Morgunblaðið - 18.07.2022, Blaðsíða 15

15
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 18. JÚLÍ 2022
Náttúra í höfuðborginni Mannlíf er gjarnan í Gróttu, yst á Seltjarnarnesi, þar sem þessir ungu foreldrar gátu notið veðursins og náttúrunnar í gönguferð ásamt barni sínu í liðinni viku.
Arnþór Birkisson
„Þú átt að vita, ekki
halda,“ sagði hinn 24
ára stórmeistari
Aleksander Donc-
henko við mig á með-
an ég rembdist eins og
rjúpan við staurinn að
leysa skákþraut sem
hann sýndi mér við
verðlaunaafhendingu
skákhátíðarinnar í
Céske Budjeovice sem
lauk í Tékklandi laug-
ardaginn 9. júlí. Ég gat nokkra leiki
en stóð svo á gati. Þegar Aleks-
ander fór upp á verðlaunapallinn sá
ég besta leikinn í stöðunni, lét mig
hverfa úr salnum og vatt mér í önn-
ur verkefni, úff hvað skák getur
verið erfið.
Ég var þó ekki al-
veg sloppinn. Við
Aleksander urðum
samferða á næsta
skákmót, í Piestany í
Slóvakíu, og í bílnum,
þar sem við sátum eins
og sardínur í sard-
ínudós, fór ég aftur að
hugsa um stöðuna.
Kom með eina eða
tvær tillögur en þær
voru skotnar niður
umsvifalaust af Aleks-
ander. Þegar komið
var á leiðarenda hélt
ég áfram að hugsa um stöðuna sem
og um nóttina, eftir að hafa vaknað.
Sá ekki neitt. Sólarhring eftir að ég
sá upphafsstöðuna gafst ég upp.
Aleksander kom þá með lausnina,
hvílíkur snilldarleikur, ekki skrýtið
að ég missti af honum.
Lifandi goðsögn á
stórafmæli í dag
Þótt áðurnefndur Aleksander sé
á meðal bestu skákmanna Evrópu
þá laut hann í lægra haldi fyrir
landa mínum, stórmeistaranum
Hannesi Hlífari Stefánssyni, á
skákhátíðinni í Tékklandi. Hannes
hefur margan fiskinn dregið að
landi við skákborðið, suma stærri
en aðra, t.d. vann hann FIDE-
heimsmeistarann Ruslan Ponom-
ariov árið 2001 og verðandi heims-
meistara Magnus Carlsen árið
2004.
Hannes er þrettánfaldur Íslands-
meistari í skák í opnum flokki, met
sem sjálfsagt verður aldrei slegið,
nema Hannes haldi áfram að bæta
það sjálfur. Fáir ef nokkrir íslensk-
ir skákmenn hafa unnið jafn mörg
alþjóðleg skákmót á erlendri
grundu og Hannes, síðasti móta-
sigur hans var í Póllandi í byrjun
júní síðastliðins. Enginn íslenskur
skákmaður hefur jafnoft deilt efsta
sætinu á opna Reykjavíkurskák-
mótinu en árið 2000 vann hann
mótið einn.
Þessi lifandi goðsögn íslensks
skáklífs er fimmtugur í dag. Hann
er ekki mikið fyrir það að flagga
eigin afrekum. Oft gleymist því
hversu mikill fengur það er fyrir ís-
lenskt skáklíf að eiga hetju sem
þessa. Fyrir mig, gamlan keppinaut
Hannesar, var gaman að eyða
kvöldverðarstundum með honum á
áðurnefndri skákhátíð í Tékklandi.
Á heildina litið gekk honum ekki
ýkja vel á mótinu en ástríðan fyrir
skáklistinni er enn ósvikin. Um-
ræðuefni eins og að hann yrði bráð-
lega fimmtugur voru honum fjarri,
það var staðan sem kom upp í
skákinni fyrr um daginn sem var
áhugaverðara að tala um.
Maður verður víst að vita, ekki
halda. Það er og eitt einkenni skák-
stíls Hannesar, að vita hvar setja á
mennina.
Til hamingju með fimmtugs-
afmælið, kæri félagi og vinur!
Eftir Helga Áss
Grétarsson »Hannes Hlífar Stef-
ánsson stórmeistari
er fimmtugur í dag og
því ber að fagna. Meiri
lifandi goðsögn en hann
er vandfundin í íslensku
skáklífi.
Helgi Áss
Grétarsson
Höfundur er stórmeistari í skák.
helgigretarsson@gmail.com
Skákjöfur verður fimmtugur
Í Grikklandi til
forna tóku borgararnir
virkan þátt í stjórn
ríkisins. Þeir sem
sýndu þjóðmálum við-
felldnislegt áhugaleysi
voru kallaðir idiotes,
þ.e. flón. Margt í sam-
tíma okkar kallar at-
hyglina frá því dýr-
mæta til hins fánýta,
frá því mikilvæga til
hins hégómlega. Nú sem oft áður er
félagsþrýstingur í tiltekna átt, sem
jafnvel krefst þess að við látumst
ekki sjá hið augljósa, sýnum áhuga-
leysi, séum í reynd flón. Þetta er
umfjöllunarefnið í því sem hér fer á
eftir.
Flestir leitast við að njóta vel-
þóknunar samferðamanna sinna, en
hversu langt má ganga í þeim til-
gangi að vera „viðfelldinn“? Getum
við t.d. sýnt heilsu og öryggi okkar
áhugaleysi án þess að vera … flón?
Mörg samfélög hafa lagt hvimleiða
einstaklinga á höggstokkinn í nafni
félagslegrar samheldni. Í nafni
samstöðu hefur sannleikanum oft
verið fórnað. Sagan
sýnir að hætta er búin
þeim sem í slíku and-
rúmslofti voga sér að
halda spegli að ásjónu
samfélagsins til að
sýna ljótleikann. Við
þær aðstæður verða
hugrakkir menn að
bleyðum og kjósa að
þegja fremur en að
verða úthrópaðir fyrir
hroka, sviksemi o.s.frv.
Hvar liggja þolmörk
réttlætiskenndarinnar
þegar almenningsálitið krefst
skammarlegrar undirgefni? Hvað
segir rödd samviskunnar þegar
stjórnvöld taka að hagnýta sér
ástandið, leyna upplýsingum og af-
baka þekktar staðreyndir? Fylgjum
við þá meirihlutanum til illra verka?
Hvers virði er allt okkar tal um
frelsi ef allir eiga að ganga í takt, ef
enginn má rjúfa samstöðuna, ef efa-
semdir eru fordæmdar, ef fólk má
ekki orða hugsanir sínar? Sagan
sýnir að ofstæki og þöggunartil-
burðir fara hönd í hönd. Alræðisríki
verða til þegar öfgamenn reyna að
skapa hið fullkomna samfélag. Í
framkvæmd er þöggun, frelsissvipt-
ingu og margþættu ofbeldi beitt til
að framkalla fylgispekt við mæli-
kvarða fyrirmyndarríkisins. Í slíku
andrúmslofti er sjálfstæð hugsun
talin merki um andfélagslega hegð-
un.
Í nafni samstöðu hefur verið
þrýst á að fólk láti sprauta sig með
lyfjablöndu gegn kórónuveiru
(C19), þótt áratugatilraunir til að
þróa bóluefni gegn slíkum veirum
hafi aldrei skilað nothæfu bóluefni.
Til að dreifa athyglinni frá þessu
hefur skilgreiningu bóluefna verið
breytt í því skyni að fella umrædd-
ar lyfjablöndur í þann flokk; horft
hefur verið fram hjá því að fram-
leiðsla lyfjanna byggist á nýrri
tækni; lítið hefur verið gert úr
þekktum fylgikvillum; litið hefur
verið fram hjá vísbendingum um al-
varlegar aukaverkanir og fáir
treysta sér til að kvarta; samnings-
ákvæði um friðhelgi lyfjafyrirtækj-
anna hafa ekki þótt réttlæta spurn-
ingar um öryggi lyfjanna;
sílækkandi tölur um dánartíðni
smitaðra hafa enn ekki framkallað
yfirvegað áhættumat gagnvart
aukaverkunum lyfjanna.
Ef framangreindar athugasemdir
um öryggi lyfjanna duga ekki til að
slíkt áhættumat sé framkvæmt,
ættu efasemdir um árangur þeirra
að framkalla slíkt mat: Lyfin hindra
ekki smit; óvissa ríkir um endingar-
tíma þeirra, auk þess sem vísbend-
ingar eru nú komnar fram í Kanada
og Hollandi um að tvísprautaðir séu
líklegri til að leggjast inn á sjúkra-
hús vegna C19 en ósprautaðir og
auk þess líklegri til að deyja úr
C19. Sama tölfræði bendir til að
þrísprautaðir séu álíka líklegir til
að leggjast inn á sjúkrahús og
ósprautaðir, en auk þess jafn líkleg-
ir til að deyja vegna C19. Þessar
tölur eru aldursleiðréttar hlutfalls-
tölur, þ.e. fjöldi í hverjum hópi
skiptir hér ekki máli.
Á sama tíma og sífellt fleiri
læknar erlendis kalla eftir gögnum
sem réttlæta notkun umræddra
lyfja út frá sjónarmiðum um öryggi
og árangur, hafa læknar og ráða-
menn hérlendis jaðarsett sjónarmið
um yfirráðarétt fólks yfir eigin lík-
ama og hvatt fólk til að fara í fjórðu
sprautuna. Undirritaður hefur
ítrekað kallað eftir því að íslenskir
læknar svari því opinberlega hvort
svonefnd bóluefni gegn C19 séu
örugg og árangursrík. Þeim áskor-
unum hefur verið svarað með ær-
andi þögn. Áður en lengra verður
haldið með félagsþrýstingi og tali
um „rangsnúinn rétt“, er hér enn
kallað eftir slíkri yfirlýsingu frá
þeim sem harðast hafa gengið fram
í að auglýsa umrædd lyf. Skýra
þarf hvort menn hafa mælt slíkt
fram sem læknar eða dulbúnir lyf-
salar. Í framhaldi þarf að ræða
heiðarlega um bein og óbein áhrif
lyfjafyrirtækja, eigenda samfélags-
miðla og annarra hagsmunaaðila á
það sem á að heita lýðræðisleg og
ábyrg stefnumörkun íslenskra yfir-
valda í þágu lýðheilsu og almanna-
heilla.
Eftir Arnar Þór
Jónsson »Hvar liggja þolmörk
réttlætiskennd-
arinnar þegar almenn-
ingsálitið krefst skamm-
arlegrar undirgefni?
Fylgjum við þá meiri-
hlutanum til illra
verka?
Arnar Þór Jónsson
Höfundur er sjálfstætt
starfandi lögmaður.
Opið bréf til lækna