Bændablaðið - 26.01.2017, Síða 28

28 Bændablaðið | Fimmtudagur 26. janúar 2017
Sláturfélag Suðurlands var stofnað 1907 og fagnar 110 ára afmæli um þess-ar mundir. Við stofnun félagsins var sauðfjár-
rækt ríkjandi í landbúnaði en
gæðamálum var áfátt og alvarleg
áföll höfðu orðið í útflutningi á
lambakjöti. 110 árum síðar er SS í
fararbroddi á sviði matvælafram-
leiðslu og umsvifamikið í innflutn-
ingi á matvælum og vörum tengd-
um matvælaframleiðslu á landinu.
Slagorð Sláturfélags Suðurlands
hafa alltaf verið grípandi og hver
man ekki eftir „Gæðafæða bragðast
best“ og í seinni tíð „Fremstir fyrir
bragðið“.
Steinþór Skúlason, forstjóri
Sláturfélags Suðurlands, segir að
SS hafi frá upphafi verið samvinnu-
félag í eigu bænda og í dag séu virkir
eigendur félagsins um 900.
„Það er merkilegt að hugsa til
þess að fyrir stofnun SS hafi bændur
víða að rekið fé til Reykjavíkur og
freistast til að selja kaupmönnum.
Fé sem ekki seldist þann daginn
var rekið út fyrir bæinn á kvöldin
til beitar og aftur í bæinn á morgnana
í von um að það seldist. Seldist slát-
urféð alls ekki, sem dæmi voru um,
var það rekið aftur heim síðla hausts.
Söltun var algengasta geymslu-
aðferðin á þeim tíma og töluvert
af söltuðu lambakjöti selt úr landi.
Gallinn var sá að ímynd kjötsins
erlendis var mjög slæm. Fénu var
oftast slátrað á blóðvelli og kjötið
saltað utandyra af mönnum sem lítið
kunnu til verka. „Er til útlanda kom
var ástand kjötsins einatt þannig að
aðeins fátæklingar lögðu það sér
til munns og það jafnvel ekki talið
mannafæða,“ eins og segir í 25 ára
sögu Sláturfélags Suðurlands.
Við þessar aðstæður komu
bændur saman við Þjórsárbrú 28.
janúar 1907 og stofnuðu Sláturfélag
Suðurlands. Stofnfélagar voru 565
og stofnfé samtal 11 þúsund krón-
ur. Fyrsti forstjóri Sláturfélags
Suðurlands var Hannes Thorarensen.
Fyrsti yfirslátrari félagsins var
Tómas Tómasson og þótti hann hinn
mesti röskleikamaður við öll störf.
Samvinnufélög bænda
Steinþór segir að á Norðurlöndunum
séu samvinnufélög bænda, eins og
Sláturfélag Suðurlands, ráðandi í
kjötvinnslu og sölu í dag.
„Má þar nefna Danish Crown og
DLG sem bæði eru samvinnufélög
bænda og mjög stór, annars vegar
á kjötmarkaði og hins vegar á fóð-
urmarkaði.
Á Íslandi voru á þessum tíma
yfirleitt ekki stofnuð samvinnufélög
bænda heldur opin samvinnufélög
eins og kaupfélögin þar sem allir gátu
verið félagsmenn. Undantekning
á þessu var á Suðurlandi þar sem
til urðu tvö öflug samvinnufélög
bænda, SS, sem var samvinnufé-
lag kjötframleiðenda og Mjólkurbú
Flóamanna, sem var samvinnufélag
mjólkurframleiðenda.“
Hröð uppbygging
Gríðarlegur kraftur var í upp-
byggingu félagsins allt frá upphafi.
Sett voru á fót sláturhús og verslanir
undir merkjum SS og félagið náði
fljótlega sterkri stöðu á markaði.
Strax fyrsta árið voru byggð-
ar höfuðstöðvar og sláturhús við
Skúlagötu í Reykjavík, sem á
þeirra tíma mælikvarða var stór-
hýsi, og slátrun þar hófst haustið
1907. Í kjölfarið fylgdi kjötvinnsla
og frystihús. Fyrsta matvöruverslun
SS var opnuð 1908 og var til húsa í
Hafnarstræti í Reykjavík og á þeim
tíma var þegar búið að kaupa fyrstu
pylsugerðarvélarnar.
Steinþór segir að SS hafi
rekið sláturhús allt frá frá
Kirkjubæjarklaustri að Borgarnesi
í samkeppni við marga minni aðila
sem hafi smám saman helst úr
lestinni. Auk þess rak félagið sút-
unarverksmiðju og prjónastofu.
Ísskápar voru óþekktir á heimil-
um landsmanna á fyrstu áratugum
tuttugustu aldar og frystigeymslur
fáar. Haustið 1920 setti SS á lagg-
irnar niðursuðuverksmiðju og rak
hana í marga áratugi. Fyrstu tvö árin
var eingöngu soðið niður beinlaust
kindakjöt og kæfa en síðar bættust
við fiskbollur og lax og seinna fleiri
matvæli.
SS geymdi smjör og sá um
útflutning þess á síðustu árum
smjörbúanna auk þess sem félagið
seldi mjólkurafurðir frá Mjólkurbúi
Flóamanna og Deildársmjörbúinu í
verslunum sínum.
Breytingar á markaði
„Með þróun markaðarins og milli
1950 og 1960 urðu aðrir aðilar öflugir í
smásöluverslun. Má þar nefna Silla og
Valda, Víðir og Hagkaup. SS var því
farið að keppa við kúnnana sína með
því að reka sjálft matvöruverslanir.
Sláturfélag Suðurlands lenti þar í
erfiðri stöðu og var of seint að bregðast
við henni. Það leiddi til þess að félagið
komst í talsverðar ógöngur og stóð
tæpt árið 1988.
Í kjölfar þess endurskilgreindi
félagið sig og markaði sér nýja stefnu
sem fólst í því að einbeita sér að fram-
leiðslu og verslun á heildsölustigi. Í
framhaldi af því var annarri starfsemi
hætt í áföngum.
Frá þeim tíma hefur mikil áhersla
verið lögð á hagræðingu og í því sam-
bandi má nefna að frá árinu 1985 hefur
sauðfjársláturhúsum verið fækkað úr
sjö í eitt. Á sama tíma hefur frystihús-
um félagsins verið fækkað úr sex í tvö.
Eftir nokkur erfið ár tók hagur
félagsins að vænkast á ný og í dag
stendur SS traustum fótum og er leið-
andi á sínu sviði.
Félagið hefur þróað starfsemi
sína inn á nýjar brautir. Í dag er SS
umfangsmikið í innflutningi á mat-
vælum og búrekstrarvörum. Það á
að fullu Reykjagarð, sem er stærsta
kjúklingafyrirtæki á landinu, og Hollt
og gott sem er stærsta fyrirtæki lands-
ins á sviði unnins grænmetis,“ segir
Steinþór.
Umfangsmikill innflutningur
Starfsemi Sláturfélags Suðurlands er
umfangsmikið þegar kemur að inn-
flutningi á matvöru og vörum tengdum
búrekstri.
„Stærstu umboðin sem við erum
með tengd búrekstri eru Yara, sem
er mjög stór áburðarframleiðandi og
DLG, sem er stærsta fóðurfyrirtækið
á Norðurlöndum, auk þess sem við
flytjum líka inn rúlluplast og sáðvörur
og erum að skoða fleiri vöruflokka.
Sláturfélag Suðurlands
fagnar 110 ára afmæli
Haustið 1920 setti SS á laggirnar niðursuðuverksmiðju og rak í marga áratugi.
Steinþór Skúlason, forstjóri Slátur-
félags Suðurlands.
Fyrsta vörumerki Sláturfélags Suðurlands.
Urszula Balejko og Karolina Rynkowska við pökkun á skólamat. Kjötskurður á Hvolsvelli, Maraiusz Lis og Roman Zimnoch, fyrir aftan Rafa
Rudak og Adam Wyciszkiewicz.