Fréttablaðið - 28.05.2016, Blaðsíða 76

Varnaglar gegn valdabrölti
Líkurnar á því að Donald Trump verði forseti Bandaríkjanna virðast aukast. Í bandarískri
stjórnskipan eru samt innbyggðir ýmsir varnaglar gegn því að rugludallar noti völd sín að vild.
Mjótt á mununum
Viðskipti
Lýsa því yfir að Kína hagræði gjaldeyrisviðskiptum í eigin þágu. Hann vill
leggja refsitolla á útflutning frá Kína til að vega á móti ólöglegum útflutn-
ingsstyrkum Kínverja. Hann vill hætta við Fríverslunarsamning Kyrrahafs-
ríkja (TPP) og semja upp á nýtt við Mexíkó og Kanada um fríverslun
Norður-Ameríkuríkja.
Fyrirtækjaskattur Lækki úr 35% í
15%. Fyrirtækjum verði bannað
að flytja sig til útlanda til að lækka
skattbyrði sína.
Tekjuskattur Skattleysismörk verði
25.000 dalir á ári, en 1% skattur á tekjur
upp að 30.000,
5% á tekjur upp
að 100.000,
10% á tekjur upp
að milljón og 15% á
tekjur yfir milljón.
Skattar
Hann vill útfæra
reglur um að fimm
ára óskilorðsbundið
fangelsi liggi við því að nota
skotvopn til að fremja glæp.
Þá vill hann gera kennurum og öðrum
skotvopnaeigendum, sem hlíta lögum,
auðveldara að verja sig. Þá segir hann
skotvopn ekki orsök fjöldamorða
með skotvopn heldur „gríðarlegan
vanda vegna geðsjúkdóma“.
Skotvopn
Hann vill reisa múr
meðfram landamærum
Mexíkós til að halda
úti ólöglegum innflytj-
endum. Mexíkó eigi að
greiða 10 til 12 milljarða dala
kostnað eða „taka afleiðingun-
um“. Þá vill hann banna innflytj-
endum að senda peninga til Mexíkós
nema þeir geti sannað að þeir séu með
löglegum hætti í Bandaríkjunum.
Innflytjendur
Varnarmál og hryðjuverk
Bandaríkjaher Efla eigi herinn svo
hann verði það „sterkur og öflugur að
enginn fari að standa uppi í hárinu
á okkur“.
Hryðjuverk Taka aftur upp
vatnsbrettapyntingar, sem bannaðar
eru samkvæmt bandarískum lögum.
Þá vill hann „höggva hausinn“ af hinu
svonefnda Íslamska ríki og „taka af
þeim olíuna“ í þágu Bandaríkjanna.
Heimildir: donaldjtrump.com, ræður, kappræður, viðtöl, sjónvarpsauglýsingar
Hann vill ógilda
Obamacare, lögin
um viðráðanlegt
verð á heilbrigðis-
þjónustu. Í staðinn
vill hann að einstak-
lingar geti fengið
fullan skattafrádrátt
á móti greiðslum í
heilbrigðistryggingar.
Þá vill hann spara
300 milljarða dala
með því að semja
við lyfjafyrirtæki um
betra verð og veita
neytendum aðgang
að öruggum lyfjum frá
útlöndum.
Fóstureyðingar Skipa dómara
í hæstarétt sem vilja rísa gegn
tímamótaúrskurði frá 1973 sem
heimilaði fóstureyðingar.
Heilbrigðismál
Losna eigi við 19.000
milljarða dala fjárlagahalla
með því að fjölga störfum og
draga úr sóun stjórnvalda. Lækka
eigi þjóðarskuldir með því að
kaupa ríkisskuldabréf á afslætti, ef
og þegar vextir hækka.
Bandaríkin muni aldrei
komast í greiðsluþrot
vegna þess að ríkið
prentar peninga eftir
þörfum.
Efnahagsmál
%
✿ Hugmyndir Donalds Trump um Bandaríkin
mögulEIkI á SIgrI?
Bandaríkjamönnum óar mörgum
hverjum sú tilhugsun að Donald
Trump verði forseti landsins. Sumir
spá í að flytja úr landi. Þeir geti ekki
hugsað sér að búa áfram í Bandaríkj-
unum verði þetta raunin.
Þrátt fyrir að fræðimenn og
spekúlantar hafi frá fyrstu tíð gert
lítið úr möguleikum hans á sigri, þá
hefur hann engu að síður tryggt sér
útnefningu Repúblikanaflokksins
og virðist jafnvel eiga einhverja
möguleika á að sigra Hillary Clinton
í kosningunum í nóvember.
ClInTon í óVISSu
Staða Clinton er að vísu líkleg
til að styrkjast eitthvað eftir
að hún tryggir sér útnefningu
Demókrataflokksins, sem allt
bendir til að verði innan fárra
vikna. Heitir stuðningsmenn
Bernie Sanders muni þá margir
hverjir fylkja sér að baki henni gegn
Trump, þannig að hann eigi þegar
allt kemur til alls afar litla möguleika
á sigri.
En engu að síður: Möguleikinn er
fyrir hendi og vekur ugg í brjóstum
margra, jafnt innan Bandaríkj-
anna sem utan.

AllT gETur gErST
Þrátt fyrir allt eru Bandaríkin því
með innbyggða varnagla af ýmsu
tagi gegn því að maður á borð við
Trump komist til valda eða geti
notað völd sín að vild.
Auðvitað getur svo sem allt gerst.
Það eru ekki endilega miklar líkur
á því, en heimsendir gæti vissulega
orðið af ýmsum völdum á næst-
unni.
Glappaskot og glapræði
lEIðTogAr uggAndI
Barack Obama Bandaríkjaforseti hitti
leiðtoga nokkurra helstu ríkja heims á
fundi í Japan á fimmtudaginn. Hann
sagði þá vissulega hafa verið uggandi
yfir framgangi Trumps, og hann sagði
þann ugg ekki ástæðulausan, „vegna
þess að margar þær tillögur sem
hann hefur komið með sýna annað-
hvort vanþekkingu á heimsmálunum,
yfirlætislega afstöðu eða áhuga á því
að næla sér í Twitter-færslur og fyrir-
sagnir“.
Setjist Trump í forsetastól Banda-
ríkjanna virðist honum í raun vera
treystandi til að gera hvers kyns
glappaskot, jafnvel vísvitandi ef því
er að skipta.
HEImSSTyrjöld?
Hann gæti til dæmis hæglega farið
í taugarnar á Vladimír Pútín Rúss-
landsforseta, sem gerst hefur æ yfir-
gangssamari síðustu misserin og léti
kannski ekki segja sér það tvisvar að
beita hörðu í viðskiptum sínum við
Trump. Að vísu væri Pútín líka vel
trúandi til að láta vaðalinn í Trump
sem vind um eyrun þjóta, en í versta
falli gæti kjarnorkusprengjum farið
að rigna á báða bóga.
HolSkEFlA HryðjuVErkA?
Einhverjir Bandaríkjamenn gætu ótt-
ast að Trump fái öfgamúslima upp á
móti sér, til dæmis með því að missa
út úr sér skelfilega niðrandi orð um
spámanninn Múhameð. Holskefla
hryðjuverka færi af stað og banda-
rískir hermenn þyrftu að standa í
stórræðum víða um heim með ógur-
legum afleiðingum. Að vísu hefur
nákvæmlega þetta verið að gerast
síðustu árin og jafnvel áratugina, en
vel er hægt að hugsa sér að allt það
versni um allan helming.
EInAngrun BAndAríkjAnnA
Aðrir óttast að Trump muni ein-
angra Bandaríkin frá alþjóðasam-
starfi og milliríkjaviðskiptum.
Hann hafi horn í síðu Sameinuðu
þjóðanna og annarra alþjóðabákna
sem hann telji sliga Bandaríkin með
óþörfum og íþyngjandi kröfum úr
misgáfulegum alþjóðasáttmálum.
Hann gæti dregið Bandaríkin út
úr einhverjum lykilstofnunum eða
hætt að sinna einhverjum þeim
skuldbindingum, sem Bandaríkin
hafa gengist undir. Afleiðingarnar
gætu orðið erfiðar.
BorgArASTyrjöld?
Þá megi jafnvel búast
við borgarastyrjöld
innan Bandaríkjanna
ætli Trump að gera
alvöru úr því að
reka milljónir
óskráðra innflytj-
enda úr landi, láta
jafnvel lögreglu og
her elta uppi fjöl-
skyldur og flytja þær
nauðungarflutning-
um til annarra landa.
Þrískipting
valdsins
VArnAglAr
Fari svo að bandarískur forseti
gangi þvert gegn vilja þings og
þjóðar í hverju málinu á fætur
öðru, og reynist jafnvel beinlínis
hættulegur í starfi, þá kemur til
kasta þrískiptingar valdsins sem er
ein helsta kjölfestan í stjórnskipan
Bandaríkjanna.
TAkmörkuð Völd
Forseti Bandaríkjanna hefur í raun
harla takmörkuð völd, hafi hann
þingið á móti sér, eins og Barack
Obama hefur heldur betur fengið
að finna fyrir rétt eins og forverar
hans margir hverjir í embættinu.
gAgnkVæmT AðHAld
Þrískiptingin gengur út á það að
framkvæmdavald, löggjafarvald
og dómsvald séu þrjár aðskildar
greinar ríkisvaldsins. Hver grein
takmarki völd hinna tveggja með
mjög afgerandi hætti, þannig að
engin ein þeirra geti fengið að valsa
um þjóðfélagið eins og fíll í postu-
línsbúð.
yFIrSTjórn HErSInS
Forsetinn og ríkisstjórn hans fara
með framkvæmdavaldið, og
jafnvel þar er forsetinn ekki
einráður. Hann velur sér ráð-
herra sem stjórna ráðuneyt-
unum, og jafnvel ráðherrarnir
geta ekki tekið upp á hverju
sem er.
Þannig er varnarmála-
ráðuneytið til dæmis harla
voldug stofnun með eigin
vinnureglur og langa hefð að
styðjast við. Yfirmenn hersins
eru meira en bara ráðgjafar
forsetans því í raun ræður
þekking þeirra, reynsla
og afstaða oft meiru en
vilji forsetans um það, út í
hvers konar aðgerðir her-
liði Bandaríkjanna er att
hverju sinni.
Loks hefur þingið möguleika
á því að svipta forsetann emb-
ætti, gangi hann fram af fólki með
grófum hætti.
Guðsteinn
Bjarnason
gudsteinn@frettabladid.is
2 8 . m a í 2 0 1 6 L a U G a R D a G U R36 H e L G i n ∙ F R É T T a B L a ð i ð