Bændablaðið - 26.01.2017, Page 16

16 Bændablaðið | Fimmtudagur 26. janúar 2017
Í Glouchesterskíri á Englandi
er haldinn heldur óvenjulegur
viðburður vor hvert þar sem
fólk keppist við að elta ost sem
er látinn rúlla niður brekku.
Viðburðurinn myndi líklegast
útleggjast á íslensku sem osta-
hlaup.
Viðburðurinn fer ávallt fram
á Cooper-hæð sem er í eigu
sveitarfélagsins á svæðinu.
Sveitarstjórnin á svæðinu hefur
undanfarin ár sett upp skilti á
leið áhorfenda og þátttakenda
sem hvetja fólk til að hætta við
þátttöku í viðburðinum sökum
slysahættu.
Takmarkið að ná ostinum
Reglur leiksins eru ósköp einfald-
ar. Þátttakendur taka sér stöðu
efst á hæðinni, bíða þess að ræsir-
inn rúlli um níu punda hringlaga
osti af stað niður brekkuna. Því
næst eru þátttakendur ræstir
af stað og keppast þeir við að
hlaupa niður brekkuna með það
takmark að ná ostinum. Það gefur
auga leið að líkurnar á því að ná
ostinum eru hverfandi enda getur
osturinn náð allt að 122 kílómetra
hraða á klukkustund á leið sinni
niður brekkuna. Sá sem er fyrstur
í mark neðst í brekkunni er svo
krýndur sigurvegari kapphlaups-
ins.
Fyrstu rituðu heimildir um
þennan viðburð eru frá árinu 1826
en talið er skýrt út frá þeim gögn-
um að hefðin er mun eldri en það.
Sögur frá fjölskyldum sem hafa
búið á svæðinu í gegnum aldanna
rás telja sig geta rakið söguna allt
til byrjun 17. aldar ef ekki lengra
aftur í tímann.
Ævaforn hefð
Í raun er ekki vitað hvenær fyrstu
leikar voru haldnir. Ein kenningin
er sú að hefðin hafi skapast um
100 árum eftir Krist af landnem-
um sem settust að á svæðinu.
Ostahlaupið var áður hluti af
stærri hátíð á svæðinu þar sem
fleiri viðburðir áttu sér stað, það
styður aðra kenningu sem segir
að heiðnir menn á svæðinu hafi
verið að heiðra guðina og biðja
um frjósamt sumar.
Cooper-hæð er brött og þýfð
og slys eru tíð í hlaupinu. Til allrar
hamingju eru áverkar yfirleitt minni
háttar mar og hnjask þótt beinbrot
komi fyrir. Flest meiðsli á einu ári
voru árið 1997 þegar 33 þátttakend-
ur meiddust og var leikum næsta
árs þá aflýst. Vinsældir hlaupsins
hafa aukist gríðarlega og flykkist
fólk hvaðanæva að úr heiminum til
að taka þátt eða einfaldlega bara til
þess að fylgjast með. T.d er talið að
15.000 manns hafi verið á svæðinu
árið 2009. Með auknum kröfum
nútímans um öryggi og heilsu
fólks hefur reynst erfitt að stýra
þeim fjölda fólks sem sækist eftir
að koma á viðburðinn. Hlaupinu
hefur því nokkrum sinnum verið
aflýst nú á seinni árum.
Í nálægu þorpi, Shurdington,
sem er í um 5 kílómetra fjarlægð
frá Cooper-hæð er bar að nafni
„The Cheese Rollers pub“. Hann
dregur nafn sitt af þessum atburði
og er vinsæll viðkomustaður þátt-
takenda fyrir hlaupið. Þar safnast
fólk saman til að ræða hvernig best
er að haga hlaupinu til að auka
vinningslíkur sínar og eflaust til
að drekka í sig kjark fyrir verk-
efnið sem fram undan er.
/ Jóhannes F. Halldórsson
Merking orðsins borg hefur breyst
í tímans rás samfara breyttri sam-
félagsgerð. Upphaflega var það
notað yfir klettahæð, þá virki á
hæð, síðan kastala almennt og loks
kaupstað eða bæ (Ásgeir Blöndal
Magnússon 1989). Þannig hefur
merking orðsins færst frá ytri skil-
greiningu yfir á innri gerð.
Líkt og tungumálið þá er borgin
sjálf lifandi form sem tekur stöðug-
um breytingum í takt við samfélagið
sem fóstrar hana. Til að byggt form
geti staðið í gegnum aldirnar þarf það
að hafa eitthvert hugmyndafræðilegt
gildi fyrir samfélagið svo það kjósi
að halda því þrátt fyrir breytingar
í stjórnmálum, efnahag og samfé-
lagsgerð. Finna má örfá slík dæmi í
heiminum og er Pantheon-byggingin
í Róm eitt þeirra. Pantheonið var
byggt árið 27 f. Kr. og helgað öllum
guðum. Það stendur enn þrátt fyrir
breytt trúarbrögð, að ónefndum
öðrum breytingaskeiðum sem borgin
hefur gengið í gegnum.
Borgarformfræði
Borgarformfræði (e. urban morp-
hology) er fræðigrein sem fjall-
ar um form og mynstur byggðar.
Borgarformfræði rannsakar flókn-
ar og margslungnar formgerðir og
birtingarmyndir hinna ólíku þátta
sem mynda heildarsýn borgarinn-
ar. Þannig skoðar hún innbyrðis
tengsl forma og jafnframt tengingu
formsins og heildarmyndarinnar,
allt frá fyrstu byggð til dagsins í
dag. Í borgum má oft greina mörg
mynstur, mörkuð af íbúunum í tím-
ans rás. Í raun má segja að borgar-
mynstrið sé lagskipt, þar sem hver
kynslóð markar nýtt lag í hið erfða
búsetulandslag með breytingum og
aðlögun án þess að eyða því sem
fyrri kynslóðir byggðu. Til að öðl-
ast skilning á borgarforminu eins og
það kemur fyrir sjónir í dag, þá er
nauðsynlegt að þekkja hvernig það
myndaðist. Þetta er gert með því að
greina mynstur hverrar kynslóðar.
Þannig er hægt að öðlast skilning á
því hvernig ástandið var í borginni á
ólíkum tímum og hvers konar sam-
félag það var sem myndaði tiltekið
borgarform. Rannsóknum í borgar-
formfræði má því í raun líkja við
greiningu á yfirprentunarmunstrum
(e. palimpsest). Rætur fræðigreinar-
innar má rekja annars vegar til land-
fræði í Bretlandi og Þýskalandi og
hins vegar til arkitektúrs á Ítalíu og
í Frakklandi. Þó svo að rekja megi
rætur borgarformfræðinnar allt aftur
til 19. aldar náði hún ekki almennri
útbreiðslu fyrr en um 1960. Í raun-
inni er hún hluti af stærri hreyfingu
sem snýr að gagnrýni á móderníska
byggingarlist og borgarskipulag.
Aðal frumkvöðull í borgarform-
fræðilegum rannsóknum innan
landfræðinnar í Englandi var M.R.G.
Conzen (1907–2000). Á Ítalíu eru
sterk tengsl milli borgarformfræða
og borgarhönnunar (e. urban des-
ign). Þar kom borgarformfræði
fram sem gagnrýni á módernískar
kenningar innan byggingarlistar
og skipulagsfræða. Arkitektinn
Saverio Muratori (1910–1973) og
Gianfranco Caniggia (1933–1987)
voru leiðandi í kerfisbundnum
rannsóknum á þróun ítalskra borga.
Í framhaldinu fara Frakkar að rann-
saka borgarformið en þar er hinn
félagslegi þáttur alltaf í fyrsta sæti,
sem rekja má til áhrifa frá franska
félagsfræðingnum Henri Lefebvre.
Þvefagleg grein
Borgarformfræði er þverfagleg grein
í örum vexti og rannsóknir fara fram
um heim allan. International Seminar
on Urban Form (ISUF) var formlega
stofnað 1994. Þar með skapaðist
alþjóðlegur vettvangur fyrir rann-
sóknir í borgarformfræði. ISUF leitast
við að efla rannsóknir tengdar hinu
byggða formi og draga samtökin
að sér þverfaglega félagsmenn, úr
greinum eins og til dæmis arkitektúr,
landfræði, sagnfræði, fornleifafræði,
félagsfræði og skipulagsfræði.
Samtökin gefa út ritrýnda tímaritið
Urban Morphology og halda árlega
ráðstefnur.
Reykjavík
Í doktorsritgerð minni frá 2007
greindi ég borgarformfræði Reykja-
víkur. Ég byggi á hugmyndafræði
þeirra Conzen og Caniggia og bý
til módel til að greina vöxt samtíma
borga (Sigríður Kristjánsdóttir 2001).
Þar var rýnt í hvernig flókið samspil
staðbundins landslags, sögu og menn-
ingar leiðir til mismunandi borgar-
forms. Jafnframt er skoðað hvernig
fagurfræðilegt, lagalegt, pólitískt,
hagrænt og félagslegt ástand í sam-
félaginu endurspeglast í byggðamass-
anum og rýmum borgarinnar.
Ó borg, mín borg!
− hvernig myndast borgarsamfélög?
STEKKUR
Sigríður Kristjánsdóttir
lektor − auðlinda- og
umhverfisdeild LbhÍ
sigridur@lbhi.is
SKIPULAGSMÁL
Mynd / The M.R.G. Conzen Collection 2004
Bændasamtök Íslands eiga Hótel Sögu:
Fjárfesting sem ætlað er að skila eiganda sínum arði
– Tekjuaukning veruleg milli ára og framkvæmdir á næsta leiti
Á nýliðnum bændafundum komu
málefni Hótel Sögu til umræðu.
Voru fundargestir áhugasamir um
rekstur hótelsins sem er alfarið í
eigu Bændasamtakanna. Í máli
forystumanna bænda kom fram
að á Búnaðarþingi 2015 hafi verið
tekin stefnumarkandi ákvörðun
um að eiga hótelið þegar tilboðum
nokkurra áhugasamra kaupenda
var hafnað.
Síðan ákvörðun Búnaðarþings
var tekin hafa þó nokkrar breytingar
verið gerðar á rekstrinum. Sérstakt
félag var stofnað um fasteignina,
Bændahöllin ehf. Hótel Saga ehf.
rekur hótelið eins og áður undir
merkjum Radisson Blu og því stýrir
Ingibjörg Ólafsdóttir.
Góð tekjuaukning á milli ára
Elías Blöndal Guðjónsson er fram-
kvæmdastjóri Bændahallarinnar
ehf. Hann segir að rekstur beggja
félaga hafi í meginatriðum geng-
ið samkvæmt áætlunum sem lagt
var upp með í upphafi síðasta árs.
Tekjuaukning hótelsins á milli ára
er umtalsverð og nemur 18,5%.
Heildartekjur Hótel Sögu voru
tæpir tveir milljarðar á síðasta ári
og Bændahallarinnar ehf. 384 millj-
ónir króna, sem er 24,6% aukning
milli ára. Tekjur Bændahallarinnar
ehf. eru að meginuppistöðu leigu-
tekjur. Herbergjanýting jókst um
2% á milli ára en á síðasta ári var
hún 85,4%. Tekjur á hvert selt her-
bergi hafa að sama skapi aukist
um 13,6% á milli ára sem þýðir
að hærra verð fæst fyrir nóttina en
áður.
Reiknar með arðgreiðslu
„Uppskipting félaga hefur skerpt
sýn stjórnenda á rekstur fasteignar
annars vegar og rekstur hótels hins
vegar. Tekjur hafa farið vaxandi þó
styrking krónunnar hafi haft nei-
kvæð áhrif á afkomu hótelsins,“
segir Elías en hann reiknar með því
að bæði félög greiði eiganda sínum
arð vegna rekstrarársins 2016. Sú
upphæð skýrist á næstu vikum
þegar lokauppgjör liggja fyrir.
Viðhald og uppbygging
Elías segir að umfangsmikið viðhald
og endurnýjun sé fram undan á fast-
eign og innviðum hennar. „Endurnýja
á hótelherbergi, veitingarými og ýmis
stoðrými. Markmiðið með því er að
auka hagkvæmni í rekstri, auka veltu,
fækka skrefum starfsmanna og gesta
og nýta fermetrana betur.“ Skipt verður
um glugga á fyrstu hæð og í tengi-
byggingu ásamt því sem gestamóttöku
og veitingarými verður gjörbreytt. Við
endurbæturnar verður upprunaleg
hönnun höfð að leiðarljósi að sögn
Elíasar. Gömul húsgögn verða endur-
smíðuð en þau voru sum hver sérstak-
lega hönnuð fyrir hótelið á sínum tíma.
Fasteigninni ætlað að skila arði
til reksturs samtaka bænda
Aðspurður um tilgang þess fyrir
samtök bænda að eiga og reka
Hótel Sögu segir Elías að ákvörðun
Búnaðarþings 2015 hafi verið sú að
selja ekki hótelið á þeim tíma hvað
sem síðar verður. „Undirliggjandi
markmið er að hámarka virði
eigna Bændasamtaka Íslands og
til lengri tíma er markmiðið að
skila Bændasamtökum Íslands
arði af þessum eignum til reksturs
samtakanna,“ segir Elías Blöndal
Guðjónsson, framkvæmdastjóri
Bændahallarinnar ehf.
/TB
Mynd / Lothar Grund-
Mynd / TB