Dagblaðið Vísir - DV - 07.01.2013, Síða 22

22 Menning 7. janúar 2013 Mánudagur
S
annleikurinn er sagna
bestur stendur ein-
hvers staðar. Margir hafa
mótmælt að það eigi alltaf
við, til dæmis foreldrar sem
í gegnum aldirnar hafa auðvitað
fengið ýmsar erfiðar spurningar frá
afkvæmum sínum, spurningar sem
hyggjuvit hinna eldri hefur leitt þá
til að svara með ósannindum sem
þeir réttlæta með því að kalla lyg-
ina hvíta. Einstæða móðirin sem er
aðalpersóna skáldsögunnar Hvít-
feld – Fjölskyldusaga lifir ekki beint
í samræmi við þessi þekktu orð um
sannleikann.
Jenna Hvítfeld kúvendir lífi sínu
um tvítugt eftir það sem virðist hafa
verið farsæl æsku- og unglingsár –
hún var fimleikastjarna, afbragðs-
nemandi, með útlitið með sér og
foreldrarnir efnaðir – en eftir að hafa
fengið inngöngu í eðlisfræðinám í
bandarískum háskóla hættir hún
fljótlega í skólanum, fer að búa með
manni af góðum ættum og kveðst
tilbúin að gerast vel stæð amerísk
dama í vernduðu hverfi, móðir og
eiginkona. Eðlisfræðiáhuginn var
bara Trójuhestur, markmiðið var að
yfirgefa ættingjana fyrir fullt og allt,
en í samtali við þá og fjölmiðla lýgur
hún óstjórnlega um merkar vís-
indauppgötvanir sínar, fyrirhugaðar
geimferðir, fyrirsætustörf og ástalíf
með stórstjörnum. En í kjölfar and-
láts systur sinnar fer Jenna aftur til
fósturjarðarinnar ásamt dótturinni
Jackie og neyðist þá til að horfast í
augu við fortíðina.
(Þeir sem ekki hafa lesið Hvít-
feld en ætla að gera það ættu ekki
að lesa þessa efnisgrein.) Því miður
gerði ég þau mistök að lesa umfjöll-
un um bókina í einum fjölmiðli áður
en lestur hófst þar sem fram kom
þetta með stóru lygar Jennu; að allt
í einu uppljóstri hún – og það oftar
en einu sinni – að nánast allt sem á
undan var sagt, á tugum blaðsíðna,
væri lygi. Finnst mér það skemma
mikið fyrir lesanda ef hann veit
þetta um söguna, má kannski líkja
því við það ef básúnað hefði verið í
fjölmiðlum áður en bíómyndin The
Crying Game var frumsýnd að aðal-
kvenpersónan væri í raun piltur sem
áhorfendur komast að þegar nokk-
uð er liðið á myndina. Hefði ég ekki
vitað þetta fyrirfram um sögu Krist-
ínar hefði lestrarupplifunin vafa-
laust verið sterkari.
Mikið er um spegla í sögunni,
persónur horfa í þá og meðhöndla
með neikvæðum formerkjum, sem
er ekki að undra því einstaklingar
sem ljúga eiga væntanlega flestir að
minnsta kosti erfiðara með horfast í
augu við sig en þeir sem hafa hreina
samvisku. Samkvæmt skáldskapar-
fræðum getur það sem speglast
í skáldverki táknað eitthvað sem
ekki verður höndlað; persónurnar í
Hvítfeld höndla margar hverjar ekki
sjálfa sig, ná ekki utan um neitt sem
kallast gæti heilbrigð sjálfsmynd
og ná þar með ekki almennilegum
tökum á lífi sínu ef það er yfirleitt
hægt, en virðast telja sig geta það
frekar með lygum. Á hinn bóginn
má segja að mannleg samskipti séu
svo menguð af ósannindum að við
erum hætt að taka eftir því þegar við
bregðum þeim fyrir okkur – „Hvað
segirðu gott?“ „Bara fínt,“ svarar sá
sem kannski grét í koddann klukku-
stund áður yfir tilhugsuninni um
daginn framundan. Speglun Jennu í
Britney Spears kemur líka afar vel út
í sögunni, stjörnu sem lífið hrynur
hjá þegar hún kiknar undan þeim
ósanna heimi sem henni var skap-
aður í von um frægð og frama.
Kristín Eiríksdóttir hafði talsvert
látið að sér kveða í ljóðlistinni þegar
hún sendi frá sér smásagnasafnið
Doris deyr fyrir ríflega tveimur
árum. Þar sást hversu ofboðslega
hæfileikaríkur rithöfundur hún er,
eftirminnilegast finnst mér hvað
hún sýndi þar næma tilfinningu
fyrir mannlegum samskiptum með
þeim vandræðagangi og innihalds-
rýrð sem þeim geta fylgt. Sama er
uppi á teningnum í Hvítfeld sem
er veigamikill þáttur í hinni all-
góðu persónusköpun sögunnar,
sérstaklega í tilviki Jennu. Sam-
skipti hennar við Jackie sátu líka í
mér að lestri loknum, hvernig hún
fær dóttur sína til að hylma yfir
með sér í hluta ósannsöglinnar, en
í fljótu bragði man ég ekki eftir því
að hún ljúgi beint að henni. Það
kveikir einhverja von um að lyga-
mynstur fjölskyldunnar sé á undan-
haldi þótt ósk foreldris um að barn
sitt komi ekki upp um hinn full-
orðna geti vart haft góð áhrif á af-
kvæmið. En hvernig endalokin eru
framsett skapar von um betri fram-
tíð mægðnanna, auk innrömmun
sögunnar með Jackie að leika sér
og teikna broskall í fyrstu og síðustu
málsgreinum hennar.
Þessi fyrsta skáldsaga Kristínar
lofar feikilega góðu. Engu er því
logið þegar fullyrt er að höfundur-
inn hefur með sínum fyrstu tveimur
prósaverkum skipað sér í röð þeirra
rithöfunda hér á landi sem mest
spennandi verður að fylgjast með í
framtíðinni.
Milljónir
í styrki
til kvenna
Það verður blómlegt menningarlíf-
ið en Menningarsjóður Hlað-
varpans úthlutaði tæplega 12 millj-
ónum króna til menningarmála
kvenna í ár. Úthlutunin fór fram í
Iðnó þann 3. janúar. Í þessari sjöttu
úthlutun úr sjóðnum voru veittir
24 styrkir.
Brúður Krists
Hæsta styrkinn hlutu þær Rakel
Garðarsdóttir og Ágústa M. Ólafs-
dóttir fyrir verkefni sitt Brúður
Krists, heimildarmynd um líf og
hugarheim stúlkna sem loka sig
ævilangt bak við rimla Karmelk-
laustursins.
Skrifar ljóð byggð á morði
Gerður Kristný var á meðal þeirra
sem hlutu styrk og er með í smíð-
um ljóðabálk byggðan á raunveru-
legum atburðum um konu sem er
myrt á hroðalegan hátt af sambýl-
ismanni sínum.
Pörupiltar fræða um kynlíf
Kvenfélagið Garpur fékk styrk til að
framkvæma verkefni sitt Blómin og
býflugurnar! – leiksýningu og uppi-
stand um kynlíf og kynheilbrigði
ætlað framhaldsskólanemum.
Pörupiltarnir Dóri Maack, Nonni
Bö og Hermann Gunnarsson fræða
og skemmta en þeir pörupiltar eru
leiknir af Sólveigu Guðmunds-
dóttur, Alexíu Björgu Jóhannes-
dóttur og Maríu Pálsdóttur.
Engu logið Engu er því logið
þegar fullyrt er að höfundur-
inn hefur með sínum fyrstu
tveimur prósaverkum skipað
sér í röð þeirra rithöfunda hér
á landi sem mest spennandi
verður að fylgjast með í
framtíðinni.
Hvítfeld
– Fjölskyldusaga
Höfundur: Kristín Eiríksdóttir
Útgefandi: JPV
295 blaðsíður
Kristján Hrafn
Guðmundsson
Bækur
Hvítar lygar
og svartar