Fréttablaðið - 11.02.2017, Qupperneq 26

Í samningi Sameinuðu þjóðanna
um réttindi fatlaðs fólks segir að
aðildarríkin skuli gera allar við-
eigandi ráðstafanir til þess að
tryggja að fatlað fólk geti nýtt sér
rétt sinn til tjáningar- og skoðana-
frelsis, þ.m.t. frelsi til að leita eftir,
taka við og miðla upplýsingum og
hugmyndum, til jafns við aðra, með
hjálp hvers kyns samskiptamiðla að
eigin vali.
Markmiðið með samningi
þessum er að stuðla að því að
fatlað fólk njóti allra mannréttinda
og mannfrelsis til fulls og jafns við
aðra, jafnframt því að vernda og
tryggja slík réttindi og frelsi, og að
auka virðingu fyrir meðfæddri göfgi
þess.
Ný skýrsla um Kópavogshæli er
sorgleg lesning og fyrir fólk með
þroskahömlun er það skelfing ein
að vita að um 30 árum of seint
erum við fyrst að vakna upp við
þennan vonda veruleika.
Í skýrslunni má sjá lífssögur
fatlaðs fólks sem bjó á Kópavogs-
hæli og harmar stjórn Átaks þessar
sögur sem nú líta dagsins ljós.
Stjórn Átaks, félags fólks með
þroskahömlun, ætlar nú í framhaldi
af þessari umræðu að birta viðtöl
við fólk með þroskahömlun sem
segir reynslusögur sínar.
Harpa Björnsdóttir, starfsmaður
hjá Átaki, hefur séð um að taka við-
tölin og halda utan um verkefnið.
Viðtölin eru unnin í samstarfi við
viðmælendur og blaðamann Frétta-
blaðsins.
Okkar hlutverk sem félags fólks
með þroskahömlun er að birta
Yfirlýsing frá Átaki Skert lífsgæði þroskahamlaðra
mikil óvirðing og mismunun. Það
var borin meira virðing fyrir starfs-
fólkinu en okkur.“
Hún segir starfsfólk hafa brugðist
við með skömmum ef ekki var farið
eftir reglum. Þá hafi henni verið
refsað. „Maður fékk skammir. Svo
ef það var verið að fara í leikhús eða
einhverjar ferðir, en ef þú gerðir eitt-
hvað af þér, eins og ef þú varst ekki
búinn að taka til í herberginu þínu
eða íbúðinni þinni, þá var refsað
þannig að þú máttir ekki fara með
í leikhúsferðina.“
Brotnaði niður
Beta segir ár sín á Sólheimum hafa
einkennst af vanlíðan og ótta um
framtíðina. „Mér leið ekki vel þar.
Ég brotnaði niður út af framkomu
starfsfólksins við mig. Ég hugsaði
að ég ætti aldrei eftir að fara þaðan,
þess vegna brotnaði ég niður. Ég
veit að sumt fólk er þarna næstum
því allt sitt líf og ég vonaði að það
kæmi ekki fyrir mig og var eigin-
lega hrædd. Mér fannst starfsfólkið
ekki reyna að hugga mig. Ég var ein.
Ef mér leið illa gat ég ekki leitað til
neins.“
Frjáls ferða sinna
Líðanin er betri eftir að hún flutti
frá Sólheimum. Hún er ánægð á Sel-
fossi. „Ég er frjáls ferða minna. Ég get
farið í bíó og út að borða og í bæinn
hvenær sem ég vil. Ég bý sjálfstætt
með meðleigjanda mínum og kött-
unum okkar. Við fáum aðstoð við
þrif. Mér líður betur hér. Kosturinn
við að búa hér er að ég get farið
hvert sem ég vil. Það eina sem ég
þarf að gera er að fara út á stoppi-
stöð. Ég er mjög fegin því.“
Beta segist hafa heyrt margt gott
og fallegt um Sólheima áður en hún
flutti þangað sjálf. „Það sem situr í
mér er hvernig er komið fram við
íbúana á Sólheimum, ég vil að því
verði breytt. Það er ljótt að segja það
en ég vil helst að Sólheimum verði
lokað, hætt að nota þá fyrir heimili.
Það yrði frekar bara safn en heimili
fyrir fólk. Það er mitt mat.“
↣
Beta er fegin meira frelsi. „Ég get farið í bíó og út að borða og í bæinn hvenær sem ég vil.“ FrÉttaBlaðið/Eyþór
Sigrún Jensey Sigurðardóttir,
réttindagæslumaður á Suðurlandi,
aðstoðaði Betu við að finna nýtt
búsetuúrræði árið 2015 og komast
burtu frá Sólheimum. Á svipuðum
tíma fór hún á fund réttindavaktar
velferðarráðuneytisins og greindi
þá frá ámælisverðum þáttum sem
snertu réttindi og lífsgæði íbúa á
Sólheimum í Grímsnesi. Þriðjungur
einstaklingsmála sem til hennar
bárust var frá íbúum Sólheima.
Þeirra á meðal málefni Betu.
Sigrún Jensey gerði athugasemdir
við að allur póstur til íbúa færi
fyrst á skrifstofu framkvæmda-
stjóra þar sem hann væri opnaður
og tekin ákvörðun um hvort hann
færi til þess sem stílað var á. Raf-
ræn vöktun væri í einkarými án
heimildar. Sigrún benti einnig á að
allir íbúar þyrftu að borga í mötu-
neyti staðarins hvort sem þeir
nýttu það eða ekki. Þjónustan væri
undirmönnuð, fagmenntun afar
takmörkuð og þá gerði hún athuga-
semdir við aðbúnað og aðgengi á
staðnum.
Akstursþjónusta væri lítil sem
engin og íbúar kæmust illa í lág-
verðsverslanir og reiddu sig á að
kaupa nauðsynjavörur í verslun
sem rekin er af Sólheimum. Þá mat
Sigrún það svo að vinnulaun greidd
íbúum væru alltof lág og mynd-
listarmenn fengju ekki greitt fyrir
verk sín. Söluandvirði verka þeirra
rynni til Sólheima.
Á síðasta ári fór réttindavaktin
þess á leit við velferðarráðuneytið
að það tæki málið til meðferðar.
„Svör hafa enn ekki borist frá vel-
ferðarþjónustunni,“ segir Sigrún
Jensey.
Beta segir frá því að hún hafi ekki
viljað búa á Sólheimum. Hún hafi
oft látið vita af því, hafi óttast um
framtíð sína, hvernig var þín aðkoma
að málinu? „Ég aðstoðaði Elísabetu
við að komast frá Sólheimum sem
réttindagæslumaður,“ segir Sigrún
Jensey. „Nú er það þannig að í
Grímsnes- og Grafningshreppi stóð
henni ekkert annað húsnæði til
boða og það að flytja á milli sveitar-
félaga fyrir fólk sem hefur einungis
örorkubætur til að framfleyta sér er
nánast ógerlegt. Þar sem ég þekki
til skilyrða sveitarfélögin til dæmis
umsóknir um félagslegt húsnæði
þannig að einstaklingur þarf að
hafa átt lögheimili í sveitarfélaginu
frá einu ári upp í þrjú ár til að geta
sótt um. Leiguverð er það hátt
á almennum markaði að það er
ógerlegt fyrir fólk á örorkubótum
að leigja. Þetta þýðir í raun að ef þú
flytur í stuðningsúrræði úti í sveit
og flytur lögheimili þitt ertu fastur
þar, sem er ömurlegur veruleiki
þeirra sem í því lenda. Það að ekki
hafi verið hlustað á hana í þessu
mikilvæga máli lýsir tillitsleysi í
hennar garð. Af því tilefni vil ég
benda á að í 19. grein samnings
Sameinuðu þjóðanna sem fjallar
um „að lifa sjálfstæðu lífi og án
aðgreiningar í samfélaginu“ segir að
ríkið skuli tryggja fötluðu fólki tæki-
færi til þess að velja sér búsetustað
og hvar og með hverjum það býr,
til jafns við aðra, og að því sé ekki
gert að eiga heima þar sem tiltekið
búsetuform ríkir.“
Hvað finnst þér alvarlegast þegar
kemur að lífsgæðum og réttindum
fólks með fötlun? „Það er þegar
eftirfarandi meginreglur í samningi
Sameinuðu þjóðanna um réttindi
fatlaðs fólks, sem Ísland hefur
fullgilt, hafa verið brotnar: Virðing
fyrir meðfæddri göfgi, sjálfræði
einstaklinga, þar með talið frelsi til
að taka eigin ákvarðanir, og sjálf-
stæði þeirra og að sérhver fatlaður
einstaklingur á rétt á því, til jafns
við aðra, að líkamleg og andleg
friðhelgi hans sé virt.“
Beta segir frá því að henni hafi
stundum verið refsað þegar hún
tók ekki til. Er svona framkoma í
garð skjólstæðinga algeng? „Svona
framkoma var því miður þekkt hér
áður fyrr en í lögum réttindagæslu
fyrir fatlað fólk nr. 88 /2011 kemur
skýrt fram að beiting nauðungar er
bönnuð og er hún jafnframt vel skil-
greind: Nauðung samkvæmt lögum
þessum er athöfn sem skerðir
sjálfsákvörðunarrétt einstaklings og
fer fram gegn vilja hans eða þrengir
svo að sjálfsákvörðunarrétti hans
að telja verði það nauðung þótt
hann hreyfi ekki mótmælum.“
Sigrún telur að með setningu
laganna hafi dregið úr þessari fram-
komu við fólk með fötlun. „Ég tel
að það hafi orðið vitundarvakning
við setningu þessara laga og stór-
lega dregið úr henni. En því miður
er hætta á þessari framkomu þar
sem fagfólk er ekki til staðar,“ segir
hún.
Aðstoðaði
Betu að kom-
ast í burtu
Svo ef það var verið að
fara í leikhúS eða
einhverjar ferðir, en
ef þú gerðir eitthvað
af þér, einS og ef þú
varSt ekki búinn að
taka til í herberginu
þínu eða íbúðinni þinni
þÁ var refSað þannig að
þú mÁttir ekki fara
með í leikhúSferðina.
Snyrtistofan Hafblik
OKKAR SÉRSVIÐ ER
Háræðaslitsmeðferðir
HENDUR – ANDLIT – HÁLS – BRINGA
Hraunbæ 102 • Reykjavík • S. 893 0098 • snyrtistofanhafblik@gmail.com
PANTAÐU FRÍAN TÍMA
Í SKOÐUN STRAX Í SÍMA
893-0098
Sigrún Jensey Sigurðardóttir segir
nánast ógerlegt að sækja um félagslegt
húsnæði milli sveitarfélaga.
visir.is Hlusta má á viðtalið á Vísi.
↣
1 1 . f e b r ú a r 2 0 1 7 L a U G a r D a G U r26 h e L G i n ∙ f r É T T a b L a ð i ð
1
1
-0
2
-2
0
1
7

0
4
:3
0
F
B
1
1
2
s
_
P
0
9
0
K
.p
1
.p
d
f
F
B
1
1
2
s
_
P
0
8
7
K
.p
1
.p
d
f
F
B
1
1
2
s
_
P
0
2
3
K
.p
1
.p
d
f
F
B
1
1
2
s
_
P
0
2
6
K
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
ti
o
n
P
la
te
r
e
m
a
k
e
:
1
C
3
7
-4
D
5
8
1
C
3
7
-4
C
1
C
1
C
3
7
-4
A
E
0
1
C
3
7
-4
9
A
4
2
7
5
X
4
0
0
.0
0
1
8
A

F
B
1
1
2
s
_
1
0
_
2
_
2
0
1
7
C
M
Y
K