Morgunblaðið - 19.12.2017, Side 16

Gráskata
SVIÐSLJÓS
Ágúst Ingi Jónsson
aij@mbl.is
Yfir 600 tonnum af tindabikkju hef-
ur verið landað í höfnum landsins
það sem af er ári og hefur aflinn far-
ið minnkandi síðustu ár. Af skötu-
tegundum kemur langmest að landi
af tindabikkju eða tindaskötu, en
mun minna af frænkum hennar
gráskötu og náskötu. Ekki eru
stundaðar beinar skötuveiðar, en
talsvert fæst af skötu sem meðafla,
ekki síst á króka stærri línubáta.
Skatan er í bestum holdum á
haustin og nálægð við Þorláksmessu
gæti spilað inn í verðmyndun. Verð-
ið sem fæst fyrir hana er breytilegt
eftir árstíma, en yfirleitt fæst ekki
hátt verð fyrir skötu. Í haust hafa þó
fengist 94 krónur að meðaltali fyrir
kíló af venjulegri skötu, samkvæmt
upplýsingum frá Reiknistofu fisk-
markaðanna. Rúmlega 31 króna fyr-
ir kíló af náskötu og hvítaskötu, 51
króna fyrir kíló af maríuskötu, en
aðeins rúmar 13 krónur fyrir kíló af
tindaskötu.
Metin að verðleikum í eina viku
Skatan er hins vegar metin að
verðleikum þessa vikuna og um allt
land gæðir fólk sér á kæstri skötu
dagana fyrir jól, sérstaklega á Þor-
láksmessu, 23. desember. Ilmandi
lyktin eða, eftir atvikum, óþolandi
fnykurinn, leikur um vistarverur á
heimilum, veitingahúsum og vinnu-
stöðum. Sumir sleikja út um eftir
því sem bragðið er sterkara af
kæstri skötunni svo það jafnvel kall-
ar fram tár í augum óvanra. Aðrir
segja það til marks um skemmdan
mat.
Kæst börð lóðskötu, eins og tinda-
skata var stundum nefnd á Vest-
fjörðum, eru víða á boðstólum fyrir
jól og sérstaklega kunna Vestfirð-
ingar vel að meta tindaskötu. Ekki
er laust við landshornarígs gæti
þegar gæði skötutegunda ber á
góma, sagði fisksali í spjalli við blað-
ið í gær. Mörgum finnst nauðsynlegt
að börðin séu þykk og af stærri
skötu heldur en tindaskötu.
Á vísindavef Háskóla Íslands
fjallar Árni Björnsson, þjóðhátta-
fræðingur, um þann sið að borða
skötu á Þorláksmessu. Segir í pistli
Árna að Þorláksmessuskata sé æva-
gömul á Vestfjörðum en ekki nema
nokkurra áratuga hefð á Reykjavík-
ursvæðinu.
Árni rifjar upp að í kaþólskum sið
hafi á jólaföstu ekki átt að borða
mikið góðgæti og einna síst á Þor-
láksmessu. Sem mestur munur hafi
átt að vera á föstumat og jólakræs-
ingum, auk þess sem ekki hafi þótt
við hæfi að borða kjöt á dánardegi
heilags Þorláks. Aðalreglan hafi ver-
ið sú að borða lélegt fiskmeti á þess-
um degi, en misjafnt hafi verið hvað
hentaði best á hverjum stað.
Ljúffeng skötustappa
„Um þetta leyti árs veiddist skata
einkum á Vestfjarðamiðum. Hún
þótti enginn herramannsmatur ótil-
höfð og var því algengur Þorláks-
messumatur á þeim slóðum. Í ald-
anna rás tókst Vestfirðingum á hinn
bóginn að tilreiða úr skötunni mikið
ljúfmeti eins og skötustöppuna, og
mörgum þótti það óbrigðult merki
þess að jólin væru í nánd þegar lykt
tók að berast af skötustöppu.
Eftir því sem leið á 20. öld flykkt-
ist fólk úr öllum byggðarlögum á
suðvesturhorn landsins, Vestfirð-
ingar ekki síður en aðrir. Þeir sökn-
uðu Þorláksmessuskötunnar og
margir reyndu að útvega sér hana
úr heimahögum. Smám saman smit-
aði þessi venja þeirra út frá sér og
eftir miðja öldina fóru margar fisk-
búðir á höfuðborgarsvæðinu að hafa
skötu á boðstólum í desember. Fyrir
um aldarfjórðungi fóru svo nokkur
veitingahús að bjóða til skötuveislu
á Þorláksmessu og þar með varð
þetta tíska,“ skrifar Árni Björnsson.
Djúpt og grunnt við landið
Samkvæmt yfirliti á vef Fiski-
stofu um landaðan afla á þessu ári
hefur verið landað um 635 tonnum
af tindaskötu, um 137 tonnum af
skötu og tæplega 10 tonnum af ná-
skötu. Aðrar skötutegundir er ekki
að finna á þessum lista. Það sem
starfsmenn Hafrannsóknastofnunar
flokka sem gráskötu fellur væntan-
lega undir skötu á lista Fiskistofu og
trúlega fleiri skötutegundir, en
nokkrar slíkar finnast á Íslands-
miðum.
Gráskata verður 1,5 til 2 metrar
að lengd, en tindaskata er mun
minni og verður 40-70 sentimetrar
að lengd. Aftur eftir miðju baki
tindaskötu og aftur á hala er röð af
stórum tindum, sem fiskurinn sækir
nafn sitt til.
Klara Björg Jakobsdóttir, fiski-
fræðingur á Hafrannsóknastofnun,
segir að tindaskata sé trúlega al-
gengasti brjóskfiskur á Íslands-
miðum. Hún komi sem meðafli í flest
veiðarfæri djúpt og grunnt við land-
ið. Góðar vísbendingar um ástand
stofns tindabikkju hafi fengist í
haust- og vorralli Hafrannsókna-
stofnunar.
Í tækniskýrslu stofnunarinnar um
tindabikkju frá síðasta sumri kemur
fram að mestur ársafli hafi verið
hátt í tvö þúsund tonn árið 2012 og
hann hafi verið um 1200 tonn í fyrra.
Í ár virðist enn hafa dregið úr lönd-
uðum afla. Stærri tindaskötu hafi
fækkað síðustu ár, en nýliðun hafi
eigi að síður verið nokkur.
Ilmur eða óþolandi óþefur?
 Skata á Þorláksmessu er gömul venja á Vestfjörðum  Hefur breiðst út um landið  Langmest berst
á land af tindabikkju en minna af frænkum hennar  Rígs gætir þegar gæði skötutegunda ber á góma
Morgunblaðið/Golli
Ómissandi á Þorláksmessu Skata meðhöndluð eftir kúnstarinnar reglum, en mörgum finnst hún herramannsmatur.
Ljósmyndir/Jónbjörn Pálsson
Tindaskata
16 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 19. DESEMBER 2017
LITLIR PAKKAR
GLEÐJA MEST
Laugavegur 61 I Kringlan I Smáralind I sími 552 4910 I www.jonogoskar.is
Borgarholtsskóli fékk nýverið góða
gjöf frá bílaumboðinu Heklu. Um
var að ræða nýja kennslubifreið,
tveggja dyra sportbíl af gerðinni
Audi TT, fyrir nema á bíltækni-
braut.
Friðbert Friðbertsson, forstjóri
Heklu, afhenti Ársæli Guðmunds-
syni skólameistara og Marín Björk
Jónasdóttur sviðsstjóra bifreiðina
við sérstaka athöfn, sem nemendur
skólans og starfsmenn Heklu voru
viðstaddir og aðstoðuðu við að opna
innpakkaða gjöfina.
Haft er eftir Ársæli Guðmunds-
syni í fréttatilkynningu að skólinn
hafi alla tíð notið velvildar og skiln-
ings hjá Heklu. „Bíllinn mun koma
sér afar vel við kennslu í bíliðn-
greinum og svo hefur hann auðvitað
gildi sem vitni um nýjustu tækni á
þessu sviði. Því er ekki að leyna að
kennslutækið kemur ekki einungis
til með að gagnast í kennslunni held-
ur hefur einnig aðdráttarafl vegna
útlits og hönnunar. Samstarf skól-
ans við atvinnulífið og bílgreinina á
Íslandi er afar mikilvægt fyrir nám-
ið og endurnýjun mannafla í iðn-
greininni,“ segir Ársæll.
Sportbíll Starfsmenn Heklu og nemendur Borgarholtsskóla hjálpuðust að
við að opna gjöfina til skólans, kennslubifreið af gerðinni Audi TT.
Nemendur fá Audi
 Hekla gaf bíltæknibraut Borgar-
holtsskóla nýja kennslubifreið