaf í fram-
för, en hann er enginn sviðssjarmör;
það eru annars konar manngerðir
sem láta honum vel. Og hvað kom
yfir leikstjórann þegar hann ákvað að
setja Ólafíu Hrönn í Kolbrúnu, fem-
me fatale verksins? Ólafía Hrönn var
bráðgóð í kerlingarskassinu Þórelfi,
mömmu Þorgeirs, en það sem þarf í
alvöru femme fatale hefur hún ekki í
sér. Eða ekki held ég það – nema feill-
inn hafi verið leikstjórans sem vann
ekki nægilega vel með henni; Ólafía
Hrönn er auðvitað frábær leikkona.
Þórdís Kötludóttur varð einung-
is hysterískur telpukrakki í höndum
Ilmar Kristjánsdóttur. Þar með var
allur grunnur brostinn undan þeirri
ástarsögu sem þarna á að vera.
Það vantar ekki sniðugar og jafn-
vel stórsnjallar lausnir í sýninguna,
einkum framan af. Fingraför Grét-
ars Reynissonar leyna sér ekki í
myndrænni útfærslu margra atrið-
anna sem er víða með ágætum og vel
fylgt eftir með meitluðum ljósgeisl-
um Lárusar Björnssonar. Kletturinn
á baksviðinu kom sums staðar vel
út, en átti ekki heima í lokaatriðinu,
þegar Ólafur digri birtist loks upp á
brúninni og skáldið er látið príla upp
til hans – ég vona að Björn sé sæmi-
lega fótviss og eigi ekki eftir að slasa
sig við þetta. En hvers konar leikhús
er það sem lætur sér nægja að hrúga
upp sniðugum lausnum? Sviðsbrell-
ur fela ekki innra tóm leiksýningar;
það ef mönnum liggur ekkert sér-
stakt á hjarta. Á stundum dettur hún
niður á plan ungæðislegrar mennta-
skólafyndni; þar má benda á hina
hallærislegu Noregssenu þegar einn
leikenda er látinn babla á einhverju
sem mun eiga að vera grínnorska.
Svona lágkúra á ekki að sjást á virðu-
legasta leiksviði landsins.
Á sínum tíma slógu leikhúsmenn
sér upp með því að skrifa samtölin
upp úr vinsælustu rómönum Hall-
dórs Laxness og setja þau á svið.
Slíkir textar voru leiknir hér árum
saman og fólk streymdi í leikhúsin af
því að því þótti vænt um þessar bók-
menntir og hafði ánægju af því að sjá
ýmsa af bestu leikurum okkar blása
lífi í gamla kunningja úr bókun-
um. Halldór tók þessum tilraunum
af sinni alkunnu háttvísi, en prívat
fannst honum ekki mikið til þeirra
koma – um það má fræðast í einka-
bréfum hans sem hafa ekki enn ver-
ið birt en verða vonandi síðar. Ég
ætla rétt að vona að Baltasar Kormá-
kur hugsi hærra en svo að gerast við-
haldsmaður þessarar úrsérgengnu
„hefðar“ sem gat gengið í leikhúsi
fyrri ára, en á nú að heyra sögunni
til. Til þess er hann allt of hæfileika-
ríkur og frjór. Jón Viðar Jónsson
20 MÁNUDAGUR 15. febrúar 2010 FÓKUS
Misheppnuð Gerpla
ÞJÓÐLEIKHÚSIÐ:
GERPLA
eftir Halldór Laxness
Leikgerð: Baltasar Kormákur og
Ólafur Egill Ólafsson í samvinnu við
leikhópinn.
Leikstjórn: Baltasar Kormákur
Leikmynd: Grétar Reynisson
Búningar: Helga I. Stefánsdóttir
Ljós: Lárus Björnsson
Tónlistarstjórn og hljóð: Gísli Galdur
Þorgeirsson
LEIKLIST