Morgunblaðið - 06.10.2021, Qupperneq 13

13
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 6. OKTÓBER 2021
Gengið yfir brúna Nokkrir nemendur á ferð með leiðbeinanda sínum á brúnni yfir Hringbraut í Vatnsmýrinni. Vissara að vera í gulu vestunum þegar farið er að skyggja.
Kristinn Magnússon
Engum dettur í hug að iðn-
byltingunni og öllum þeim
framleiðslu-, samgöngu-, fjár-
mála- og tæknibyltingum sem
eru afsprengi hennar hafi ver-
ið komið á af ríkisvaldi og
sveitarfélögum. Í nær öllum
tilfellum ber að rekja þessar
byltingar til hugvits og fram-
taks frjálsra aðila á eigin veg-
um og til hins sjálfsprottna
frjálsa markaðar. Frá upphafi
iðnbyltingar hefur svo tækniþróun gengið
sífellt hraðar fyrir sig. Þessar tvær stað-
reyndir koma einkar skýrt fram með tölvu-
byltingunni og hinni sífellt hraðari
hugbúnaðarþróun á hinum ólíklegustu svið-
um sem hún hefur haft í för með sér.
Opinberir aðilar mega hins vegar þakka
fyrir að geta sómasamlega haldið í við þá
þróun, með því að tileinka sér þær fram-
farir og nýta þannig þá nýju möguleika og
margvíslegu hagkvæmni sem þróun í t.d.
rafrænni stjórnsýslu hefur upp á að bjóða.
Hér á landi fjölgar stöðugt ungum og ört
vaxandi hugbúnaðarfyrirtækjum ungs
hæfileikafólks sem hefur verið að taka þátt
í hverju viðskiptaævintýrinu á fætur öðru.
Sambærilegt verkefni
ríkis og borgar
Að framansögðu ætti engum að koma á
óvart að nú stendur yfir átak á vegum ís-
lenska ríkisins í þróun á miðlægum tækni-
innviðum á sviði upplýsinga og þjónustu.
Þetta er gert með hagkvæmum og skilvirk-
um hætti, en ríkisvaldið hefur hér boðið út
allar sínar hugbúnaðarlausnir. Á núgild-
andi fjárlögum ríkisins vegna Stafræns Ís-
lands og þróunar á miðlægum upplýsinga-
tækniinnviðum er áætlað að verja 1,6
milljörðum á ári til verkefnisins.
En það ætti heldur ekki að koma neinum
á óvart að meirihlutinn í borgarstjórn ætl-
ar í sambærilegt verkefni og hefur að sjálf-
sögðu kosið allt aðra leið. Reykjavíkurborg
ætlar að verja rúmum 10 milljörðum á
næstu þremur árum í hugbúnaðarþjónustu
en án útboðs allra verkþátta. Þess í stað
ætlar borgin að ráða til sín a.m.k. 60 sér-
fræðinga til að vinna verkið innan borg-
arkerfisins. Enginn veit hvers vegna verk-
efnið kostar rúma 10 milljarða, en ekki
fimm eða 20 milljarða. Enginn veit í hverju
verkið er nákvæmlega fólgið, enda vantar
hér nákvæma markmiðslýsingu. Enginn
veit því hvað vinnst með þessu verkefni
þegar upp er staðið, eða hvort, yfirhöfuð,
eitthvað vinnst með því, t.d. aukin hagræð-
ing eða betri þjónusta við borgarbúa. En
eitt vitum við þó öll: Borgarbúar koma til
með að borga þessar tíu þús-
und milljónir króna.
Sveitarfélag í harðri sam-
keppni við einkafram-
takið
Það er vel skiljanlegt hvers
vegna íslenska ríkið velur út-
boðsleiðina. Með því er ríkið
m.a. að nýta sér þá þekkingu,
reynslu, hugkvæmni, en síð-
ast en ekki síst þann mann-
auð sem nú er fyrir hendi í ís-
lenskum
hugbúnaðarfyrirtækjum, en glatast gjarn-
an við að brjóta upp fyrirtækin og stofna í
staðinn deild í opinberu bákni. Ríkið er
einnig að tryggja skattgreiðendum sem
mestan árangur á sem hagkvæmustum
kjörum. Í þriðja lagi býður útboð upp á
skýran greinarmun milli þeirra sem vinna
verkið og hinna sem greiða fyrir það og
eiga að njóta þess. En slíkur grein-
armunur er forsenda þess að hægt sé að
fylgjast með verkþáttum og meta fram-
lagið á mælanlegan hátt og leggja það fyr-
ir kjósendur og útsvarsgreiðendur.
Af einhverjum ástæðum hafa borgaryf-
irvöld ákveðið að taka báknið fram yfir
markaðslausnir, taka óskýr markmið fram
yfir skýr markmið, markvissa áætlun og
virkt eftirlit og taka merkingarlaus póli-
tísk slagorð og síðan afsakanir fram yfir
gagnsæ vinnubrögð og mælanlegan árang-
ur. Það er afleit aðferð þegar ráðist er í
svo viðamikið, mikilvægt og kostn-
aðarsamt verkefni.
Þess vegna lögðum við sjálfstæðismenn
fram þá tillögu í borgarstjórn að boðnir
yrðu út allir verkþættir þessa verkefnis,
frá hönnun til þróunar og hugbún-
aðargerðar. Innkaupasviði Reykjavík-
urborgar hefði þá verið falið að vinna að
útboðum og hafa fyrstu útboðsgögn tilbú-
in 1. desember 2021. Tillaga okkar sjálf-
stæðismanna gerir ráð fyrir að Reykjavík-
urborg noti Stafrænt Ísland og
aðferðafræðina að því verkefni sem fyr-
irmynd.
Eftir Mörtu
Guðjónsdóttur
» Þess vegna lögðum við
sjálfstæðismenn fram
þá tillögu í borgarstjórn
að boðnir yrðu út allir
verkþættir þessa verkefnis,
frá hönnun til þróunar
og hugbúnaðargerðar.
Marta Guðjónsdóttir
Höfundur er borgarfulltrúi
Sjálfstæðisflokksins.
Markaðslausnir
eða opinbert bákn
Formenn þeirra þriggja
flokka sem hafa starfað saman
í ríkisstjórn síðustu fjögur ár
eru að sinna skyldu sinni með
því að ræða saman og komast
að sameiginlegri niðurstöðu
um hvort raunhæft og hyggi-
legt sé að halda samstarfinu
áfram. Allt í takt við það sem
sagt var fyrir kosningar og í
samræmi við niðurstöður
kosninganna.
Þegar þetta er skrifað ligg-
ur ekki fyrir hvort viðræðurnar skila árangri
eða ekki. Katrín Jakobsdóttir nálgaðist verk-
efnið með réttum hætti í samtali við fréttastofu
ríkisins síðasta mánudag. Ef samstarf þessara
þriggja ólíku flokka „á að vera farsælt eins og
það hefur verið þá skiptir öllu máli að vanda til
verka og gefa sér tíma þegar lagt er af stað,
þannig að við gerum ráð fyrir einhverjum vik-
um í þetta ferli allt saman“.
Sem sagt: Það liggur ekki lífið á.
Á meðan forystumenn ríkisstjórnarflokkanna
gefa sér nauðsynlegan tíma til að fara yfir mál-
in eykst vanlíðan vinstri smáflokkanna, sem eft-
ir útreið í kosningunum horfa fram á
eyðimerkurgöngu næstu árin. Píratar bjóða
stuðning við minnihlutastjórn og Samfylkingin
spilar undir.
Brúarsmíði
Fáum getur dulist að í mörgum málum er
langt á milli stjórnarflokkanna. Brúarsmíðin
verður flókin og krefst útsjónarsemi og lagni
smiðsins. Sá trúnaður og traust sem ríkt hefur
á milli forystumanna stjórnarflokkanna hjálpar.
Í aðdraganda kosninganna var ég eins skýr
og mér var unnt. Undir lok júní hélt ég því fram
að ein forsenda þess að Sjálfstæðisflokkurinn
tæki þátt í ríkisstjórn væri að málefna-
samningur og verkefni nýrrar ríkisstjórnar
„endurspegli skilning á samhengi skatta, ríkis-
útgjalda, hagvaxtar og velsældar. Að sam-
keppnishæfni þjóðar ráðist ekki síst af öflugum
innviðum, hófsemd í opinberum álögum, greiðu
aðgengi að erlendum mörkuðum, skilvirkni í
stjórnkerfinu og hagkvæmum ríkisrekstri“.
Ég tók einnig fram hið augljósa: Sjálfstæð-
isflokkurinn geti ekki „tekið þátt í ríkisstjórn
sem heldur áfram að ríkisvæða heilbrigðis-
kerfið, kemur í veg fyrir samþættingu og sam-
vinnu sjálfstætt starfandi þjónustuaðila og hins
opinbera – tekur hagsmuni kerfisins fram yfir
hagsmuni sjúkratryggðra (okkar allra) og und-
irbýr þannig jarðveg fyrir tvöfalt heilbrigðis-
kerfi, sem er eitur í beinum hvers sjálfstæðis-
manns“.
Stórkostleg tækifæri
Sé það einlægur ásetningur stjórnarflokk-
anna að ná árangri í loftslagsmálum og leggja
grunn að orkuskiptum verður að marka skýra
stefnu um orkunýtingu og orkuöflun – tryggja
skynsamlega, arðbæra og sjálfbæra nýtingu
orkuauðlinda. Í stjórnarsáttmála
verður að koma fram staðfastur vilji
ríkisstjórnar að Ísland nýti þau stór-
kostlegu tækifæri sem geta verið í
orkumálum.
Ríkisstjórn sem ætlar að tjalda
lengur en til einnar nætur verður að
hafa skýra sýn á ríkisfjármálin og
leggja fram trúverðuga stefnu í því
hvernig samkeppnishæfni íslensks
atvinnulífs verður best tryggð á
komandi árum. Þar skiptir reglu-
verkið miklu og sú staðreynd að
skattbyrði á Íslandi, sem hlutfall af
vergri landsframleiðslu, er ein sú þyngsta í
Evrópu að teknu tilliti til lífeyris- og almanna-
trygginga. Sú stefna ræður mestu um hvort
hægt verður að tryggja enn betri lífskjör hér á
landi á komandi árum.
Þegar ekki er djúpstæður ágreiningur um
málefni milli flokka sem ætla að mynda sam-
steypustjórn er yfirleitt ekki ástæða til mikilla
málalenginga í stefnuyfirlýsingu. Annað gildir
um samstarf þriggja ólíkra flokka. Áður en
lagt er af stað í nýtt fjögurra ára ferðalag er
nauðsynlegt að útkljá flest ágreiningsmálin því
„margt mun verða á okkar vegi, sem við nú eig-
um á enga von, og mundi þó ærinn vandi við
það að ráða, sem við þykjumst sjá, að í vænd-
um er“, svo vitnað sé til orða Ólafs Thors þegar
hann kynnti málefnasamning Nýsköpunar-
stjórnarinnar; samsteypustjórn Sjálfstæðis-
flokks, Alþýðuflokks og Sósíalistaflokksins,
sem er sem fjarskyldur forfaðir Vinstri-
grænna.
Að endurspegla þingstyrk
Hér verður ekki gert lítið úr því að jafnvægi
sé við fundarborð ríkisstjórnar sem endur-
speglar fylgi og þingstyrk flokkanna. Upp-
stokkun stjórnarráðsins getur verið skyn-
samleg, ekki síst með hliðsjón af áherslum í
stjórnarsáttmála. Og það er oft hægt að hafa
nokkra skemmtun af samkvæmisleik fjölmiðla
um fjölda ráðherrastóla og hverjir séu líklegir
til að setjast við ríkisstjórnarborðið og þá í
hvaða stól. Samkvæmisleikur af þessu tagi
verður hins vegar innihaldslaus takist for-
ystumönnum flokkanna ekki að ná saman um
málefnin.
Samsteypustjórn ólíkra flokka byggist á
málamiðlunum. En eðli máls samkvæmt verður
stjórnarsáttmáli samsteypustjórnar að taka
mið af niðurstöðu kosninga og þingstyrk þeirra
flokka sem taka höndum saman í ríkisstjórn.
Eftir Óla Björn Kárason
» Á meðan forystumenn
ríkisstjórnarflokkanna gefa
sér nauðsynlegan tíma til að
fara yfir málin eykst vanlíðan
vinstri smáflokkanna.
Óli Björn Kárason
Höfundur er alþingismaður
Sjálfstæðisflokksins.
Það liggur ekki lífið á