Ljóðormur - 01.12.1990, Page 52

50 Valgerður Benedíktsdóttir
En þó margt eigi maðurinn sameiginlegt með læknum er
þó eitt sem sldlur að: forgengileikinn. Ævi mannsins tekur
enda um síðir en hringrásin í náttúrunni heldur sífellt áfram.
Með þá hugsun í huga er lækurinn í ljóði Jóns Helgasonar Ttl
lcekjarins, ávatpaður:
Þitt spor mun eigi að sumri síður létt,
þitt sönglag eigi að vori miður kátt,
en ævi manns var eigi fyrirsett
að öðlast nýjan styrk á slíkan hátt.
Því hrukkan verður aldrei aftur slétt,
og aldrei dökknar framar hárið grátt.
(Jón Helgason 1986:30-31)
Eftirtektarvert er þegar yngri ljóð eru lesin, hve stemningin
er breytt. Fyrrum hjalaði lækurinn við Ijóðgengil en
smálækjarsprænumar víkja óðfluga með ámnum. Ágætt
dæmi um nútímalækinn er kvæði Hafliða Helgasonar, En-
dalok. Þar er maðurinn enn á ný borinn saman við lækinn á
leið til sjávar:
Án uppsprettu
er hann eins og lækur
sem rennur sinn síðasta sp>öl
til sjávar
gerir sér grein fyrir verksummerkjum
tilverunnar
þurr farvegur
nakinn bakki
rótarsprotar
stöku steini snúið
neyðaróp
síðasti ldiður við sjávarmál
(Hafliði Helgason 1987:162)
Foss
Algengt yrkisefhi ættjarðarskálda sem annarra á 19. öld er
fossmyndin. Fræg eru til dæmis Dettifosskvæði þeirra
Matthíasar Jochumssonar, Kristjáns Jónssonar og Einars
Benediktssonar. Þau eiga það öll sameiginlegt að leggja
áherslu á kraft og mikillcik fossins; hið tröllslega og
ægisterka og öll ávarpa skáldin fossinn í ljóðum sínum.
Matthías lýsir kraftinum og mælir til „fosströllsins“ og þykir
lítið um hans dauðu tár miðað við fáein bamstár. í kvæði
Kristjáns kveður fossinn við raust með fimbulrómi
eilífðarinnar; niður aldanna hljómar í dmnum hans, ævi