Dagblaðið Vísir - DV - 07.01.2013, Síða 14

Sandkorn
E
rlendir vogunarsjóðir hafa
aldrei verið eins valdamiklir
á Íslandi og eftir hrunið 2008.
Raunar má segja að völd og
áhrif þessara sjóða hér á landi
hafi verið lítil sem engin fram að því
þrátt fyrir að þeir hafi í einhverjum
tilfellum hagnast á stöðutöku gegn
krónunni eða íslenskum fyrirtækjum
á árunum fyrir það. Erlendir vogunar-
sjóðir eru því ný og lítt þekkt fyrir-
bæri í efnahagslífinu á Íslandi. Umsvif
þeirra og völd á Íslandi eru þó óhjá-
kvæmilegur fylgifiskur efnahagshruns-
ins árið 2008.
Völd vogunarsjóðanna eru þó
ekki sýnileg heldur koma þau fram
sem hluti af hagsmunum „kröfuhafa“
Glitnis og Kaupþings og óbeinna,
stórra eigenda arftaka þeirra, Íslands-
banka og Arion, og fleiri fyrirtækja,
eins og til dæmis Klakka, áður Exista.
Þá hafa vogunarsjóðirnir keypt hluti
í fjárfestingarbankanum Straumi og
matvælafyrirtækinu Bakkavör. Þessir
„kröfuhafar“ – meðal annars vogunar-
sjóðirnir – ráða til sín íslenska aðila,
ýmiss konar ráðgjafa og lögmenn,
sem aðstoða þá við að gæta hagsmuna
sinna á Íslandi. Svo reyna þeir að hlut-
ast til um málefni þrotabúa bankanna
með þrýstingi í gegnum ráðgjafa sína.
Vogunarsjóðir, og ýmsir aðrir fjár-
festingarsjóðir, eiga um helming allra
krafna í þrotabú Glitnis og um þriðj-
ung krafna í bú Kaupþings. Verðmæti
þessara krafna hleypur á mörg hund-
ruð milljörðum króna og er stærsti
hluti þessarar upphæðar beinn hagn-
aður vogunarsjóðanna á viðskiptum
með skuldabréf Glitnis og Kaupþings
í kjölfar efnahagshrunsins. Vogunar-
sjóðirnir sem hér hafa fjárfest sérhæfa
sig margir hverjir í viðskiptum með
svokallaðar ómarkaðshæfar eignir
(e. distressed assets); eignir sem hafa
hrunið í verði, svo sem eins og skulda-
og hlutabréf greiðsluþrota banka og
annarra fyrirtækja. Fyrir vikið eru þeir
stundum kallaðir „hrægammasjóðir“
því þeir reyna að margfalda pund sitt
með fjárfestingum í illa stöddum eða
hrundum félögum.
Í grein um vogunarsjóðina í
tímaritinu Þjóðmálum segir fjárfestir-
inn Heiðar Már Guðjónsson, sem
þekkir starfsemi þessara sjóða vel, að
vogunarsjóðirnir hafi strax eftir hrunið
byrjað að kaupa upp skuldabréf ís-
lensku bankanna. Verðið á kröfun-
um var um 5 prósent af höfuðstól, að
sögn Heiðars Más, og því var um að
ræða afslátt upp á 95 prósent. Síðan
þá hefur verðið á kröfunum farið upp í
30 prósent af höfuðstól í tilfelli Glitnis
og 27 prósent í tilfelli Kaupþings. Virði
krafnanna hefur reyndar lækkað eft-
ir að hafa náð hæstu hæðum haustið
2010 en ætlaður hagnaður sjóðanna
á viðskiptunum með þær er ennþá
margfaldur. Aðallega var um að ræða
kröfur sem vogunarsjóðirnir keyptu af
þýskum bönkum en þeir voru stærstu
lánveitendur bankanna hér á landi.
Tap þýskra banka á íslensku bönk-
unum nemur um 21 miljarði dollara,
samkvæmt bók bandaríska blaða-
mannsins Michaels Lewis, „Boomer-
ang: The Meltdown Tour“, sem út kom
2011. Svo segir Heiðar Már: „Vogunar-
sjóðirnir sitja því á miklum hagnaði
og hafa sumir hverjir margfaldað fé
sitt á síðustu 4 árum. Vogunarsjóð-
irnir vilja núna fá fjármagn sitt til
baka. Þeir eru því að reyna að loka
nauðasamningum og fá heimildir til
að færa verðmæti frá Íslandi.“
Hagsmunir vogunarsjóðanna liggja
aðallega í hundruð milljarða króna
eignum þrotabúa Glitnis og Kaupþings.
Til að mynda á vogunarsjóðurinn
Burlington Loan Management tæplega
áttatíu milljarða króna kröfu á Kaup-
þing, líkt og Fréttablaðið hefur fjallað
um, en samtals nema eignir búsins
rúmlega 860 milljörðum króna. Vog-
unarsjóðirnir vilja að gengið verði frá
nauðasamningum Kaupþings og Glitn-
is til að geta innleyst hagnað sinn af
viðskiptunum með skuldabréf þeirra.
Í tilfelli Burlington Loan Management
mun félagið eignast, og væntanlega
selja fljótlega, hlut í Arion banka og
fá greidda fjármuni út úr búi bankans
en það á 373 milljarða króna í reiðufé.
Sömu sögu má segja um aðra vogunar-
sjóði, og kröfuhafa íslensku bankanna.
Þessari stöðu í íslensku efnahagslífi
hefur verið lýst sem „stærstu eignatil-
færslu Íslandssögunnar“ þar sem er-
lendir vogunarsjóðir ná á milli 400 og
500 prósenta ávöxtun á fjármuni með
viðskiptum sínum með skulda- og
hlutabréf greiðsluþrota fyrirtækja hér
á landi.
Íslendingar höfðu litla sem enga
þekkingu eða reynslu af alþjóðlegri
bankastarfsemi fyrir áratug síðan eft-
ir að innlendir bankar höfðu verið í
ríkis eigu áratugum saman og starfsemi
þeirra hafði verið bundin innan lands
að langmestu leyti. Með útrásinni á
árunum 2003 til 2008, og gegndar-
lausri skuldsetningu hinna einka-
reknu íslensku banka erlendis, tók
íslenska hagkerfið skrefið inn í alþjóð-
lega fjármálakerfið þar sem alþjóðleg
markaðslögmál ráða ríkjum en ekki
miðstýring eða hentistefna einstaka
ríkisstjórna. Þessi staða sem komin er
upp varðandi eignarhald vogunarsjóða
á íslensku bönkunum og stórum fyrir-
tækjum hér á landi er óhjákvæmileg í
þeim skilningi að erlendir kröfuhafar
hinna hrundu banka gátu gert það sem
þeir vildu við kröfurnar á hendur þeim,
selt þær til hæstbjóðanda eða átt þær
sjálfir áfram. Hvernig og hvað stjórn-
völd á Íslandi gera til að bregðast við
þessari eignatilfærslu, meðal annars til
að reyna að afstýra útflæði fjármagns
upp á mörg hundruð milljarða með til-
heyrandi veikingu krónunnar, er svo
önnur saga.
Rétt eins og fyrir tæpum tíu árum,
þegar Ísland tók stökk inn í alþjóð-
lega markaðshagkerfið eftir einkavæð-
inguna – nánast á einni nóttu – með
öllum kostum þess og göllum, er þessi
veruleiki vogunarsjóðanna framandi
fyrir landsmenn sem átta sig eðlilega
á ekki á því hvernig þeir geta hagnast
svona ævintýralega á hruni íslensks
efnahagslífs. Ef efnahagslegur upp-
gangur, lántökur í erlendum bönk-
um, uppkaup á erlendum fyrirtækj-
um og ótrúleg styrking krónunnar
var jákvæður fylgifiskur þessa stökks
á árunum 2003 til 2008 má segja að
innkoma vogunarsjóðanna í íslenskt
efnahagslíf sé neikvæð afleiðing þess
að velmegunin reyndist byggð á sandi.
Íslenska hagkerfið og við Íslendingar
erum ennþá eins og blóðrjóð, saklaus
börn þegar kemur að skilningi okkar
á þessu alþjóðlega markaðshagkerfi.
Þetta er kannski eðlilegt þar sem fjár-
málafyrirtæki voru eins og hverjar aðr-
ar ríkisstofnanir hér á landi þar til fyrir
tíu árum síðan, bakgrunnsstofnanir
sem fólk treysti í hvívetna. Vogunar-
sjóðir hafa unnið með þessum hætti
í öðrum löndum um áratugaskeið og
hagnast á risi og falli efnahagskerfa
og gjaldmiðla. Völd og óhjákvæmileg-
ur ævintýralegur hagnaður vogunar-
sjóðanna hér á landi er líklega aðeins
einn þáttur í kapítalískri þroskasögu
íslenska hagkerfisins. Þessi saga um
umsvif vogunarsjóðanna, og hið ná-
tengda mál hvernig eigi að aflétta
gjaldeyrishöftunum, er þó líklega eitt
stærsta og mikilvægasta málið í ís-
lenskum samtíma.
Steingrímur
hræddur
n Steingrími J. Sigfús-
syni, formanni VG, er órótt
þessa dagana vegna af-
leitrar útkomu flokks hans
í skoðana könnunum. Svo
er að sjá sem Jón Bjarnason,
brottrekinn ráðherra, sé
með pálmann í höndunum
í slagnum við formanninn.
Jón staðhæfir að það sé ESB-
þjónkun Steingríms sem hafi
rústað fylgi flokksins. En nú,
korteri fyrir kosningar, tekur
Steingrímur skyndilega við
sér. „Óumflýjanlegt er að
endurmeta nú stöðu við-
ræðna við Evrópusambandið
í ljósi breyttra forsendna og
búa um það mál með ábyrg-
um hætti,“ segir hann í ára-
mótaávarpi til félaga sinna.
Stjórnin að springa
n Innan raða stjórnarflokk-
anna gætir nokkurs titrings
vegna vinkilbeygju Stein-
gríms J. Sigfússonar. Því er
jafnvel spáð að hann muni
slíta stjórnarsamstarfinu í
næsta mánuði í kringum
landsfund fremur en að
halda áfram með ESB-um-
sóknina óbreytta inn í kosn-
ingar. Málið er erfitt því
Össur Skarphéðinsson, helsti
valdamaður Samfylkingar-
innar, hefur sagt að það sé
óðs manns æði að hætta við
umsóknina áður en skýrist
hvað sé í boði. Það er ljóst
að stjórnin hefur aldrei verið
eins nálægt því að springa.
Friðbjörn týndur
n Eitt af harðari nettröll-
um Íslands hefur verið
athafnamaðurinn Friðbjörn
Orri Ketilsson, ritstjóri amx.
is. Friðbjörn, sem er læri-
sveinn Hannesar Hólmsteins
Gissurarsonar, er foringi þess
hóps manna sem kallar
sig smáfuglana á amx. Þar
hefur gjarnan verið reitt hátt
til höggs og lamið hraust-
lega á óvinum til vinstri. En
nú er Bleik brugðið. Ekkert
hefur verið skrifað und-
ir Fuglahvísli síðan fyrir jól.
Óljóst er hvað veldur hinu
skyndilega brotthvarfi.
Svandís reið
n Svandís Svavarsdóttir um-
hverfisráðherra er lítt hrifin
af yfirvofandi olíuvæðingu
Íslands. Leið-
togi hennar,
Steingrímur
J. Sigfússon,
átti sviðið í
síðustu viku
þegar hann
undirritaði
samninga um olíuleit við Ís-
land og baðaði sig í ljóm-
anum af yfirvofandi auð-
legð. Svandísi er að sögn
ekki skemmt yfir framgöngu
Steingríms. Fullyrt er að
hún sé formanni sínum reið
og telji að svínað sé á um-
hverfisstefnu VG og þar með
landi og þjóð.
Ég varð virkilega
hrædd
Sennilega hefði
ég hlegið
Tónlistarkonan Brynhildur Oddsdóttir hélt að hún væri að fá hjartaáfall. – DV Sölvi Tryggvason segir mikið vatn hafa runnið til sjávar síðan hann var feiminn strákur í Menntó. – DV
„Stærsta eignatilfærsla
Íslandssögunnar“„ Íslenska hagkerf-
ið og við Íslendingar
erum ennþá eins og blóð-
rjóð, saklaus börn þegar
kemur að skilningi á stöðu
okkar á þessu alþjóðlega
markaðshagkerfi.
Leiðari
Ingi Freyr
Vilhjálmsson
ingi@dv.is
Útgáfufélag: DV ehf. Stjórnarformaður: Ólafur M. Magnússon Ritstjóri: Reynir Traustason (rt@dv.is) Fréttastjóri: Ingi Freyr Vilhjálmsson (ingi@dv.is) Umsjón helgarblaðs: Ingibjörg
Dögg Kjartansdóttir (ingibjorg@dv.is) Umsjón innblaðs: Kristjana Guðbrandsdóttir (kristjana@dv.is) Framkvæmdastjóri og vefstjóri DV.is: Jón Trausti Reynisson (jontrausti@dv.is)
Sölu- og markaðsstjóri: Heiða B. Heiðarsdóttir (heida@dv.is) Umbrot: DV Prentun: Landsprent Dreifing: Árvakur DV á netinu: www.dv.is
F R J Á L S T, Ó H Á Ð D A G B L A Ð
Heimilisfang
Tryggvagötu 11
Hafnarhvoli, 2. hæð
101 Reykjavík
FRéTTASkoT
512 70 70 DV áskilur sér rétt til að birta aðsent efni blaðsins á stafrænu formi og í gagnabönkum án endurgjalds. Öll viðtöl blaðsins eru hljóðrituð. Notkun á efni blaðsins er óheimil án samþykkis.
512 7000
512 7010
512 7080
512 7050
AÐALnúmeR
RiTSTJÓRn
ÁSkRiFTARSími
AuGLýSinGAR
14 7. janúar 2013 Mánudagur
Vegferðin framundan
N
ýtt frumvarp um heildar-
endurskoðun fiskveiði-
stjórnunarinnar bíður nú
framlagningar í þinginu. Eft-
ir þriggja ára samráð með
aðilum í sjávarútvegi, launþega-
hreyfingunni og öðrum þeim sem
að greininni koma, er það skylda rétt
kjörins meirihluta Alþingis og ríkis-
stjórnar að leiða málið nú til lykta á
grundvelli fyrirheita sem stjórnar-
flokkarnir hafa fengið lýðræðislegt
umboð til að hrinda í framkvæmd.
Undan hótunum og hræðsluáróðri
sem dunið hefur á þjóðinni frá hags-
munasamtökum útvegsmanna geta
rétt kjörin stjórnvöld ekki látið. Þau
mega heldur ekki missa kjarkinn,
nú þegar stundin er runnin upp til
þess að gera varanlegar breytingar til
bóta, í átt til frekari opnunar á órétt-
látu kerfi.
Fyrsta skrefið í þá átt að rjúfa eigna-
myndun útgerðarinnar á aflaheimild-
um og tryggja þjóðinni sanngjarnan
arð af fiskveiðiauðlind sinni var stigið
með setningu laga um veiðigjald síð-
astliðið vor. Veiðileyfagjaldið er reikn-
að sem ákveðið hlutfall af umfram-
hagnaði útgerðarinnar þegar allur
rekstrarkostnaður hefur verið dreginn
frá. Afkoma útgerðarinnar er nú með
besta móti, hreinn hagnaður henn-
ar var 60 milljarðar á síðasta ári en
heildartekjur 263 milljarðar. Veiði-
leyfagjaldið mun á þessu fiskveiði-
ári gefa 13 milljarða króna í ríkissjóð.
Það munar um minna þegar sárlega er
þörf á að styrkja samfélagslega innviði
eftir hrunið. Vegna veiðileyfagjaldsins
verður nú unnt að ráðast í viðamiklar
samgönguframkvæmdir á borð við
Norðfjarðargöng og Dýrafjarðargöng,
veita atvinnulífinu innspýtingu með
framkvæmdum, fjárfestingum, rann-
sóknum og þróun.
En vegferðinni er ekki lokið. Síðara
skrefið, breytingin á sjálfri fiskveiði-
stjórnuninni, hefur ekki verið stigið
enn.
Með kvótafrumvarpinu sem nú
bíður framlagningar er opnað á það
lokaða kvótakerfi sem nú er við lýði.
Frumvarpið gerir ráð fyrir tímabundn-
um nýtingarleyfum gegn gjaldi í anda
tillagna að nýju auðlindaákvæði
stjórnarskrár. Með svokölluðum leigu-
potti, sem verður opinn og vaxandi
leigumarkaður með aflaheimildir og
óháður núverandi kvótahöfum, losna
kvótalitlar og kvótalausar útgerðir úr
fjötrum þess leiguliðakerfi sem verið
hefur við lýði. Þær munu eiga þess
kost að leigja til sín aflaheimildir á
grundvelli frjálsra, opinna tilboða úr
leigupottinum sem verður í upphafi
20 þúsund tonn en mun vaxa með
aukningu aflaheimilda. Þar með yrði
komið til móts við sjálfsagða kröfu um
aukið atvinnufrelsi og nýliðun.
Frumvarpið sem nú bíður uppfyll-
ir ekki alla drauma okkar sem vildum
sjá breytingar á fiskveiðistjórnuninni
til hins betra. Það er málamiðlun og
málamiðlanir geta verið erfiðar. Engu
að síður er það skref í rétta átt – skref
sem ég tel rétt að stíga, fremur en una
við óbreytt ástand. Hér er það mikið í
húfi fyrir byggðarlög landsins og tug-
þúsundir Íslendinga sem hafa beina
og óbeina lífsafkomu af sjávarútvegi
að krafan um „allt eða ekkert“ getur
varla talist ábyrg afstaða. Hún getur
einmitt orðið til þess að ekkert gerist.
Og þá yrði nú kátt í LÍÚ-höllinni –
en dauft yfir sveitum við sjávarsíðuna.
Kjallari
Ólína
Þorvarðardóttir
„Veiðileyfa-
gjaldið mun
á þessu fiskveiði-
ári gefa 13 milljarða
króna í ríkissjóð