Lögmannablaðið - 01.12.2013, Side 31

lögmannaBlaðið tBl 04/13 31
UfJÖllUn
framhaldsnámi. Þessi lagadeild gegnir
mikilvægu hlutverki í sögu íslands
eins og danmerkur og tengslin hafa
alltaf verið sterk. Lögfræðingar af minni
kynslóð, og ég tala nú ekki um þeir
sem eru eldri en ég, lásu mikið danskar
kennslubækur og þeir fræðimenn sem
þær skrifuðu eru nafntogaðir meðal
íslenskra lögfræðinga, ekkert síður en
danskra. Réttarkerfið er náskylt og við
höfum vegna sögulegra tengsla við
dani tekið upp fyrirmyndir þaðan sem
og frá noregi og svíþjóð, eins og allir
lögfræðingar þekkja. Það er mjög sterk
samnorræn lagahefð og þess vegna má
segja að maður ætti að passa ágætlega
inn.
Þess má og geta að innan lagadeildar
kaupmannahafnarháskóla er síðan
starfrækt stofnun sem heitir icourts, sem
sérhæfir sig í rannsóknum á alþjóðlegum
dómstólum frá ýmsum sjónarhornum.
Þarna er fólk með mismunandi bak­
grunn; lögfærði, sagnfræði, stjórn­
málafræði, félagsfræði og í fleiri
greinum. Ég taldi að það myndi passa
vel fyrir mig að starfa í slíku umhverfi
og hlakka til að takast á við það. Ég
mun dvelja talsvert í kaupmannahöfn
en nálægðin er meiri við ísland en áður
og ég reikna með því að vera talsvert
mikið meira hér á íslandi heldur en ég
hef verið síðustu ár.
veikleikar íslenskra
stjórnmála
Þú fylgdist úr fjarlægð með efna hags­
hruninu og atburðum sem fylgdu í
kjölfarið. Hvernig kom þér þetta fyrir
sjónir.
ísland var mikið í umræðunni í kjölfar
hrunsins og kannski áhugaverðara að
segja frá því hvernig þetta koma ýmsum
kollegum mínum fyrir sjónir. mörg
málanna vöktu athygli þarna úti. Vil ég
þar sérstaklega nefna Landsdómsmálið
og stjórnarskrármálið. Ýmsir erlendir
viðmælendur mínir voru forvitnir um
Landsdómsmálið. Þótti mörgum sem til
fyrirmyndar væri að pólitískir leiðtogar
yrðu með þessum hætti dregnir til
ábyrgðrar fyrir störf sín. Þegar kom að
því að skýra út fyrir mönnum hvers
vegna aðeins einn maður var ákærður,
sem og að hann hefði á endanum verið
fundinn sekur um að halda ekki fundi,
setti þá hljóða. Þótti mönnum sem
eftirtekjan eftir þessa miklu vegferð hafi
verið rýrari en stefnt var að í upphafi.
Ég held að þeir hafi fljótlega gert sér
grein fyrir að málatilbúnaður sá allur
af hálfu meirihluta þingsins gæti seint
orðið öðrum ríkjum fyrirmynd um opna,
ábyrga og lýðræðislega stjórnarhætti.
sama á við um stjórnarskrármálið
en margir kollegar lofuðu framtakið
um að kjósa stjórnlagaþing og þótti það
áhugaverð lýðræðisleg tilraun. Þegar
fréttir bárust af ógildingu kosninganna
og viðbrögðum ríkisstjórnarinnar runnu
á menn tvær grímur. Eftir því sem ferlið
lengdist varð mönnum aftur ljóst að
fyrirmyndir um hvernig standa ætti
að heildarendurskoðun stjórnarskrár
í þróuðu réttarríki yrðu ekki sóttar
til íslands, a.m.k. ekki í bili. Vonandi
tekst mönnum að finna því máli betri
farveg þannig að æskilegar breytingar
á stjórnarskránni verði gerðar í meiri
pólitískri sátt.
Eitt enn vil ég nefna sem einnig
vakti athygli en það var hvernig forseti
lýðveldisins beitti synjunarvaldi sínu
í iCEsAVE málinu. Þótti mönnum
einkennilegt að verið væri að semja við
ríkisstjórn sem forsetinn gerði í tvígang
afturreka með erindi sín, jafnvel þótt sú
ríkisstjórn hefði lýðræðislega kjörinn
löggjafa á bak við sig. Haft var á orði
að menn hefðu betra við tímann að
gera en að semja við ríkisstjórn sem
ekki hefði umboð til samningagerðar.
Ég undrast mest að stjórnmálastéttin
hafi látið þessa framgöngu forsetans yfir
sig ganga, með því að hafa ýmist stutt
forsetann eða gagnrýnt fyrir beitingu
synjunarvaldsins, allt eftir pólitískum
skammtímahagsmunum hverju sinni,
í stað þess að einbeita sér að því að
setja um þetta eitthvert skynsamlegt
regluverk. Frá stjórnskipulegu sjónarmiði
getur þetta fyrirkomulag seint orðið
öðrum ríkjum fyrirmynd. Legg ég þó
engan dóm á það að öðru leyti hvort
þessi samningar voru góðir eða slæmir.
Auðvitað verður samt að horfa á
þessi mál í ljósi þess að það varð mjög
alvarlegt efnahagshrun með með fylgjandi
kreppu í stjórnmálum. En á margan
hátt hafa þessi mál líka endurspeglað
veikleika íslenskra stjórnmála.
Hefur lögfræðingastéttin staðið vaktina
í þessum málum?
Það vantar nokkuð upp á það að
íslenskir lögfræðingar, þ.m.t. fræði­
menn í háskólum landins, blandi
sér í þjóðmálaumræðuna og beiti til
þess lögfræðilegum rökum. Það er
frekar undantekning að málsmetandi
lögfræðingar geri það með gagnrýnum
hætti. í þessu litla íslenska samfélagi liggja
hagsmunaþræðirnir víða í fjölskyldu­
vináttu­ og stjórnmálatengslum. menn
veigra sér við að standa fyrir gagnrýnni
og opinni umræðu sem byggð er á
fræðilegri sérþekkingu. menn eru
umsvifalaust dregnir í pólitíska dilka og
tortyggðir sem pólitískir andstæðingar
eða hlaupatíkur einstakra stjórnmálafla,
þótt þeim gangi ekkert annað til en að
leggja til umræðunnar á ábyrgan og
málefnalegan hátt. Þetta er miður.
Eitthvað að lokum?
Ég er þakklátur fyrir tækifærið sem ég
fékk til að starfa hjá mannréttindadómstól
Evrópu, sem þrátt fyrir efasemdir og
gagnrýni margra, er einstök stofnun
á heimsvísu. Þetta hefur verið sérlega
áhugavert og gefandi. Ég er líka
þakklátur fyrir tækifærið sem ég hef
fengið til að vinna úr þessari einstöku
reynslu í kennslu og fræðistörfum við
lagadeild Háskólans í kaupmannahöfn.
Ég óska eftirmanni mínum Róbert R.
spanó velfarnaðar í þessu mikilvæga
starfi.
Eyrún Ingadóttir