Ljóðormur - 01.12.1990, Qupperneq 47

Valgerður Benediktsdóttir 45
Valgerður Benediktsdóttir
Það er drjúgt sem drýpur
Vatnið í íslenskum Ijóðum
Menn segja að lífið hafi kviknað í vatni. í móðurkviði Iifir
manneskjan í vatni móðurlegsins og bamaskólakennarar
fræða ungdóminn um að hann sé vatn að tveimur þriðju
hlutum. Hið rennandi vatn lætur stundum lítið yfir sér;
mýkst alls en getur þó holað hinn harðasta stein. Og án vatns
er ekkert líf.
Hér á eftir er ætlunin að svamla um í hinni póetísku
sundlaug íslenskrar ljóðlistar frá þessari öld og gægjast
ofuriítið yfir barmana í átt tif hinnar nítjándu. Athuguð verða
nokkur kvæði sem fjalla um tilvist mannsins, sorg og gleði,
og byggja á myndmáli vatnsins, hins eilífa streymandi vatns.
íslendingar hafa eins og aðrar þjóðir notað myndmál
vatnsins mikið í skáidskap sínum og Þórbergur heitinn
Þórðarson skrifaði eitt sinn kostulega grein þessa efnis, er
hann kallaði Lýríska vatnsorkusálsýki („psychopatheria
lyrica hydrodynamica“). Þar segir meðal annars:
Öll póetísk ofurmenni hafa þjáðst meira og minna af
þessum hvimleiða kvilla ... það má nefna aðdáun Drach-
manns og Byrons á hafinu, stælingu þeirra á öldurótinu ...
Matthías Jochumsson, Kristján Jónsson, Þorsteinn Erlings-
son, Einar Benediktsson og Hannes Hafstein „leituðu að
ám og lækjum eins og vankaðar kindur" og þó einkum
fossum, „sátu þar og reru og því hraðar, eftir því sem
straumhraðinn varð meiri“, ... Sigurður skáld Sigurðsson
segist sitja „einn við fossins fætur, fossins míns sem hlær
og grætur, eftir því sem lífið lætur", og virðist sveifiuh-
reyfingin í vatninu bergmála eða samræmast eitthvað
notalega sveiflum í „psychopathia hydrodynamica“.
(Þórbeigur Þórðarson 1971:8-9)
Þrátt fyrir mikið streymi í skáldskapnum hafa íslenskir fræði-
og vatnaáhugamenn þó ekki gert mikið af því að fjalla um
vatnið í bókmenntum á opinberum vettvangi.
Þó var það, að haustið 1987 var fluttur fyrirlestur í Reykavík
sem kallaðist „Fossafans" og fjallaði um dulda og bælda
erótík í íslenskum bókmenntum. Hugðist höfundurinn,
Sofíía Auður Birgisdóttir, kanna táknrænt hlutverk fossmynd-
arinnar í íslenskum bókmenntum. Soffia Auður gengur í
rannsókn sinni út firá ýmsum hugmyndum firæðimannsins
Júlíu Kristevu og segist vilja „varpa fram þeirri hugmynd að
ein aðalástæöan fyrir tíðni vatnsmyndmáls í skáldsakaparmáli
sé samsvörun þess við upplifún sjálfsins í frumbernsku á
semíótíska stiginu" (Soffia Auður Birgisdóttir 1987:8B) en
hið semíótíska svæði er ofit skýrt út sem svæði móðurinnar