Morgunblaðið - 07.06.2022, Blaðsíða 29

MENNING 29
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 7. JÚNÍ 2022
Nánari upplýsingar um sýningartíma á sambio.is
TRYGGÐU ÞÉR
MIÐA INNÁ
“Top Gun: Maverick is outstanding.”
“Breathtaking”
“It’s the BEST MOVIE OF THE YEAR!”
“Might be the best movie in 10 years.”
“Top Gun: Maverick is fantastic.” “Best Action Sequel Of All Time”
“What going to the movies is all about”
“You must see this one in the theater.”
“a must see!”
U S A TO D AY
72%
Empire Rolling StoneLA Times
STÓRKOSTLEG NÝ FJÖLSKYLDUMYND
ÚR TÖFRAHEIMI HARRY POTTER.SÝND MEÐ ÍSLENSKU TALI
BENEDICT
CUMBERBATCH
ELIZABETH
OLSEN
chiwetel
ejiofor
BENEDICT
WONG
xochitl
gomez
MICHAEL
STÜHLBARG
RACHEL
MCadams
96%
Empire
The Playlist BBC The sun
Total FilmRogerEbert.com
S
tutta skáldsagan eða nóvell-
an Kjörbúðarkonan eftir
hina japönsku Sayaka
Murata hefur vakið mikla
athygli víða um heim. Murata er
margverðlaunuð í heimalandinu en
Kjörbúðarkonan er fyrsta verk henn-
ar sem vestrænir lesendur hafa feng-
ið að kynnast.
Aðalpersóna verksins, Keiko
Furukura, hefur alltaf verið utan-
veltu, öðruvísi en
aðrir, og talin trú
um að hún þyrfti á
„lækningu“ að
halda. Hún hefur
unnið í sömu kjör-
búðinni í 18 ár,
hefur fullkomnað
rulluna og talar í
raun sjálf um að
hún hafi „endur-
fæðst“ sem kjör-
búðarstarfsmaður (17) daginn sem
hún hóf störf.
Sjálf kjörbúðin, Smile Mart, leikur
stórt hlutverk og verður hálfpartinn
eins og persóna út af fyrir sig. Hún er
lifandi vera sem andar, gefur frá sér
hljóð og lykt, allan sólarhringinn, all-
an ársins hring. Og Furukura hefur
eiginlega runnið saman við þessa
veru. „Þegar ég leiði hugann að því að
líkami minn sé allur úr mat úr þessari
verslun finnst mér ég vera jafn mikill
hluti af henni og blaðarekkarnir eða
kaffivélin“ (30). Það er ekki annað að
sjá en að henni þyki þessi samruni
þægilegur. Hún nýtur þess að vera
kjörbúðarkona.
Furukura er engum til ama. Hún
er góð í sínu starfi og ánægð með lífið.
En það dugir ekki til. Kröfur sam-
félagsins eru slíkar að henni finnst
hún þurfa að breyta um stefnu.
Meginþema verksins er áhersla
samfélagsins eða jafnvel þráhyggja
þess fyrir því að fólk finni sig í stöðl-
uðum hlutverkum kynjanna. Kjör-
búðarkonan er í raun ádeila á þá
kröfu til kvenna að þær geri það sem
samfélagið ætlist til af þeim, sækist
eftir virðulegu starfi og vel launuðu
eða eiginmanni í virðulegu starfi og
vel launuðu.
Það hvílir þungt á Furukura að
hún sé að bregðast fjölskyldu sinni
með því að vera öðruvísi en aðrar
konur á hennar reki. Þrátt fyrir að
hafa engan áhuga á því að kynnast
karlmanni þá þróast kynni hennar af
hinum nýja og algjörlega ómögulega
búðarstarfsmanni Shiraha fljótt í þá
átt. Hann er nefnilega að leita að eig-
inkonu og er eins og Furukura tals-
vert á skjön við venjulegt japanskt
samfélag og í hálfgerðri uppreisn við
það. Kynni hennar af þessum manni
koma talsverðu róti á líf hennar og á
söguþráð verksins.
Furukura er óvenjuleg hetja en þó
ekkert einsdæmi. Ýmsir höfundar
hafa skrifað verk út frá sögupersón-
um sem hafa aðra sýn á heiminn lík-
lega vegna þess að þau eru á ein-
hverfurófinu án þess að það sé sér-
staklega nefnt. Furukura minnir til
dæmis um margt á persónuna Elean-
or Oliphant í bókinni Allt í himnalagi
hjá Eleanor Oliphant eftir Gail Ho-
neyman. Furðulegt háttalag hunds
um nótt eftir Mark Haddon er annað
ágætt dæmi.
Með þessari tækni, að sýna heim-
inn frá sjónarhóli þeirra sem eru á
einhvern hátt „öðruvísi“, er hægt að
varpa ljósi á ýmsar venjur, hefðir og
gildi sem við sem samfélag höfum lit-
ið á sem sjálfsagðan hlut.
Þótt aðstæðurnar sem lýst er í
bókinni séu ýktar þá er boðskapur
verksins eitthvað sem við öll getum
tekið til okkar. Erum við að eltast við
það sem við sjálf viljum, það sem veit-
ir okkur hamingju, eða erum við að
eltast við það sem við höldum að við
eigum að vilja af því samfélagið hefur
beint okkur í þá átt?
Verkið er einfalt í sniðum á yfir-
borðinu. Textinn er skýr og hnitmið-
aður og bygging þess líka. Það eru
hinar samfélagslegu vangaveltur sem
höfundurinn setur fram sem gera það
flókið. Verk Muraka er dæmi um
hvernig má segja margt með fáum
orðum og setja fram flóknar hug-
myndir með einfaldri umgjörð.
Íslensk þýðing Kjörbúðarkon-
unnar er hluti af áskriftaröð Ang-
ústúru, þýðingunum í hvítu kápunum,
sem hefur frá upphafi verið ákveðinn
gæðastimpill. Elísa Björg Þorsteins-
dóttir er öflugur þýðandi og á margar
góðar þýðingar í þessari ritröð, þessi
ekki síðri en þær sem á undan hafa
komið.
Í þessari útgáfu er að finna stutta
grein eftir Kristínu Ingvarsdóttur,
lektor í japönskum fræðum við Há-
skóla Íslands. Grein þessi dýpkar
skilning manns á söguheiminum, jap-
önsku samfélagi samtímans, og kynn-
ir höfundinn Sayaka Murata og hugð-
arefni hennar.
Kjörbúðarkonan vekur okkur til
umhugsunar um hin fastmótuðu gildi
sem einkenna japanskt samfélag og
ekki síður um hvernig yfirfæra má
þessar hugmyndir á samfélag okkar
hér á Íslandi sem er ef til vill ekkert
svo frábrugðið því japanska þegar
öllu er á botninn hvolft.
Ljósmynd/Bungeishunju Ltd.
Verðlaunuð Murata er margverðlaunuð í heimalandinu en Kjörbúðarkonan
er fyrsta verk hennar sem vestrænir lesendur hafa fengið að kynnast.
Samruni konu og kjörbúðar
Skáldsaga
Kjörbúðarkonan bbbbm
Eftir Sayaka Murata.
Elísa Björg Þorsteinsdóttir þýddi.
Angústúra, 2022. Kilja, 150 síður.
RAGNHEIÐUR
BIRGISDÓTTIR
BÆKUR
Tökur eru hafn-
ar á kvikmynd-
inni Furiosa,
sem væntanleg
er snemmsumars
2024. Kvikmynd-
in gerist í sögu-
heimi Mad Max-
myndanna. Þar
fá áhorfendur að
kynnast bak-
grunni persónunnar Furiosu úr
Mad Max: Fury Road frá 2015.
Leikarinn Chris Hemsworth,
sem fer með eitt af burðarhlut-
verkum myndarinnar, deildi færslu
á samfélagsmiðli sínum þar sem
hann sagði nýtt ferðalag í Mad
Max-söguheiminum vera hafið.
Leikkonan Anya Taylor-Joy
leikur á móti Hemsworth og fer
með hlutverk Furiosu, sem
Charlize Theron lék í Mad Max:
Fury Road.
Leikstjórinn George Miller mun
leikstýra, skrifa handrit og fram-
leiða myndina ásamt félaga sínum
Doug Mitchell.
Hefja tökur á nýrri
Mad Max mynd
Anya Taylor-Joy
Konunglegi
danski ballettinn
hefur hætt við að
setja upp verkið
Óþelló eftir John
Neumeier frá
1985 í haust.
Ástæðan er sú að
dansarar flokks-
ins neituðu að
dansa stríðsdans,
þar sem þeir áttu
að gefa frá sér hljóð eins og apar og
slá sjálfa sig í höfuðið. Þótti döns-
urunum þessi sena vísa um of í ras-
íska staðalímynd af hörundsdökk-
um. Danski fjölmiðillinn A4 Lige-
stilling hafði eftir Nikolaj Hübbe,
stjórnanda ballettsins, að endanleg
ákvörðun um að hafa annað Shake-
speare-verk Neumeiers, Jóns-
messunæturdraum, á haustdagskrá
flokksins, í stað Óþellós, væri á sína
ábyrgð. Hann hefði reynt að fá leyfi
danshöfundarins Neumeiers til þess
að breyta stríðsdansinum en ekki
fengið.
Neita að sýna ras-
ískan stríðsdans
William
Shakespeare