Ljóðormur - 01.12.1990, Qupperneq 50

48 Valgerður Benediktsdóttif
Og á botni hins óræða djúps
hef ég vitund og vilja minn grafiö,
og ég veit ekki lengur,
hvort hafið er ég
eða ég er hafið.
(Steinn Steinarr: Haf 1982:87-8)
Menn hafa rakið módemismann í íslenskri ljóðagerð til T.S.
Eliots og þá sérstaklega til Eyðilandsins, Tbe Waste Land,
sem út kom 1922. Það er eitt af meginverkum þessarar aldar
í enskrí ljóðlist og olli miklum straumhvörfúm þegar það
kom út. í verkinu eru andstæöumar eldur og vatn meðal
annars notaðar á magnþrunginn hátt sem tákn dauða og Iífs.
Raunar hefur merking verksins löngum vafist fyrir mönnum
og Eliot sagði reyndar sjálfur eitt sinn að kvæðið væri
pærsónulegt nöldur út í lífið.
Það er almennt viðurkennt að fyrsta íslenska ljóðabókin
sem ort var undir merkjum módemismans sé Dymbilvaka
eftir Hannes Sigfússon, er út kom 1949- Ttminn og vatnið
eftir Stein Steinarr, sem út kom árínu áður, er einnig oft talið
með í hópi brautryðjendaverkanna í anda stefnunnar, þó
formið sé vissulega hefðbundið.
Þar er svolítið skemmtilegt að athuga hvað vatnið streymir
víða í þessum kvæðum, þó það sé nú kannski að bera í
bakkafullan lækinn að ætla sér að finna einhverja fasta
merkingu út úr myndmáli vatnsins í þeim. Þar er kannski
best að setja skynjun ofar beinum skilningi.
Það er því dtjúgt sem drýpur og víst er að vatnið er eilíf
uppspretta, hvort sem er í náttúrunni eða meðfömm
skáldanna. I daglegu máli sem og í skáldskaparmáli hafa
ýmsar birtingarmyndir þess öðlast fasta merkingu, það hefur
staðið sem tákn sköpunar og eyðingar, lífs og dauða, minn-
inga, nútíðar, þátíðar og tilvistar mannsins.
Það virðist ekki skipta mestu máli undir hvaða stefnu skáldin
eru flokkuð — allar birtingarmyndir vatnsins koma fyrir undir
mcrkjum ólíkra bókmenntastefna þó í mismunandi hlutfalli sé.
Táknin eru því hin sömu. Það er hins vegar einstaklingsbundið
hver niðurstaðan verður, eftir því hvaða kennd skáldið vill koma
frá sér. Sú kennd markast auðvitað oft af ríkjandi viðhorfum en
með bteyttum viðhorfum veröa breytt efhistök, breyttir tímar
kalla á breytt form og inntak. Þrátt fyrir það leita skáldin mikið í
persónulegan fárveg, óháð ytri straumum.
Eg tók hins vegar eftir því, þegar ég fletti gegnum ljóðabækur,
að táknmynd vatnsins leitar mismildð á skáld. Þannig virðast
Sigfús Daðason og Gyrðir Elíasson nota mynd vatnsins ákaílega
sjaldan meðan önnur skáld, svo sem Einar Bragi og Tómas
Guðmundsson, bregða henni þráfaldlega upp.
Lind
Undantekningarlítið stendur lindin í ljóðum fyrir eitthvert
jákvætt afl í tilverunnni. Hún er hið hreina lag lífsins, hún er