Börn og menning - 01.04.2009, Síða 11

Blaðamaðurinn Tinni - áttræður unglingur
11
villtum dýrum. Útgefandi Tinna bókanna á
Norðurlöndum neitaði að taka bókina til
útgáfu nema Hergé teiknaði heila blaðsíðu
upp á nýtt og fjarlægði atriði þar sem Tinni
drap nashyrning með dýnamíti.
Hergé nær sér á strik
Ef sögurnar um Tinna hefðu ekki orðið
fleiri en þessar tvær, Tinni í Sovétrikjunum
og Tinni í Kongó, væri höfundur þeirra,
Belgíumaðurinn Hergé, öllum löngu
gleymdur. En pólitískum fjarstýringum séra
Wallez lauk með þriðja ævintýrinu, Tinna í
Ameríku og frá og með fjórðu bók, Vindlum
Faraós, náði Hergé vopnum sínum og skapaði
sinn eigin söguþráð um ævintýraleg ferðalög
um heiminn, baráttu góðs og ills, samsæri og
glæpi, vonda kalla og hetjur. Rauði þráðurinn
var alltaf sá sami: baráttan gegn hinu illa
og Tinni var málsvari þeirra sem minna
máttu sín. í fyrstu voru söguhetjurnar bara
tvær. Blaðamaðurinn Tinni og ferðafélagi
hans, hundurinn Tobbi eða Milou, nefndur
eftir fyrstu kærustu höfundarins. í fjórðu
sögunni, Vindlum Faraós, tók Hergé til við
að teikna sístækkandi fjölskyldu utan um
Tinna og birtast þar í fyrsta sinn nokkrar af
lykilpersónum bókannas.s. lögreglumennirnir
óborganleguSkaptiogSkafti;glæpakóngurinn
Rassópúlos og portúgalski sölumaðurinn
Oliveira dos Fígúra. Seinna bættust í hópinn
uppfinningamaðurinn Vandráður prófessor;
söngkonan stórbrotna Væla Veinólína og
hinn orðljóti og önugi Kolbeinn kafteinn,
sem löngum hefur verið talinn alter egó
höfundarins sjálfs. Litríkt persónugallerí
bókanna varð grundvallaratriði í vinsældum
bókanna og þannig færði Hergé sögurnar nær
lesendum, með kunnuglegum andlitum í bók
eftir bók. Fyrirmyndirnar sótti Hergé jafnan
í lifandi fólk sem hann þekkti. Nærtækasta
dæmið er Tinni sjálfur, sem ber sterkan svip
af bróður Hergés, hermanninum Paul Remi,
en Skapti og Skafti eru teiknaðir eftir föður
Hergés og föðurbróður, tvíburunum Alexis
Remi.
Ævintýri Tinna hófu göngu sína á
síðum belgískra dagblaða, fyrst Le XXe Siéde
og síðar, á stríðsárunum, í Le Soir. Sérstakt
vikurit um Tinna, Tintin, var stofnað haustið
1946. Sögurnar rötuðu samhliða á bækur, fyrst
í svart-hvítu, en voru seinna endurútgefnar
í lit og notaði höfundurinn þá gjarnan
tækifærið og færði bakgrunnsteikningar
nær lesendum í tíma, breytti gufueimreið
í rafmagnslest og skrúfuflugvélum í þotur.
Bækurnar um Tinna eru sígild listaverk en um
leið dagsett tímahylki. Saga og sagnfræði á
62 blaðsíðum, um það sem var efst á baugi
hverju sinni í heiminum, séð frá Belgíu. Blái
Lótusinn fjallar um herveldi og imperíalisma
Japana í Kína. Veldissproti Ottókars konungs
er um hið svokallaða Anschluss, innrás og
innlimun ríkja á tímum Hitlers og Mussolinis,
og vondi kallinn hét Musstler, soðinn upp
úr Hitler og Mussolini. Herforingjastjórnir
Suður-Ameríku fengu sína umfjöllun í Tinna
og pikkarónunum, síðustu bókinni sem Hergé
lauk, árið 1976, og niðurstaða byltingarinnar
í bókinni var sú sama og f bláköldum
raunveruleikanum, ekkert breyttist nema
einkennisbúningar lögreglunnar.
Höfundurinn
Teiknarinn Hergé stefndi upphaflega sjálfur
á feril í blaðamennsku. Hann dreymdi um
að verða fréttaritari á framandi slóðum,
eins og hetjur blaðamennskunnar í upphafi
tuttugustu aldarinnar, þarsem enginn hörgull
var á æsilegum atburðum fyrir heimspressuna
hvert sem litið var; stríð, byltingar,
nýlendubrölt, vísindauppgötvanir,
rannsóknarleiðangrar og þar fram eftir
götunum og fréttaritararnir sjálfir í hringiðu
atburða, eiturskarpir analýtíkerar sem kunnu
heimssöguna upp á tíu og höfðu ráð undir
rifi hverju. Atburðir líðandi stundir höfðu
heillað Georges Remi frá unga aldri, kannski
vegna þess að heimilishaldið var í alla staði
fábrotið og lítið um að vera, ef frá voru taldir
skátafundirnir sem héldu ævintýraþránni
lifandi í drengnum. Hann ólst upp í landi á
tímum umbrota, upplifði fyrri heimsstyrjöldina
í Evrópu, umsátur Þjóðverja um Brussel og
hinn afdrifaríka Versalasamning. í skólanum
gerði hann fátt annað en að teikna á spássíur
kennslubókanna en í skátunum fékk hann
viðurnefnið „forvitni refur". Áhugamál hans
voru þau sömu til æviloka: fréttir og list.
Hergé varð aldrei blaðamaður. Hann
starfaði samt á blöðum og tímaritum alla ævi,
við að teikna ævintýrin um fréttahaukinn og
ferðalanginn Tinna. Sjálfur ferðaðist Hergé
aldrei neitt fyrr en á gamals aldri. Hann
hafði alla sína visku úr bókum og tímaritum
enda safnari af guðs náð og átti risavaxið
úrklippusafn sem hann nýtti óspart við gerð
Tinnabókanna. Og rétt er að minnast þess
að einu sinni var ekki til neitt Internet. í þá
daga safnaði fólk úrklippum. Allt var teiknað
eftir hárnákvæmum fyrirmyndum; upp úr
hergagnabæklingum, National Geographic,
eða eftir landabréfum og Ijósmyndum.
Hvort sem það voru kórréttir arabískir
einkennisbúningar, breskir Lee Enfield
rifflar, höfuðbúnaðir amerískra indíána, eða
kínverskt myndletur. Að baki ævintýrunum
um Tinna lá gríðarleg vinna, hver bók var að
meðaltali 2 ár í vinnslu, ævistarf Hergés var
23 bækur á fimmtíu árum.
Sá sem þýddi Tinna á íslensku var
hinsvegar blaðamaður. Loftur Guðmundsson
auðgaði íslenska menningu margvíslega með
þýðingum sínum og dægurlagatextum og
Tinna-þýðingar hans leiftra af snilld, ekki
síst í tilsvörum Kolbeins kafteins: „Grátlegar