Fréttablaðið - 28.05.2016, Síða 30

Leikfélag Reykjavíkur stóð fyrir sýningum á Djöflaeyjan rís og hér sjást Edda Heiðrún og Guðmundur Björnsson í hlutverkum sínum í sýningunni í janúar 1987.
pláss og öryggi. Við erum fær um að
rækta og framleiða fæðuna okkar.
Þetta eru náttúruauðlindir og lífs-
kostir sem verða æ sjaldgæfari og
verðmætari í heiminum. Það er
alveg ljóst að við þurfum að skipta
um gír. Við erum búin að einka-
væða lofthelgina. Við erum búin
að einkavæða sjávarauðlindirnar.
Við erum á fullu að klára að einka-
væða landið. Þetta hefur ekki leitt
til neins annars en að breikka bilið
milli ríkra og fátækra, svo ég tali nú
ekki um gróðurhúsaáhrifin sem eru
langt umfram spár og þegar farin að
valda loftslagsbreytingum. Jörðin
er farin að hósta og nær stundum
ekki andanum.“
Þarf átak í umhverfismálum
Hún tekur fram að mannfólkið hafi
margoft breytt um stefnu og lagað
það sem ekki var í lagi. Nú þurfi slíkt
átak í umhverfismálum.
„Það er mikilvægt að standa allt-
af með réttindum þeirra sem eiga
undir högg að sækja. Mannréttindi
virðast augljós, samanber afnám
þrælahalds og afnám kynþátta-
stefnu, kvenréttindi og réttindi til
kynhneigðar. Það hefur aldrei verið
pólitískur vilji til að réttindi handa
öllum næðu fram að ganga. Eitthvað
sem var óhugsandi fyrir 100 árum er
sjálfsagt í dag.
Það þarf að skipta um kúrs. Við
höfum oft gert það og nú þurfum
við að gera það í umhverfismálum.
Við stofnuðum Sameinuðu þjóð-
irnar til að koma á friði í heim-
inum – nú höfum við áttað okkur
á því að til að koma á friði í heim-
inum þurfum við að lækna ýmis
önnur vandamál. Ólæsi, fá hreint
drykkjarvatn og að þjóðir heims
fái notið auðlinda sinna í staðinn
fyrir að stórfyrirtæki taki þær til að
græða á þeim í þágu örfárra ríkra
eigenda sinna. Einn mikilvægur
þáttur í starfi Sameinuðu þjóðanna
er umhverfismálin.“
Óréttlætið svíður
Edda segist ekki beint vera póli-
tísk en hafa þó sterkar skoðanir og
helst sé það óréttlætið í heiminum
sem svíði. „Ég er félagshyggjumann-
eskja svo fremi sem það lamar ekki
einstaklingsfrumkvæðið og frjóa
hugsun einstaklingsins, þess vegna
er ég listamaður. Ég hef verið þjónn
listarinnar, nú langar mig að vera
þjónn náttúrunar. Betra er seint en
aldrei.“
Hún hefur líka kynnst ýmsum
hliðum samfélagsins eftir að hún
veiktist, hliðum sem oft eru ekki
sýnilegar. „Við verðum alltaf að
hjálpa minnimáttar. Ef mér finnst
eitthvað óréttlátt eða brotið á ein-
hverjum þá verð ég aum. Ég get
alveg reddað mér en sumir geta það
ekki. Sumir hafa ekki döngun í sér
og sumir hafa ekki sjálfstraustið í
það. Það er auðvitað erfitt að horfa
upp á það.“
Edda hefur vakið athygli á lélegu
aðgengi fyrir fatlaða víða sem hún
segir að sé til skammar og beri
vott um virðingarleysi. „Eftir að ég
veiktist þá kynntist ég annarri hlið á
mannlífinu sem hefur verið mér svo
lærdómsríkt. Öryrkjar eru líka fólk,
fólk sem þarf hjálp. Það óskar sér
enginn að vera í þessari stöðu. Þjóð-
félagið er sett saman úr mörgum
hlutum og þetta er einn fylgifiskur.“
Lífið er dýrmætt
Hún segir veikindin hafa kennt sér
margt. Hvað lífið sé dýrmætt og
mikilvægt að njóta þess. „Sem betur
fer hlúði ég strax vel að sambandinu
við vini mína og sjálfa mig. Minn
sjúkdómur hefur kennt mér þolin-
mæði og þrautseigju. Þegar reynir
á þá kemur fyrst í ljós úr hverju
maður er gerður.“
Aðspurð hver sé stærsti lærdóm-
urinn af veikindunum þá er hún
ekki í vafa. „Hvað það er gaman að
hlæja og syngja. Og faðma og kyssa.
Það eru hlutir sem ég get ekki gert
lengur. Ég bara þarf að ímynda mér
þetta.“
Edda segist þó aldrei vera reið yfir
því að hafa veikst og hún hafi aldrei
hugsað af hverju það hafi þurft að
koma fyrir hana. „Nei, ég hugsaði:
Af hverju ekki ég? Ég er mjög góður
kandídat í að vera sjúklingur.“
Edda heldur ótrauð áfram að
mála og stefnir á að halda sýningar
í sumar. Hún segir það hafa hjálpað
sér mikið við að takast á við lífið í
breyttum aðstæðum að geta málað,
nokkuð sem hún hafði ekki gert
áður en hún veiktist. „Þetta byrjaði
þannig að ég þurfti að hafa eitthvað
fyrir stafni. Ég ætlaði varla að þora í
tíma, ég hélt það myndu allir horfa
á mig,“ segir hún. Sú var ekki raunin.
Nú hefur hún málað hundruð mál-
verka sem eru eftirsótt.
Sumarið fram undan er ekki bara
annasamt þegar kemur að listinni
heldur standa hin nýstofnuðu sam-
tök, Rödd náttúrunnar, fyrir tveim-
ur viðburðum þann 5. og 11. júní
næstkomandi. Þar verður slegið upp
heljarinnar veislum. Viðburðurinn
þann 5. júní er listaverkauppboð og
þann 11. júní verða rapptónleikar,
fatamarkaður, tískusýning og upp-
boð. Það er henni ljúft og skylt að
standa fyrir þessum viðburðum
enda það sem brennur á henni. „Við
verðum að láta til okkar taka áður
en það verður of seint að bjarga
jörðinni.“
í burtu. Það er mjög misjafnt
hvernig fólk bregst við. Aðalmálið er
að standa saman, að þau finni það.“
Edda segir mikilvægt að vera góð
fyrirmynd. „Foreldrar taka ábyrgð á
uppeldi barna sinna og það skiptir
máli að vera góð fyrirmynd. Uppeldi
er hlaðið gildum. Það þýðir ekki að
segja „þú skalt aldrei reykja“ með
kveikt í sígarettunni. Ef þú vilt að
barnið þitt lesi þá lestu fyrir það.
Það eru alls konar hugmyndir og
hugmyndafræði fólgin í því sem
barnið andar að sér, það nemur
ósagðar hugsanir. Þess vegna skiptir
máli að vera jákvæður. Þú ert alltaf
fyrirmynd. Svo kemur að því vanda-
sama hlutverki þegar barnið fer að
vera ósammála manni að maður
hefur ekki alltaf rétt fyrir sér. Þá
er hægt að notast við fyrirgefning-
una og trúnað. Þetta er svokölluð
framþróun: sjálfbær framþróun.
Að sama skapi skiptir félagsleg
hegðun okkar máli, í því samhengi
erum við líka fyrirmyndir – hvernig
getur nokkur tekið út úr þeim sjóði
sem hann borgar ekki í?“ spyr Edda
og heldur áfram:
„Ég vil taka það fram að mér
finnst ekkert ljótt að græða peninga.
Sá sem græðir hefur vissan hæfileika
sem gerir honum kleift að skapa
verðmæti úr auðlindum jarðar,
jafnt á láði sem legi. Það sem gerist
þegar þessi verðmæti verða til er
að viðkomandi manneskja verður
rík af peningum eða auðæfum,
nærfjölskyldan nýtur góðs af því,
vonandi samfélagið svo og þjóð-
félagið. Það sem hefur hins vegar
gerst á undanförnum 30 til 40 árum
er að þessi gróðavon hefur breyst í
græðgisvon, fólk tímir ekki að borga
til þjóðfélagsins skatta,“ segir hún
og þykir miður. „Hugtakið „græða“
hefur marga merkingu og ekki að
ástæðulausu. Til dæmis að græða
sár, svörð, samfélag og svo fram-
vegis. Græðari er til dæmis maður
sem notar óhefðbundnar aðferðir
til þess að lækna, í flestum tilfellum
manneskjur. Peningar eru einhvers
konar afl, einhvers konar orka, ef við
eigum of mikið af þeim og pössum
okkur ekki að deila þeim réttlát-
lega niður, þá leitar þetta afl eins og
vatnið í sprungurnar, gallana – svo
frostspringur allt.“
Rödd náttúrunnar
Náttúruverndarmál eru Eddu hug-
leikin. Á dögunum stofnaði hún
náttúruverndarsamtökin Rödd nátt-
úrunnar ásamt góðum hópi fólks.
Formaður félagsins er náttúran sjálf.
„Höfuðáherslan er verndun hálend-
isins. Við ætlum að veita náttúrunni
rödd og réttindi,“ segir hún.
„Mér finnst við vanþakklát. Okkar
brýnasta verkefni er að bjarga jörð-
inni. Allt sem við búum til kemur
frá þessari jörð. Þess vegna er hún
kölluð Móðir Jörð. Það er tími til
kominn að við förum að vernda
hana og passa. Jörðin er ekki dauður
hlutur. Hún er lifandi hnöttur með
æðakerfið utan á sér, það er árnar,
fljótin og höfin. Lungun eru líka
úthverf, Amazon-regnskógarnir
– þeir binda kolefni og framleiða
súrefni, sem fer út í loftið og aðeins
örþunnt lag, ósonlagið, heldur þessu
öllu saman eins og líknarbelgur
utan um barn,“ segir Edda.
„Ég vil að minn forseti verði rödd
náttúrunnar og sendiherra hennar.
Jörðin er full af auðlindum sem
sumir hafa ókeypis aðgang að og
njóta góðs af því. Sumir erfa auðæfi
í formi auðlinda, en fullt af auð-
lindum eigum við sameiginlega. Því
miður virðast sumir misskilja þetta
og stunda rányrkju og drepa dýr til
þess eins að græða. Við stöndum
frammi fyrir útrýmingu dýrateg-
unda af mannavöldum sem er svo
víðtæk að önnur eins útrýming
hefur ekki átt sér stað síðan risaeðl-
urnar dóu út fyrir 65 milljónum ára.
Þegar tegund deyr út þá á hún aldrei
afturkvæmt á þessa jörð.“
Edda segir Íslendinga eiga að
huga betur að náttúruauðlind-
unum og bera virðingu fyrir þeim.
Þetta séu okkar raunverulegu verð-
mæti. „Við eigum svo margt; vatn,
fallegt land, víðáttumikla nátt-
úru, heitt vatn, hreina orku og nóg
Hér má sjá Eddu Heiðrúnu við vinnuborðið sitt þar sem listaverkin verða til.
Steinunn Ólína Þorsteinsdóttir og Edda Heiðrún æfa Villiöndina sem sýnd var
í Þjóðleikhúsinu.
↣
Sem betur fer hlúði
ég Strax vel að
Sambandinu við vini
mína og Sjálfa mig.
minn Sjúkdómur hefur
kennt mér þolinmæði
og þrautSeigju. þegar
reynir á þá kemur
fyrSt í ljóS úr hverju
maður er gerður.
2 8 . m a í 2 0 1 6 L a U G a R D a G U R30 h e L G i n ∙ F R É T T a B L a ð i ð