Morgunblaðið - 07.06.2022, Blaðsíða 14

„Ríkin munu auðvitað öll fá tæki-
færi til að koma sínum skilaboðum og
áherslum á framfæri. Það sem við
höfum lagt höfuðáherslu á er að
standa í orði og í verki með Úkraínu
þannig að ég geri ráð fyrir að ríkin
muni fara yfir með hvaða hætti þau
hafa gert það og munu gera áfram.
Við vitum að geta úkraínsku þjóð-
arinnar til að verjast innrásinni og
þessum voðaverkum Rússa er háð
stuðningi okkar og vina- og banda-
lagsþjóða.“
Mikið magn af matvælum
fast í Úkraínu
„Þetta er farið að hafa töluverð
áhrif á fæðuöryggi og mun hafa. Það
er gríðarlegt magn af matvælum fast
inni í Úkraínu, fyrst og fremst korn.
Ef þau matvæli komast ekki út úr
Úkraínu, hefur það veruleg áhrif,
bæði á matvælaverð og framboð.
Þetta er mál sem er orðið mjög að-
kallandi að leysa og það er mjög flók-
ið. Það eru nokkrar leiðir til að koma
matvælum út úr landinu en þær eru
allar mjög flóknar, ýmist tæknilega
eða pólitískt. Skilvirkasta leiðin væri
að fara í gegnum Odessa og yfir hafið
en fólk hefur áhyggjur af því að
Rússar muni ekki heimila slíkan
flutning. Þannig að áhrifin eru orðin
svo mikil og svo víðfem að það verður
af nógu að taka á þessum fundi.“
Ben Wallace heldur opinn fund
Ben Wallace, varnarmálaráðherra
Bretlands, heldur fund á Hilton
Reykjavík Nordica í dag klukkan 17
og er hann opinn almenningi. „Hann
er mjög vel máli farinn og gott og
gaman að hlusta á hann. Bretar hafa
stigið mjög markviss skref í þessari
veröld sem breyttist 24. febrúar og
Bretar hafa stutt úkraínsku þjóðina
mjög dyggilega. Að mínu mati hafa
þeir talað mjög skýrt á hinum al-
þjóðlega vettvangi, þannig að þetta
verður eflaust mjög áhugaverður
fundur, sem ég hvet fólk til að mæta
á og hlusta,“ segir Þórdís. Þar muni
hann varpa ljósi á stöðu Rússlands,
Breta, Vesturlanda og líkt þenkjandi
þjóða sem og afleiðingar stríðsins á
fæðuöryggi og annað.
Vinnukvöldverður verður í Hörpu í
kvöld, þar sem ráðherrarnir fá tæki-
færi til þess að ræða saman á óform-
legri nótum, að sögn Þórdísar. „Það
er mikilvægt að ná tíma saman til að
styrkja böndin og gerir það að verk-
um að maður getur tekið upp tólið
þegar eitthvað kemur upp, hvort sem
það snýr að Úkraínu eða hverju öðru
sem oft þarf að gera til að tryggja
hagsmuni Íslands."
Funda um afleiðingar
stríðsins í Úkraínu
AFP
Fundur Antti Kaikkonen, varnarmálaráðherra Finnlands, og Ben Wallace,
varnarmálaráðherra Bretlands, eru meðal þeirra sem funda á Íslandi.
Þórdís Kolbrún R.
Gylfadóttir
Ben
Wallace
BAKSVIÐ
Karlotta Líf Sumarliðadóttir
karlottalif@mbl.is
V
arnarmálaráðherrar Norð-
urhópsins, óformlegs sam-
starfsvettvangs Norður-
landanna, Eystrasalts-
ríkjanna, Bretlands, Hollands,
Póllands og Þýskalands, funda á Ís-
landi í dag og á morgun, miðvikudag.
Ísland fer með formennsku í hópnum
í ár en Þórdís Kolbrún Reykfjörð
Gylfadóttir utanríkisráðherra fer
með varnarmál fyrir hönd landsins
og sækir fundinn. „Eðli málsins sam-
kvæmt er stríðið í Úkraínu fyrst og
fremst á dagskrá, sem og áhrif og af-
leiðingar þess bæði á öryggis- og
varnarmál almennt og á okkar svæði
sem og þær breytingar sem það hef-
ur í för með sér, bæði nú og til fram-
tíðar,“ segir Þórdís. „Þetta er heil-
mikið tækifæri til að eiga þessi
samskipti. Hluti fundarins er svolítið
óformlegur sem mér þykir alltaf
mjög gott, þar sem maður nær dýpra
samtali við þessa kollega.“
Áherslur Íslands taki
mið af stríðinu
Segir Þórdís bæði tækifæri og
ábyrgð fylgja því að Ísland fari með
formennsku í hópnum. „Helstu áhrif-
in eru þau að það opnar dyr fyrir
þéttara og ríkara samtali og sam-
starfi þegar landið er með for-
mennsku. Við berum auðvitað
ábyrgð á öllum undirbúningi fyrir
þennan fund og aðdragandanum að
honum.“ Þá hafi utanríkisþjónustan
hér á landi greiðari leið að utanríkis-
þjónustu samstarfsríkjanna. Bendir
hún á að áherslur Íslands sem for-
mennskuríkis taki mið af stríðinu í
Úkraínu. „Staðan í Úkraínu tekur
eðli máls samkvæmt langmesta at-
hygli og tíma og fundurinn þar af
leiðandi. Formennskutíð okkar tekur
mið af þessari breyttu stöðu. Það
breyttist svo ofboðslega margt 24.
febrúar og við sjáum að þessi tími
verður ekki skammur. Því má búast
við langvarandi áhrifum og breyt-
ingum. Við erum ennþá að sjá nei-
kvæðar afleiðingar og þær eru ekki
allar komnar fram, þannig að áhersl-
urnar hafa tekið mið af þessari
breyttu stöðu.“ Ríkin munu, að sögn
Þórdísar, ræða áhrif og afleiðingar
stríðsins í Úkraínu og skiptast á upp-
lýsingum um það sem koma skal.
14
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 7. JÚNÍ 2022
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Margvís-
legar rök-
semdir
hafa í gegnum tíð-
ina verið dregnar
fram fyrir því að
Ísland verði að ganga í Evr-
ópusambandið en allar bera
þær þess merki að vera settar
fram til málamynda, enda hef-
ur undirliggjandi ástæða lítið
með rök að gera heldur miklu
fremur trú. Sumir trúa því að í
gegnum þetta yfirþjóðlega
samband geti Íslandi farnast
vel, þvert á staðreyndir um
eðli sambandsins eða árangur
þess. Þeir eru tilbúnir til að
láta Ísland verða nokkurs kon-
ar fylki í þessu ríkjasambandi,
og missa þar með stóran hluta
fullveldis síns, fyrir þá tilfinn-
ingu að vera hluti af einhverri
stærri heild, sama hversu illa
lukkuð sú heild hefur verið.
Augljós ókostur við að
ganga í Evrópusambandið er
að með því yrði gengið mjög á
fullveldi Íslands. Til að svara
þessu hefur því verið haldið
fram að smáríkið Ísland yrði í
raun mjög áhrifamikið innan
ESB, enda séu smáríki óvenju-
lega áhrifamikil þar. Allir sjá
þó hvílík fjarstæða þetta er.
Smáríkin hafa engin áhrif.
Jafnvel meðalstór ríki mega
sín lítils og verða á endanum
að lúta vilja hinna stóru.
Því var mjög haldið fram
fyrir fall bankanna og fyrst á
eftir að evran væri allra meina
bót. Henni fylgdu lágir vextir
og stöðugleiki og með henni
yrði Ísland sæluríki efnahags-
lega. Svo féllu bankar - ekki
aðeins hér á landi - og við-
bragðið við því innan evru-
svæðisins var að hengja klyfj-
ar á sumar þjóðir sem þær
hafa ekki enn og munu seint
vinna sig út úr. Evrópusam-
bandssinnar hér á landi vildu
ólmir hengja sams konar klyfj-
ar á Íslendinga en varð ekki að
ósk sinni. Alla tíð síðan hafa
þeir grátið það en hafa af ein-
hverjum ástæðum sjaldan orð
á þessu baráttumáli sínu.
Nýjasta dæmið um röksemd
fyrir Evrópusambandinu er
stríðið í Úkraínu. Sá harm-
leikur á að sanna að Ísland
verði að koma sér hið fyrsta
undir „verndarvæng“ Evrópu-
sambandsins enda sé landið
ella í stórkostlegri hættu.
Þessu var haldið fram strax í
upphafi innrásar en svo fór
smám saman að renna upp fyr-
ir fólki, jafnvel heittrúuðustu
ESB-sinnum, að Evrópusam-
bandið er ekki varnarbandalag
og er raunar afar veikt hern-
aðarlega. Til marks um þetta
er svar utanríkisráðherra við
fyrirspurn þingmanns Við-
reisnar fyrir helgi, en þar var
þingmaðurinn í hefðbundnum
erindrekstri fyrir Brussel-
valdið sem þarf
aldrei að óttast að
missa talsmenn
sína í systurflokk-
unum, sama
hversu illa sam-
bandinu gengur. Utanríkis-
ráðherra benti á að ríki ESB
eru með „innan við 20% af
fjármögnun ríkja Atlantshafs-
bandalagsins þegar kemur að
varnartengdum verkefnum en
ríki utan Evrópusambandsins
eru með 80%. Við fylgjumst nú
með áformum og áætlunum
Evrópusambandsins um að
styrkja sig á því sviði. Það er
þó ekki í fyrsta sinn sem það
er reynt. Kannski mun það
taka einhverjum breytingum
nú,“ sagði ráðherrann, ber-
sýnilega ekki bjartsýn um ár-
angurinn. Og Þórdís K. R.
Gylfadóttir utanríkisráðherra
bætti við: „Við erum stofn-
aðilar að langöflugasta örygg-
is- og varnarsamstarfi í heimi
og þar gengur okkur vel. Við
erum síðan með varnarsamn-
ing við öflugasta ríki heims á
því sviði, sem eru Bandarík-
in.“
Allt er þetta auðvitað alveg
skýrt og augljóst, en þá hrekst
þingmaður systurflokksins í
það að „stríð framtíðarinnar“
verði „háð með öðrum hætti
en við þekktum áður,“ og að
varnir í netheimum séu brýnt
verkefni.
Vissulega er það rétt að net-
öryggi skiptir máli og um það
eru allir meðvitaðir, á Íslandi,
innan Evrópusambandisins og
einnig í Atlantshafsbandalag-
inu, en þar hefur um árabil
verið lögð sérstök áhersla á
netöryggismál og bandalagið
á raunar í formlegu samstarfi
við ESB um netöryggi sam-
kvæmt samkomulagi sem gert
var fyrir rúmum sex árum. Að
netöryggi sé sérstök röksemd
fyrir því að Ísland þurfi að
ganga í Evrópusambandið er
hins vegar hrein fjarstæða.
Það er líka svo að þó að vita-
skuld verði að gæta vel að net-
öryggi, þá blasir við okkur að
stríð í nútímanum, rétt eins og
í fortíðinni, eru háð með hefð-
bundnum vopnum þó að þau
hafi tekið miklum framförum
á síðustu árum og áratugum.
Ekkert bendir til að í náinni
framtíð verði stríð háð með
öðrum hætti þó að netöryggi
bætist við sem viðfangsefni.
Þess vegna er þar Atlants-
hafsbandalagið og varnarsam-
starfið við Bandaríkin sem
skiptir öllu máli fyrir varnir
Íslands og öryggi. Evrópu-
sambandið hefur ekkert með
varnir landsins að gera og
væri óskandi að þeir sem tekið
hafa trú á þetta samband létu
vera að leika sér með svo mik-
ilvægt atriði í áróðri sínum
fyrir inngöngu.
Varnir Íslands verða
ekki tryggðar með
falsrökum um ESB}
Varnir til framtíðar
R
áðstöfunartekjur flestra lands-
manna minnkuðu í síðustu viku
þegar fasteignamat hækkaði um
19,9% og hafði þannig áhrif á
fasteignagjöld allra. Fasteigna-
mati er breytt samkvæmt lögum um skrán-
ingu. Mat fasteigna og fasteignagjöld eru inn-
heimt samkvæmt lögum um tekjustofna
sveitarfélaga, sem hlutur af fasteignamati, allt
að 0,5% af íbúðarhúsnæði. Reykjavíkurborg
var til dæmis með 0,18% hlutfall, Kópavogs-
bær 0,212% og Akureyri með 0,33% árið 2021.
Hvaða áhrif hefur þessi hækkun á ráðstöf-
unartekjur? Ef við miðum við 50 milljón króna
fasteign, sem hækkar um 20%, þá er það 10
milljón króna hækkun. Í Reykjavík þýðir það
18 þúsund króna hækkun á ári eða 1.500 kr.
hækkun á mánuði. Í Kópavogi er það 21.200
kr. hækkun (1.766 kr. á mánuði) og á Akureyri 33 þúsund
(2.750 kr. á mánuði).
Í kjölfar þessara breytinga fór fólk að hafa áhyggjur af
því að hækkunin myndi síðan velta út í leiguverðið en
eins og sést á þessum útreikningum, réttlætir hækkunin
ekki mikið meira en hækkun um tvo til þrjá þúsundkalla
á mánuði, sem fólk munar að sjálfsögðu um. Hversu mik-
ið? Tekjusagan.is sýnir okkur að ráðstöfunartekjur leig-
enda hækkuðu að meðaltali um tæpar fimm þúsund krón-
ur á milli áranna 2018 og 2019 sem þýðir að hækkun
fasteignamats étur upp um helminginn af þeirri aukn-
ingu.
Afleiðingin af hækkun fasteignamats er aðallega sú að
nú er enn erfiðara fyrir fólk að safna fyrir því að kaupa
sér heimili. 10 milljón króna verðhækkun þýð-
ir að það þarf tvær milljónir í viðbót fyrir út-
borgun, sem eru 167 þúsund krónur sem þarf
að leggja aukalega til hliðar í hverjum mánuði
á því ári. Ef einhver ætlar að safna sér fyrir
innborgun á 10 árum þarf viðkomandi að
leggja til hliðar 100 þúsund krónur á mánuði
en þurfti áður að spara 83 þúsund. Sam-
kvæmt tölum HMS er meðaltal greiddrar
leigu á höfuðborgarsvæðinu 205 þ.kr.
Framfærsluviðmið hjá barnlausum ein-
staklingi miðað við tölur frá umboðsmanni
skuldara án húsnæðis eru um 190 þúsund
krónur. Til þess að leggja til hliðar 100 þús-
und á mánuði, þarf viðkomandi einstaklingur
að vera með um 500 þúsund í ráðstöfunar-
tekjur á mánuði. Það eru bara um 15% ein-
staklinga með slíkar tekjur, samkvæmt tekju-
sagan.is. Barnlaust par þyrfti að vera með um 600
þúsund í ráðstöfunartekjur sem er mun auðveldara (25%
para nær því ekki), en verður mjög fljótt erfiðara ef börn
bætast við.
Það skiptir nefnilega máli á Íslandi að eignast skuld-
laust þak yfir höfuðið, því þegar fólk kemst á lífeyrisaldur
nær það ekki framfærslu ef það þarf að borga leigu líka.
Það er nefnilega rekin séreignastefna á Íslandi. Það þýð-
ir að þú verður að eiga húsnæði, skuldlaust, fyrir efri ár-
in. Annars gengur dæmið ekki upp og enn síður eins og
fasteignamarkaðurinn hefur þróast undanfarið.
bjornlevi@althingi.is
Björn Leví
Gunnarsson
Pistill
Laun, leiga, lífeyrir
Höfundur er þingmaður Pírata.
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen