Lögmannablaðið - 2019, Page 14

14 LÖGMANNABLAÐIÐ TBL 04/19
tileinkað sér góða lögmannshætti eins og það hugtak hefur
lengst af verið skilið, væru ekki í neinum vafa um hvernig
ætti að svara þessu. Lögbundin gjafsókn er einskis virði
fyrir þann sem veit / má vita að hann er með gjörtapað
mál í höndunum. Gjafsókn hefur í slíkum tilvikum
vissulega virði fyrir lögmenn og þar hvílir aftur augljós
skylda á lögmönnum að misnota sér ekki slík lagaákvæði
í atvinnuskyni.“ Landsréttur taldi að tölvupóstssamskipti
dómarans og lögmanna eftir að héraðsdómur féll væru
óvenjuleg og það orkaði tvímælis hvort þau væru viðeigandi.
Landsréttur taldi þó að ekki yrði lesið út úr þeim sérstök
óvild dómara í garð lögmannanna og sá ekki ástæða til
þess að ómerkja dóminn. Landsréttur féllst aftur á móti
ekki á það með héraðsdómi að lögmaður áfrýjanda hefði
á einhvern hátt brugðist lagalegum eða siðferðilegum
skyldum sínum sem lögmaður með því að að halda á lofti
ýtrasta rétti áfrýjanda og taldi ekki lagaskilyrði til þess að
lækka gjafsóknarkostnað eins og héraðsdómur hafði gert.
Málin eru að mörgu leyti sambærileg. Viðbrögðin og
afleiðingarnar eru þó gjörólíkar.
Siðareglur lögmanna og dómara
Siðareglur lögmanna og dómara eru ólíkar þegar kemur
að samskiptum þeirra á milli. Samkvæmt 19. gr. siðareglna
lögmanna skal lögmaður sýna dómstólum fulla tillitssemi og
virðingu í ræðu, riti og framkomu. Í siðareglum lögmanna
er raunar sérstakur kafli um samskipti lögmanna við
dómstóla.
Í siðareglum dómara eru engin sérstök ákvæði um samskipti
við lögmenn þó almenn ákvæði reglnanna eigi við um
lögmenn eins og aðra. Í siðareglum dómara er aftur á móti
kveðið á um að dómari skuli sýna öðrum dómurum virðingu
og tillitssemi. Auk þess er ein grein sem fjallar um samskipti
dómara við fjölmiðla. Samkvæmt 4. mgr. 2. gr. siðareglna
dómara ber dómara að hegða sér þannig að sem minnstar
líkur séu á að þeir verði að víkja sæti í dómsmáli vegna
vanhæfis og jafnframt forðast orð og athafnir sem geta orðið
til þess að dómari virðist ekki óhlutdrægur. Samkvæmt 4.
gr. skulu dómarar forðast ummæli eða framkomu sem skilja
má þannig að þeir hafi fyrir fram komist að niðurstöðu
í dómsmáli sem þeir hafa til meðferðar. Í sömu grein
kemur fram almenn regla um að dómarar skulu gæta þess
að framkoma þeirra í starfi og utan þess samrýmist þeirri
ábyrgð sem dómurum er falin svo og skyldu þeirra til að
viðhalda og styrkja tiltrú á dómskerfið. Þá kemur að lokum
fram í 4. gr. að sú ábyrgð sem fylgi starfi dómara takmarki
að einhverju marki frelsi þeirra til samfélagslegrar þátttöku
og tjáningar og geri ríkari kröfur til háttsemi en almennt
séu gerðar til annarra.
Siðareglur lögmanna mæla þannig beint fyrir um að sýna
skuli dómstólum tillitssemi og virðingu. Siðareglur dómara
beinast meira að því að dómarar skuli vera heiðarlegir og
óháðir en einnig að þeir líti út fyrir að vera það. Að lokum
vekur athygli að siðareglur dómara voru fyrst skrásettar í
lok árs 2017.
Innan Lögmannafélagsins starfar úrskurðarnefnd (siða-
nefnd) en engin sambærileg nefnd er innan Dómara-
félagsins. Dómarafélagið skipar siðaráð en skýrt er tekið
fram að það kveður ekki upp úrskurði um ætluð brot
einstakra dómara á siðareglum. Aftur á móti starfar nefnd
um dómarastörf á grundvelli 9. og 10. gr. dómstólalaga
sem fær að meðaltali um fjögur mál á ári til meðferðar.
Úrskurðir nefndarinnar eru aðgengilegir á heimasíðu
dómstólasýslunnar.
Staða dómara og lögmanna innan réttarkerfisins
Dómarar og lögmenn starfa báðir í sama réttarkerfinu
og með smá einföldun má segja að þessar stéttir séu
báðar nauðsynlegar til þess að fá úrlausn ágreiningsmála
borgaranna. Staða þeirra er þó ólík enda er það dómarinn
sem stjórnar þinghöldum, málsmeðferð og endanlegri
niðurstöðu. Lögmenn eru í þeirri stöðu að vera að biðla til
dómara; biðja um fresti, biðja um úrlausnir undir rekstri
málsins og að lokum biðja þá um að fallast á röksemdir og
dæma umbjóðandanum í vil. Þessi staða skapar ójafnvægi
í samskiptunum sem er auðvitað eðlilegt upp að ákveðnu
marki enda er það dómarinn sem ræður. Ekkert réttlætir
þó að dómarar komi fram við lögmenn af ósanngirni,
dónaskap, óþarfa stífni eða það sem er kannski allra verst
geri upp á milli lögmanna í máli. Dómurum er falið mikið
vald og þeir þurfa að fara vel með það.
Gleðileg jól.
EKKERT RÉTTLÆTIR ÞÓ AÐ DÓMARAR KOMI
FRAM VIÐ LÖGMENN AF ÓSANNGIRNI,
DÓNASKAP, ÓÞARFA STÍFNI EÐA ÞAÐ SEM ER
KANNSKI ALLRA VERST GERI UPP Á MILLI
LÖGMANNA Í MÁLI.