Morgunblaðið - 13.09.2016, Qupperneq 6

6 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 13. SEPTEMBER 2016
Láttu okkur ráða
Elja starfsmannaþjónusta 4 150 140 elja.is elja@elja.is
Þarftu að ráða?
Iðnaðarmann
Bílstjóra
Bifvélavirkja
Þjónustufólk
Öryggisvörð
Lagerstarfsmann
Matreiðslumann
BAKSVIÐ
Stefán E. Stefánsson
ses@mbl.is
Í kjölfar þess að íslenska ríkið tók yfir
Landsbankann, Kaupþing og Glitni í
október 2008 með neyðarlögum, var
Fjármálaeftirlitinu (FME) falið að
hafa umsjón með endurreisn þeirra.
Fljótlega upp úr áramótum 2009 hóf
þáverandi fjármálaráðherra, Stein-
grímur J. Sigfússon, hins vegar samn-
ingaviðræður við erlenda kröfuhafa
og gekk með því í berhögg við ákvæði
neyðarlaganna svokölluðu. Þetta er
fullyrt í nýrri skýrslu sem meirihluti
fjárlaganefndar Alþingis hefur lagt
fram opinberlega og ber yfirskriftina
„Einkavæðing bankanna hin síðari.“
Formaður nefndarinnar, Vigdís
Hauksdóttir, og varaformaðurinn,
Guðlaugur Þór Þórðarson, kynntu
efni hennar á blaðamannafundi síð-
degis í gær. Ásamt þeim í meirihluta
nefndarinnar sitja þau Valgerður
Gunnarsdóttir, Páll Jóhann Pálsson,
Ásmundur Einar Daðason og Harald-
ur Benediktsson.
Í skýrslunni er því meðal annars
haldið fram að með samningunum hafi
íslenska ríkið fært íslensku bankana í
fang erlendra kröfuhafa ásamt tug-
milljarða meðgjöf frá skattgreiðend-
um. Hins vegar hafi áhættunni ekki
verið létt af ríkissjóði og hafi hún sam-
anlagt numið tæpum 300 milljörðum
króna. Áhættan af Arion banka hafi
verið 117 milljarðar, Íslandsbanka
57,3 milljarðar og Landsbankanum
122 milljarðar króna. Þar segir enn-
fremur: „Enginn vafi leikur á því að
ríkið bar alla áhættu af rekstri bank-
anna og ef illa hefði gengið hefði tapið
lent á ríkissjóði og þar með skatt-
greiðendum. Ávinningur af rekstri
bankanna var hins vegar í tilviki Arion
og Íslandsbanka ekki hjá sama aðila
og áhættan.“
Í fréttatilkynningu sem nefndin
sendi frá sér í tengslum við birtingu
skýrslunnar segir:
„Útkoma þessara samninga varð sú
að kröfuhafar eignuðust tvo bankanna
nánast að fullu án þess að leggja fram
eðlilegt fjármagn af sinni hálfu. Samn-
ingamenn fjármálaráðuneytisins og
Seðlabankans afhentu kröfuhöfunum
eignir almennings. Um leið afsöluðu
þeir meira og minna mögulegum
ávinningi ríkisins af þeirri ábyrgð sem
það tók á sig frá hruni bankanna.“
Fengu 44 milljarða gefins
Skýrsluhöfundar benda á að þegar
Arion banki og Íslandsbanki komust í
hendur kröfuhafa þá hafi það verið
gert án þess að eigið fé þeirra hafi ver-
ið reiknað upp. Þannig hafi kröfuhaf-
arnir fengið 44 milljarða króna „gef-
ins“ án þess að eiga tilkall til þeirra
fjármuna. Er þar vísað til uppsafnaðs
hagnaðar bankanna frá stofnun og
fram til þess tíma þegar þeir voru af-
hentir en hagnaður Arion banka á
árinu 2008 nam tæpum 5 milljörðum
og tæpum 13 milljörðum árið 2009 en
hagnaður Íslandsbanka 2,4 milljörð-
um árið 2008 og tæpum 24 milljörðum
árið 2009. Þá er einnig bent á að þegar
afhending bankanna átti sér stað hafi
verið látið ógert að reikna upp áfallna
vexti á RIKH 18 ríkisskuldabréfum
sem bankarnir höfðu fengið frá rík-
issjóði til fjármögnunar. Þannig hafi
kröfuhafar fengið ríkisskuldabréfin
afhent ásamt áföllnum vöxtum og að
uppgjör vegna þeirra vaxtagreiðslna
hafi farið fram löngu síðar þar sem
ríkissjóður hafi staðið uppi með millj-
arðatap.
Mikil gagnaöflun liggur að baki
Vigdís Hauksdóttir, formaður fjár-
laganefndar, segir að skýrslan varpi
nýju ljósi á þá atburðarás sem leiddi
til þess að tveir af þremur nýstofn-
uðum viðskiptabönkum færðust úr
höndum ríkisins og til erlendra eig-
enda.
„Alþingi Íslendinga barst erindi í
ársbyrjun 2014 er varðaði hugsanleg
brot í tengslum við einkavæðingu
bankanna og í kjölfarið fór af stað
gagnaöflun og athugun á þessum mál-
um hjá meirihluta fjárlaganefndar.
Niðurstöður skýrslunnar sem við
leggjum nú fram eru að miklu leyti
byggðar á þeirri vinnu. Hún sýnir svo
ekki verður um villst að ríkið tók á sig
296 milljarða áhættu af stofnun bank-
anna en á sama tíma fengu erlendir
kröfuhafar næstum allan ávinning af
rekstri þeirra árin á eftir.“
Guðlaugur Þór segir að það hafi
komið sér verulega á óvart hversu há-
ar upphæðir var um að tefla í þessu
efni.
„Ég hafði gert mér grein fyrir því
að ríkið hefði tekið á sig mikla áhættu
en mig grunaði ekki að þetta hefðu
verið upphæðir af þessari stærðar-
gráðu. Það er þó jákvætt í þessu öllu
að sá árangur sem núverandi ríkis-
stjórn náði með samningum um stöð-
ugleikaframlög slitabúa föllnu bank-
anna, hefur nú tryggt ríkinu það sem
því bar allan tímann. Það var þó alls
ekki sjálfsagt að það yrði niðurstað-
an,“ segir Guðlaugur Þór.
Þá segir Guðlaugur að það hafi
komið sér mjög á óvart hversu erfitt
það hafi reynst að fá gögn afhent varð-
andi þessi mál og segir hann að
skýrslan hefði verið komin út fyrir
löngu ef ríkisstofnanir þær sem fyr-
irspurnum var beint að hefðu brugðist
við með eðlilegum hætti.
Hluti af Icesave-fléttu?
Í skýrslunni er bent á að ríkið hafi
lagt fram hlutafé í Landsbankanum
sem nam 122 milljörðum króna en
kröfuhafar gamla bankans 28 millj-
arða. Ríkið greiddi gamla Lands-
bankanum 2 milljarða fyrir kauprétt
að þeim hlut sem svaraði til 17%
hlutafjár í nýja bankanum. Því hafi
tapsáhætta ríkisins numið 122 millj-
örðum en ríkið hafi getað eignast all-
an ávinninginn af starfsemi bankans
eftir að 92 milljarða króna skilyrt
skudlabréf hafði verið greitt upp.
Þá segir: „Kauprétturinn sem nam
2 milljörðum átti að tryggja endur-
kaup á 17% hlutnum sem kröfuhaf-
arnir fengu án endurgjalds. Það er
fróðlegt að skoða þá verðlagningu
því fyrir 92 milljarða króna fékk ríkið
til baka 17% hlut. Jafngildir það
verðmati á Landsbankanum að fjár-
hæð 541 milljarði króna, langt um-
fram raunvirði.“ Þar segir ennfrem-
ur: „Ekki fæst betur séð en að þessi
flétta hafi verið gerð til þess eins að
færa Icesave-skuldbindingar yfir á
skuldara nýja Landsbankans.“
Hvorki Vigdís né Guðlaugur Þór
vildu kveða upp úr um hver næstu
skref yrðu í málinu önnur en þau að
kynna skýrsluna fyrir minnihluta
fjárlaganefndar. Spurð hvort til
greina kæmi að stofnuð yrði sérstök
rannsóknarnefnd á vettvangi Alþing-
is sögðu þau að það yrði að koma í
ljós en að erfitt yrði fyrir núverandi
fjárlaganefnd að fylgja málinu sér-
staklega eftir því umboð hennar
rynni út samhliða þingkosningum nú
í október.
Tók á sig 300 milljarða króna
áhættu við endurreisn bankanna
Morgunblaðið/Eggert
Kynning Guðlaugur Þór Þórðarson og Vigdís Hauksdóttir kynntu skýrslu um einkavæðingu bankanna hina síðari.
 Meirihluti fjárlaganefndar segir kröfuhafa hafa fengið bankana með tugmilljarða meðgjöf frá skattgreiðendum
Steingrímur J.
Sigfússon segir
það þvætting að
stjórnvöld hafi
látið spila með
sig af ótta við
málsókn vegna
neyðarlaga við
uppgjör föllnu
bankanna. Orð
Vigdísar Hauks-
dóttur, formanns
fjárlaganefndar, um að stjórnvöld
hefðu látið spila með sig, segir
Steingrímur vera ögurmæli enda
hafi neyðarlögin verið grunnurinn
að vinnu stjórnvalda í tengslum við
uppgjör bankanna.
„Allir gerðu sér grein fyrir því að
það myndi reyna á neyðarlögin fyr-
ir dómstólum og EFTA,“ segir
Steingrímur. „Það voru allir bjart-
sýnir á að neyðarlögin myndu halda
og öllum málflutningi var hagað
þannig.“
Þá bendir Steingrímur á að ef
ekki hefði náðst samkomulag um
uppgjör milli nýju og gömlu bank-
anna hefði komið til málaferla og
það hefði reynst Íslandi þungbært.
Þegar rætt var við Steingrím
hafði hann ekki kynnt sér efni
skýrslunnar ítarlega en sagði að í
fljótu bragði virtist sem ekkert nýtt
kæmi þar fram. Hann gagnrýnir þó
„einkaframtak“ þeirra Vigdísar
Hauksdóttur og Guðlaugs Þórs
Þórðarsonar og segir augljóst að
það sé maðurinn sem leiðangurinn
sé á eftir. Hins vegar hafi mikið af
færu fólki komið að þessari vinnu á
sínum tíma og honum þyki það mið-
ur að það fólk þurfi að sitja undir
linnulausum tilefnislausum árásum.
Spurður út í þá gagnrýni að ís-
lenska ríkið hefði tekið á sig veru-
lega áhættu við endurreisn banka-
kerfisins segist Steingrímur ekki
skilja hvar skýrsluhöfundar séu
staddir í heiminum. „Stóðu menn í
röðum og buðust til að taka
áhættu?“ spyr Steingrímur og bend-
ir á að Brynjar Níelsson hafi verið
öllu sanngjarnari þegar hann tók
málið fyrir hjá stjórnskipunar- og
eftirlitsnefnd Alþingis. ash@mbl.is
Segir ekk-
ert nýtt
koma fram
Steingrímur J.
Sigfússon
Samandregin niðurstaða skýrslu
meirihluta fjárlaganefndar Alþingis,
Einkavæðing bankanna hin síðari, er
svohljóðandi:
„1. Rétturinn til að taka allt yfir í ís-
lenskum krónum og greiða fyrir í ís-
lenskum krónum var gefinn eftir.
2. Heimtur af yfirfærðum eigna-
söfnum voru gefnar til gömlu bank-
anna:
a. með skuldabréfum tengdum
heimtum,
b. með því að gefa eftir ávinning af
rekstri bankanna fram til þess tíma er
hlutabréf voru afhent gömlu bönk-
unum,
c. með því að afhenda hlutafé til
gömlu bankanna.
3. Ríkið tók áfram á sig meginþorra
áhættunnar af rekstri bankanna:
a. í formi hlutafjárframlags sem í al-
vöru var greitt,
b. vegna víkjandi lána sem voru
langt frá því að verða verðlögð eðlilega
og í tilviki Arion með breytirétti að
kröfu skuldara,
c. í formi lausafjárfyrirgreiðslu á
kjörum sem voru mun betri en mark-
aðskjör sem klárlega hefði verið dregið
á að fullu ef illa hefði árað í rekstri nýju
bankanna. Öll áhætta á því sem miður
hefði getað farið var því ríkisins.
4. Ríkið gaf út skuldabréf til bank-
anna á gengi stofnefnahagsdags en
ekki gengi samningsdags og færði
þannig gengismun frá nýju bönkunum
til þeirra gömlu.
5. Ríkið samþykkti að greiða vexti til
bankanna á hlutafjárloforð frá stofn-
degi en krafðist ekki hlutdeildar í
hagnaði þeirra fyrir sama tímabil.
6. Ríkið gaf eftir veðkröfur Seðla-
bankans á gömlu bankana og afhenti
þannig a.m.k. í tilviki Arion verðmæti
til gamla bankans sem voru umfram
yfirteknar veðkröfur nýja bankans og
skildi Seðlabankann eftir með almenna
veðkröfu í bú Arion.
7. Ríkið samþykkti að taka á nýju
bankana og þar með ríkið ýmsan
kostnað tengdan gjörningum þessum.
8. Ríkið var áfram með megnið af
áhættunni af rekstri bankanna þrátt
fyrir að hafa gefið eftir meginþorrann
af mögulegum ávinningi af heimtum til
gömlu bankanna. Hugsanlegt tap af
rekstri bankanna átti að lenda á rík-
issjóði en hagnaðurinn átti að verða
eftir í bönkunum.“
Tap átti að lenda á ríkissjóði
Morgunblaðið/Eggert
Skýrslan Varpar ljósi á málið.