Morgunblaðið - 03.02.2017, Síða 20

20
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 3. FEBRÚAR 2017
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Það er dálít-ið sérstakthversu
grunnt er á virð-
ingu fyrir lýð-
ræðislegum
niðurstöðum,
hugnist niður-
staðan ekki þeim sem árum
eða áratugum saman hafa
þó flaggað ást sinni á lýð-
ræðinu. Dæmi eru um slíkt
hér á þessu góða landi og
sum nýleg. Minnisstæðir er
fýrar sem töluðu gjarnan
eins og væru þeir umboðs-
menn þjóðarinnar, þótt
aldrei fengju þeir fylgi.
Sumir þeirra kröfðust þess
að niðurstaða atkvæða-
greiðslu um spurningaleik
tengdan vinnu að því að
kollvarpa stjórnarskránni
yrði talin bindandi, þótt hún
stæðist ekki lagaskilyrði.
Verra var þegar Jóhönnu-
stjórnin ákvað að hunsa
niðurstöðu Hæstaréttar Ís-
lands sem ógilti almenna
kosningu. Og enn lakara
þegar ítrekað var reynt að
koma Icesave-samningum á
þjóðina, þótt afgerandi af-
staða hennar lægi fyrir.
Nú birtast dæmin erlend-
is. Bandarískir demókratar
virðast ekki geta sætt sig
við að hafa tapað kosn-
ingum til beggja þingdeilda
Bandaríkjaþings og Hvíta
húsinu að auki. Vissulega
kom það fleirum en þeim á
óvart að Donald Trump
sigraði í forsetakosning-
unum. Sú varð niðurstaðan
og þýðir ekki að hanga á
kenningu um að Trump
hefði tapað ef kosninga-
reglur væru aðrar en gilt
hafa í rúm 200 ár.
Sama tilhneiging sýnir
sig í Bretlandi. Þar unnu út-
göngumenn úr ESB svo-
kallað „Brexit“-þjóð-
aratkvæði. Sú útkoma varð
önnur en flestir höfðu spáð.
En það ríkir enginn vafi á
niðurstöðunni. Samt leita
sumir þeirra sem urðu und-
ir logandi ljósi að aðferð til
að hafa niðurstöðuna að
engu.
Í hópi þess fólks eru ein-
staklingar sem hefði með
réttu verið misboðið ef ýjað
hefði verið að því áður að
þar færu andlýðræðis-
sinnar. En nú ráða þeir ekki
við sig.
Til atkvæðagreiðslunnar
var boðað með lögmætum
hætti. Forsætisráðherra
landsins hafði
lofað þjóðar-
atkvæðinu fyrir
kosningar, sem
hann vann. Hann
komst ekki hjá
því að efla það
loforð og bar til-
lögu um atkvæðagreiðsluna
undir hið sögufræga þing
Breta. Þar varð mun minni
ágreiningur um málið en
gert hafði verið ráð fyrir.
Tillagan gekk út frá að fá
bindandi niðurstöðu þjóðar-
innar um málið. Sú tillaga
var samþykkt með öflugri
meirihluta en nokkurn hafði
órað fyrir, því 544 þing-
menn greiddu atkvæði með
en aðeins 53 þingmenn voru
á móti. Í ákvörðun þingsins
var gert ráð fyrir því að
færu þeir sem vildu úrsögn
með sigur af hólmi skyldi
50. grein ESB-sáttmálans
virkjuð, eins og ber að gera
vilji aðildarríki segja sig úr
sambandinu. Þrátt fyrir
niðurstöðuna hófst barátta
fyrir því sjónarmiði að mál-
ið yrði að ganga aftur til
þingsins til endanlegrar af-
greiðslu áður en hægt væri
að hefja úrsagnarferlið.
Þeir sem börðust fyrir
þessu og leituðu til dóm-
stólanna leyndu því ekki að
félli dómur þeim í vil
treystu þeir því að þingið
myndi fara á svig við nið-
urstöðu í þjóðaratkvæðinu
sem svo afgerandi meiri-
hluti sama þings hafði efnt
til.
Niðurstaða dómstólsins
varð nokkuð óvænt sú að
málið skyldi borið undir
þingið á ný. Það gerði for-
sætisráðherrann fáeinum
vikum síðar. Þegar í stað
hófst ákafur áróður fyrir
því, með sérkennilegum
röksemdum, að þingið hafn-
aði beiðni ráðherrans um að
fá að tryggja að þjóðarvilj-
inn næði fram að ganga.
Frumvarp forsætisráð-
herrans var þó samþykkt og
það með mjög afgerandi
hætti, með 444 atkvæðum
gegn 114.
Mikill meirihluti þeirra
sem barist höfðu ákaft gegn
úrsögn höfðu lýðræðislegan
styrk til að virða niðurstöðu
þjóðarinnar. En ekki allir,
eins og þessar atkvæðatölur
sýna. Það eru ekki allir lýð-
ræðissinnar þótt þeir sitji á
þjóðþingum lýðræðisríkja.
Það er dapurlegt.
Það vekur umhugs-
un að sjá ítrekað
hversu grunnt lýð-
ræðisviljinn liggur
hjá sumum}
Fylgja lýðræðinu
fylgi það þeim
L
ítil þjóð syrgir.
Lítil þjóð syrgir Birnu Brjáns-
dóttur, unga konu, sem fékk ekki
að verða eldri, sem fékk ekki að
njóta hæfileika sinna lengur, sem
fékk ekki að upplifa svo ótal margt sem lífið
hefði getað veitt henni.
Hún verður borin til grafar í dag.
Fæst okkar höfðu persónuleg kynni af
Birnu á hennar stuttu ævi. Líklega þekktu
hana álíka margir og hverja aðra manneskju á
hennar aldri, hún átti fjölskyldu, vini, skóla-
félaga, kunningja, vinnufélaga og nágranna.
Fæst okkar eru í þeim hópi.
En við syrgjum hana samt, þó að sú sorg sé
með allt öðrum hætti en sorg þeirra sem
þekktu hana og stóðu henni næst. Við syrgj-
um hana vegna þess að okkur er ekki sama
um annað fólk. Vegna þess að það nístir okkur í hjarta-
stað að líf fólks skuli enda á þennan hátt. Vegna þess að
okkur finnst svo óskaplega ósanngjarnt þegar ungt fólk
deyr ótímabærum dauðdaga.
Tvítug lífsglöð stúlka fer út að skemmta sér með vin-
konum sínum á föstudagskvöldi, dansar, fær sér að
borða og heldur svo heim á leið. Sama hegðunarmynstur
og hjá mjög mörgum íslenskum ungmennum um helgar.
En munurinn á Birnu og öllum hinum er að hún skilaði
sér ekki heim.
Flest höfum við einhvern tímann óttast um einhvern
sem kom ekki heim þegar til stóð. Þetta hefði getað verið
hver sem er; dóttir, systir eða vinkona. Þetta
hefði líka getað verið sonur, bróðir eða vinur.
Umfangsmesta leit sem gerð hefur verið
hér á landi hófst, vinnubrögð og viðhorf lög-
reglu einkenndust af fagmennsku og nær-
gætni og það sama má segja um starfsfólk
flestra fjölmiðla, sem stóðu sig vel við að feta
stigið á milli þess að flytja upplýsandi fréttir
af þessu viðkvæma máli og að sýna til-
hlýðilega virðingu.
Átta dögum síðar fannst hún svo látin.
Þegar Birnu var enn leitað skrifaði Guðni
Th. Jóhannesson, forseti Íslands, á Facebo-
ok-síðu sína að samhugur, stilling og vilji til
að láta gott af sér leiða skipti mestu. Varast
skyldi allt sem gæti sært þá sem síst skyldi
eða alið á fordómum og tortryggni. „Stöndum
áfram saman, Íslendingar, sýnum styrk, von
og samkennd,“ skrifaði Guðni.
Við sem ekki þekktum Birnu höfum fengið að kynnast
henni í gegnum hjartnæmar lýsingar fjölskyldu hennar
og vina þar sem dregin er upp mynd af sjálfstæðri, glað-
lyndri, félagslyndri og vel gerðri stúlku. Ómögulegt er að
gera sér í hugarlund sorg nánustu aðstandenda hennar
eða vina hennar. Líklega verður líf þeirra aldrei samt, en
það er okkar allra að halda utan um þau. Við getum líka
haldið áfram að láta okkur það varða þegar eitthvað bját-
ar á, jafnvel þó að við þekkjum ekki viðkomandi. Það er
ein leiðin til að sýna minningu Birnu Brjánsdóttur virð-
ingu. annalilja@mbl.is
Anna Lilja
Þórisdóttir
Pistill
Styrkur, von og samkennd
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
SVIÐSLJÓS
Vilhjálmur A. Kjartansson
vilhjalmur@mbl.is
N
anólyfjatækni hefur
breytt miklu í lyfja-
meðferð og á eftir að
breyta mjög miklu,
segir Berglind Eva
Benediktsdóttir, lektor í lyfjagerða-
fræði við Háskóla Íslands, en hún
flutti erindi á Nano World Cancer
Day sem haldinn var í húskynnum
Landspítalans við Hringbraut í gær.
„Hægt er að gefa sjúklingum
öruggari meðferð og minni skammt
en það dregur verulega úr aukaverk-
unum. Þetta er því í stuttu máli skil-
virkari meðferð og færri aukaverk-
anir.“
Spurð hvernig nanólyfjatækni
virki og hversu langt þróun á þessum
tegundum lyfja og meðferða sé kom-
in segir Berglind að hér sé til samlík-
ingar hægt að hugsa sér stýriflaug
sem hittir ákveðið skotmark í stað
þess að taka út heilt svæði.
„Nanóefni eru hönnuð með það í
huga að geta verkað á svokölluðu
sub-cellular stigi en þá erum við að
nýta okkur sérstaka eðlis-, efna- eða
líffræðilega eiginleika nanóefna. Í
stað þess að t.d. krabbameinslyf fari
um alla vefi líkamanns og hafi áhrif á
heilbrigðar frumur í öðrum vefjum þá
fer það sérstaklega bara á krabba-
meinið sjálft og virkar þar.“
Berglind segir að fyrsta lyfið í
þessum flokki hafi komið fram fyrir
rúmum 20 árum eða árið 1995. Frá
þeim tíma hafa orðið miklar framfar-
ir, þónokkur lyf komin á markað og
gífurlegur fjöldi í þróun.
„Í dag erum við að skoða flókn-
ari lyfjaform og getum þá orðið enn
sértækari og nákvæmari í okkar
meðferðarúrræðum.“
Fram kom í fyrirlestri Berg-
lindar að 49 nanólyf hafi verið sett á
markað árið 2013 og í dag séu yfir 230
lyf í klínískum prófunum og þar af
séu um 70 í krabbameinslækningum.
„Þetta er ekki eingöngu nýtt í
krabbameinslækningum þó það sé
kannski stærsta einstaka sviðið sem
verið er að rannsaka. Verið er að þróa
nanólyf við t.d. Alzheimer, gigtar-
sjúkdómum og hvers konar bólgu-
sjúkdómum svo eitthvað sé nefnt.“
Nákvæmari greining
Auk fyrirlestrar um nanótækni
og ný tækifæri í greiningu krabba-
meina og í krabbameinslækningum
var jafnframt verið að kynna þá
möguleika sem felast í tilkomu
jáeindaskanna á Íslandi.
„Hér er um gríðarlega mikið
stökk að ræða í greiningu frá því sem
við þekkjum í dag. Talað er um
margfalt nákvæmari greiningu, eða
tugum sinnum betri greiningu,“ seg-
ir Garðar Mýrdal, forstöðumaður
geislaeðlisfræðideildar LSH.
„Þetta eykur mjög nákvæmni í
staðsetningu og gefur okkur mun
betri upplýsingar um það hvort t.d.
krabbamein er byrjað að breiða úr
sér eða er staðbundið. Slík greining
hefur svo áhrif á ákvörðun um með-
ferðarleið, þ.e. hvort farið er í lyfja-
meðferð, geislameðferð eða upp-
skurð. Núna eru bæði skurðaðgerðir
og geislameðferðir svokallaðar stað-
bundnar meðferðir en lyfjameðferð
nær til alls líkamans og er því frekar
beitt ef sjúkdómurinn er farinn að
dreifa sér. Aukin nákvæmni í grein-
ingu hjálpar því í allri ákvörð-
unartöku sem aftur hefur áhrif á
meðferð og líðan sjúklings.“
í Danmörku fara fram hátt í 40
þúsund rannsóknir með jáeinda-
skanna að sögn Garðars sem telur,
til samanburðar, að þær verði um
2000 hér á landi.
„Við erum að senda um 200
sjúklinga á ári til Kaupmannahafnar
svo þetta eykur mjög aðgengi og
möguleikann að beita þessu fyrir
sjúklinga sem oft eru mjög veikir.“
Mikilvægt fyrir rannsóknir
Í fyrirlestri sínum kom Garðar
inn á möguleikann á vísindarann-
sóknum.
„Tvímælalaust er þetta tæki-
færi fyrir vísinda- og fræða-
samfélagið. Það eru metnaðarfullir
vísindamenn tengdir háskólum og
fyrirtækjum á Íslandi sem vilja gera
spennandi hluti en skanninn opnar á
markvissar rannsóknir á ýmsum
sviðum. Ég nefni sem dæmi rann-
sóknir á litlum dýrum í krabba-
meinsrannsóknum og lyfjafræði-
rannsóknum.“
Garðar benti einnig á mikilvægi
þess að efla þekkingu og færni á
sviðum sem jáeindatæknin og notk-
un hennar byggist á. Þá sagði hann
að íslenskir heilbrigðisstarfsmenn
og rannsakendur þyrftu að gera sér
grein fyrir möguleikum tækninnar.
Betri greining
og nákvæmari lyf
Morgunblaðið/Frikki
Fyrirlestur Berglind Eva Benediktsdóttir, lektor í lyfjagerðafræði við
Háskóla Íslands, flutti erindi um nanólyfjatækni, virkni hennar og þróun.
Vísindin Horft inn í hringhraðal
sem er hluti jáeindaskanna.