Fréttablaðið - 02.04.2022, Qupperneq 30

Þær Tinna Hrafnsdóttir,
Aníta Briem og Edda Björg-
vinsdóttir fara með hlutverk
mæðgna í kvikmyndinni
Skjálfta þar sem þrúgandi
fjölskylduleyndarmál er rauði
þráðurinn.
Handrit myndarinnar
er byg gt á skáld-
sög u Auðar Jóns-
dóttur, Stóra skjálfta,
og f jallar um Sögu
Gunnarsdóttur sem Aníta Briem
túlkar. Söguþráðurinn hverfist um
karakter hennar og leit hennar að
sannleikanum um fjölskyldu sína
sem býr yfir harmþrungnu leyndar-
máli og hefur bæling þess haft slæm
áhrif á líf og heilsu Sögu. Tinna, sem
bæði skrifar handrit myndarinnar
og leikstýrir henni, fer jafnframt
með hlutverk Jóhönnu, eldri systur
Anítu.
Tinna: „Þetta eru mæðgur sem
hafa upplifað ýmislegt.“
Aníta: „Það er eitthvað svo kunn-
uglegt að vera svo náinn einhverjum
en sjá þó heiminn á allt annan hátt,“
segir hún aðspurð um samband
systranna. „Það er mikill skilningur
á milli þeirra og þær deila miklu en
nálgast hlutina á ólíkan hátt.“
Tinna: „Það kristallast einna helst
í því að eldri systirin veit eitthvað
sem fjölskyldan er að fela. Hún veit
jafnframt að yngri systirin veit ekki
af því og þess vegna verður ábyrgð-
artilfinning hennar gagnvart yngri
systur sinni svo sterk.“
Aníta: „Jafnvel þótt þær séu báðar
fullorðið fólk þá er þessi dýnamík
sterk. Önnur sér um að allt sé eins
og það á að vera og hin er meira með
allt niður um sig.“
Tinna: „Eldri systirin lifir í skýr-
um ramma, tekur engar áhættur og
neitar sér um ýmislegt í lífinu. Það
að elska er í ákveðnum skilningi
stórhættulegt því ef maður elskar
af heilindum og öllu hjarta er svo
mikið í húfi ef eitthvað kemur fyrir
þann sem þú elskar. Að elska er hug-
rekki og í þessari sögu hefur elsku
Jóhanna ekki það hugrekki.“
Lífið hjákátlegt í dramatíkinni
Svo er það móðirin, Dídí, sem Edda
túlkar.
Edda: „Já, það er svo fallegt hvern-
ig móðirin hefur ákveðið alveg frá
byrjun hvernig samband systranna
er og hefur einfaldað það rosalega
mikið. Hún virðist hafa ákveðið að
það sé ekkert í æsku þeirra sem þarf
að tala um. Það virðist hafa verið
þögult samkomulag fjölskyldunnar
hver veit hvað, hver man hvað og
hvernig er farið með það ef einhver
man eitthvað.“
Leitin að sannleikanum um for-
tíðina hefst þegar Saga fer að fá óút-
skýrð flogaköst sem hún hafði verið
laus við frá æskuárum.
Edda: „Það er brugðist við þeim á
þann hátt sem fólk sem ekki þorir
að takast á við stórar tilfinningar
gerir. Lausnirnar sem blasa við eru
að eldri systir f lytji til yngri og svo
framvegis. Þetta eru svona ekta
mömmu-lausnir og við tölum svo
bara saman yfir kjötsúpunni og
gerum eins og mér finnst best,“
útskýrir Edda með sínum einstöku
tilþrifum.
„Þetta er týpískt f jölskyldu-
mynstur. Ég grét svo mikið yfir
bókinni hennar Auju en ég grét og
hló yfir myndinni. Tinnu tekst svo
Þetta er týpískt
fjölskyldumynstur
Í Skjálfta leika þær Edda, Tinna og Aníta mæðgur sem búa yfir leyndarmáli sem eitrar allt þeirra líf. FRÉTTABLAÐIÐ/ERNIR
Björk
Eiðsdóttir
bjork
@frettabladid.is
vel að ná fram svo mörgum litum.
Það finnst mér svo mikilsvert.“
Tinna: „Lífið getur verið svo hjá-
kátlegt í allri sinni dramatík. Það að
geta hlegið að hlutum er ákveðin
sjálfsbjargarviðleitni.“
Edda: „Það er svo mikil heilun í
því.“
Getur maður fyrirgefið allt?
Aníta: „Ef ég bara horfi á mína eigin
fjölskyldu: frá afa og ömmu, foreldr-
um mínum og til mín og þau ólíku
verkfæri sem við höfum til að tak-
ast á við heiminn. Kynslóð ömmu
minnar og afa átti engin verkfæri til
að ræða erfiða hluti eða einu sinni
setja fingur á það hvað ætti að tala
um. Það finnst mér svo fallegt við
Dídí, ég upplifði að hún hefði ekki
tungumálið til að tala um hlutina.
Hér áður fyrr var rétt að vera hug-
rakkur og harka af sér. Það var það
besta sem fólk gat gert.“
Edda: „Þar eru þau fjölskyldan til
fyrirmyndar.“
Aníta: „Þeir sem ræddu hlutina
voru kannski frekar álitnir vera að
velta sér upp úr hlutunum. Það var
frekar merki um veikleika og að fólk
hefði ekki styrk til að halda áfram.“
Tinna: „Eins og Auður Jóns segir
einhvers staðar þá erum við sam-
nefnari okkar eigin reynslu og
minninga. Mér finnst þetta svo
sterk og rétt setning og tengi við það
sjálf persónulega. Ég finn svo margt
í sjálfri mér sem ég tengi við reynslu
sem ég hef gengið í gegnum og náð
betur stjórn á núna, að hún fari ekki
með mig á þær villigötur sem hún
fór með mig á þegar ég var yngri.
Þess vegna langaði mig svo að segja
þessa sögu þar sem er bókstaflega
klippt á þessa keðjuverkun þegar
minningarnar sem Saga bældi sem
barn, fara að brjótast fram og ekki
verður aftur snúið. Þá stendur hún
frammi fyrir því að vita af hverju
hún er eins og hún er og spyrja sig
hvort hún ætli að láta það bitna á
barninu sínu, sem hún er óafvitandi
búin að gera, eða horfast í augu við
þetta.
Ætlar hún að fyrirgefa sjálfri sér
og fjölskyldunni? Getur maður
fyrirgefið allt? Þessum spurningum
er varpað fram. Það er þessi keðju-
verkun sem ég tengdi svo of boðs-
lega sterkt við sjálf og vildi miðla
og miðað við viðbrögð á erlendum
kvikmyndahátíðum þá er þetta það
sem fólk tengir svo sterkt við sínar
fjölskyldur.“
Aníta: „Getum við breytt hegð-
unarmynstrum? Mynstrum fjöl-
skyldustrúktúrsins sem er svo
djúpur eins og allir þekkja. Það er
auðvelt fyrir fólk að setja sína eigin
sögu inn í þessa.“
Edda: „Hún á við svo marga.“
Tinna: „Í raun er f logaveikin
bara rammi sem er valinn utan
um söguna sem hefur ekkert með
f logaveiki að gera. Þetta er saga
um manneskju sem missir stjórn á
eigin lífi og þarf að hugsa hlutina
upp á nýtt. Við vitum að eftir að
hafa hlaupið á vegg förum við ekki
aftur á sama stað. Þá þarftu að fara í
rannsókn á sjálfinu og fara í gegnum
það ferli sem einstaklingur óháð
öllu. Þú sem einstaklingur þarft að
bera ábyrgð á sjálfum þér til að geta
borið ábyrgð á öðrum. Saga veit að
til að verða góð móðir þarf hún að
verða heil.“
Sístækkandi ruslahaugur
Aðspurðar hvort þær hafi persónu-
lega getað tengt söguþráðinn við sig
sjálfar og sínar fjölskyldur stendur
ekki á svörum frá leikkonunum.
Aníta: „Biddu fyrir þér.“
Edda: „Já, biddu fyrir þér. Í svo
mörgum fjölskyldum er verið að
fela alkóhólisma og þá verður rusla-
haugurinn stærri og stærri. Sem
aðstandandi þarf maður að skoða
svo mikið þegar farið er í sjálfs-
vinnuna. Það er í raun doktorsnám
og ef maður sleppir því endar maður
skakkur úti í horni enda búinn að
nota einhvern feluleik sem hækju.
Ef læknavísindin myndu bara byrja
á samtali áður en hrúgað er í fólk
töflum og skoða hvað býr að baki.“
Aníta: „Sjúkdómur eins og alkó-
hólismi er ekkert öðruvísi en til
að mynda krabbamein en honum
getur fylgt skömm sem er ástand og
tilfinning sem er mjög erfitt fyrir
fjölskyldudýnamík að díla við og
liggur eins og svört þoka undir yfir-
borðinu.“
Tinna: „Það að hafa gengið í
gegnum erfiða hluti eða fundið
fyrir vanmætti sínum er ekki eitt-
hvað til að skammast sín fyrir. Það
er gott að geta endurstillt sýnina og
hugsað: Þetta er ekki skömm heldur
aðstæður sem ég réð ekki við og
hafa mótað mig. Það að reyna að
finna réttar leiðir út úr því er hinn
stærsti styrkleiki og hugrekki; að
geta sagt: Ég er manneskja, ég er
breysk, ég get ekki allt og ég þoli
ekki allt. Ég hef ekki bak til þess að
bera allar þær byrðar sem á mig hafa
verið lagðar. En ég get reynt að finna
mínar leiðir til að vinna úr þeim.“ n
Þú sem
einstakl-
ingur þarft
að bera
ábyrgð á
sjálfum þér
til að geta
borið
ábyrgð á
öðrum.
Tinna
Kynslóð ömmu minn-
ar og afa átti engin
verkfæri til að ræða
erfiða hluti eða einu
sinni setja fingur á það
hvað ætti að tala um.
Aníta
Ef læknavísindin
myndu bara byrja á
samtali áður en hrúgað
er í fólk töflum og
skoða hvað býr að
baki.
Edda
30 Helgin 2. apríl 2022 LAUGARDAGURFRÉTTABLAÐIÐ