Morgunblaðið - 18.07.2022, Blaðsíða 28

28 MENNING
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 18. JÚLÍ 2022
HURÐIR
Tunguháls 10, 110 Reykjavík, sími 567 3440, vagnar@vagnar.is, vagnar.is
• Stuttur afhendingartími
• Hágæða íslensk
framleiðsla
• Val um fjölda lita í
RAL-litakerfinu
• Vindstyrktar hurðir
Bílskúrs- og iðnaðarhurðir
Iðnaðarhurðir
Iðnaðarhurðir með gönguhurð
Bílskúrshurðir
Hurðir í trékarma
Tvískiptar hurðir
Smíðað eftir máli
Fyrsta flokks þjónusta og ráðgjöf
Ýmis félög og félagsstarf
Árið 1949 lýsti Guðni Magnússon
málarameistari félagslífi Keflvík-
inga í grein. Keflvíkingar hefðu
ekki verið sérstaklega þekktir fyrir
góðan félagsanda. Félagslíf hefði
reyndar verið mikið um aldamótin
1900 með öflugri templarahreyf-
ingu, en á öðrum áratugnum hefði
farið að dofna yfir félagslífi. Árið
1929 varð
breyting
þegar Ung-
mennafélag
Keflavíkur
var stofnað.
Það varð
fljótlega
mjög fjöl-
mennt og lét
til sín taka á
ýmsum sviðum. Einkum vann það
mikið starf á sviði íþróttamála. Síð-
an hafði félagslíf vaxið og dafnað,
en þó skorti félagsanda og góða
fundarsókn, að sögn Guðna. Hann
telur síðan upp þau félög sem þá
voru starfandi í Keflavík. Það voru
Ungmennafélagið, stúka, barna-
stúka, skátafélag, kvenfélag, slysa-
varnafélag, tvö eða þrjú málfunda-
félög, Rótarýklúbbur og
Rauðakrossdeild. Þá voru stéttar-
félögin: Verkalýðs- og sjómanna-
félag Keflavíkur — með undir-
deildum, svo sem verkakvennadeild,
bifreiðastjóradeild og vélstjóradeild
– útvegsbændafélag, iðnaðarmanna-
félag og iðnsveinafélag. Þá var
Fiskifélagsdeildin og jafnvel bún-
aðarfélag ef vel var leitað. Síðan
voru stjórnmálafélög fyrir unga og
gamla, konur og karla. Samvinnu-
félögin voru tvö: kaupfélag og olíu-
samlag. Hlutafélög telur Guðni ekki
og ekki heldur saumaklúbbana.
Guðni telur að ennþá séu íþrótta-
iðkanir of litlar. Með auknu þéttbýli
missi heimilin tök á uppeldi
barnanna. Þessu megi ráða bót á
með því að hlúa að félagslífinu.
Ekki sé síður mannval í Keflavík en
í öðrum byggðum landsins.
Á 25 ára afmæli Ungmenna-
félagsins fjallaði Margeir Jónsson
um félagið og lýsti helstu þáttum í
margvíslegri starfsemi þess. Það
hafði forgöngu um byggingu sund-
laugar, einnig um að vekja íþróttalíf
í bænum. Þá hafði félagið stundað
leikstarfsemi og sett á svið marga
sjónleiki. Þá starfrækti félagið
bókasafn Keflavíkur um nokkurra
ára skeið. Félagið hélt líka jólatrés-
skemmtanir, ýmsar útisamkomur
og sá um hátíðahöld eins og á 17.
júní, sjómannadegi, 1. desember
o.s.frv. Félagið átti, þegar hér var
komið sögu, eina starfandi sam-
komuhús bæjarins.
Þá var fjallað um skátafélagið
Heiðarbúa á 20 ára afmæli þess í
september 1957.%! Haldin var
skátamessa þar sem fimm börn
skátamæðra voru skírð, en mæð-
urnar voru allar í skátabúningum
sínum og héldu börnum sínum und-
ir skírn. Þetta voru þær Jóhanna
Kristinsdóttir, Ingibjörg Elíasdótt-
ir, Sigurveig Hauksdóttir, Helga
Atladóttir og Guðlaug Bergmann.
Síðdegis var sýnd í Bíóhöllinni kvik-
mynd frá skátamótinu á Þingvöllum
1948, og um kvöldið var afmælishóf
í Krossinum. Þar komu saman 330
manns, meðal annars ýmsir boðs-
gestir frá höfuðborgarsvæðinu.
Inga Árnadóttir stýrði varðelds-
söng á sviðinu, og skiptust þá á
leikir og söngur í meira en þrjá
klukkutíma. Helgi S. Jónsson stofn-
aði félagið og hafði verið foringi
þess allan starfstímann. Höskuldur
Goði Karlsson var sveitarforingi.
Jón Tómasson fékk heiðursmerki
Bandalags íslenskra skáta. Þá
fengu Jóhanna Kristinsdóttir, Inga
Árnadóttir, Jana Erla Ólafsdóttir
og Jóna Margeirsdóttir heið-
ursmerki. Árið 1964 átti Iðn-
aðarmannafélag Keflavíkur 30 ára
afmæli. Það hélt afmælishátíð í
Ungmennafélagshúsinu þann 14.
nóvember 1964. Rætt var við for-
mann félagsins, Þorberg Frið-
riksson, í Faxa af því tilefni. Félag-
ið lét til sín taka í kjaramálum
félagsmanna þegar frá upphafi. Það
stóð einnig að stofnun iðnskóla í
Keflavík, sem tók til starfa veturinn
1935. Með nýjum lögum frá Alþingi
1955 voru iðnskólar landsins teknir
inn í opinbera skólakerfið og hætti
félagið þá afskiptum af skólanum.
Helstu mál félagsins vörðuðu kjör
félagsmanna og menntun þeirra.
Lífeyrissjóður iðnaðarmanna hafði
verið stofnaður árið 1963 og vann
félagið nú að því að allir iðnaðar-
menn yrðu sjóðfélagar. Einnig vann
félagið að því að fá fleiri iðnaðar-
menn til að ganga í félagið. Félags-
menn voru þegar hér var komið
sögu rúmlega hundrað. Til stóð að
stofna sérstaka deild fyrir hverja
faggrein. Þá var markmiðið að opna
skrifstofu sem hefði á hendi ýmsa
þjónustu fyrir félagsmenn, svo sem
að taka á móti framlögum í lífeyr-
issjóð, annast uppmælingu og verk-
áætlanir og jafnvel innheimtu fyrir
félagsmenn.
Bindindisfélög
Bindindismenn héldu uppi starfi í
Keflavík. Árið 1968 var starfandi í
bænum Ungtemplarafélagið Árvak-
ur. Þetta félag stóð með blóma um
þetta leyti. Sumarstarfið var öflugt,
sex ferðir voru farnar sumarið
1968, og heildarþátttaka í þeim um
600 manns. Ungtemplarar hittust
m.a. að Reykjum í Hrútafirði og
héldu mót. UTF Árvakur fór ásamt
með félögum úr UTF Hrönn í
Reykjavík á Laugarvatn og dvaldi
þar eina helgi. Ungtemplarar og
æskufólk af Suðurnesjum setti svip
á bindindismótið í Galtalækjarskógi
með mikilli þátttöku, góðri um-
gengni og fagurri framkomu.
Stjórnarmenn Árvakurs unnu mikið
og fórnfúst starf við undirbúning-
inn. Einn af stjórnarmönnum fé-
lagsins, Sigþór Karlsson, fór til
Noregs um sumarið og tók þátt í
æskulýðsleiðtoganámskeiði í Kable-
vag í Noregi. Árvakur hélt dans-
leiki af og til í Æskulýðsheimilinu
og einnig opið hús í miðri viku.
Umræður um bindindismál bloss-
uðu öðru hvoru upp í Keflavík. Á
þingi Íþróttabandalags Keflavíkur,
sem hófst 1. apríl 1969, bar Guð-
mundur Sigurðsson lögregluþjónn
upp eftirfarandi tillögu:
13. þing Í.B.K. harmar það ófremdar-
ástand, sem er á almennum dans-
leikjum í samkomuhúsum Keflavíkur
og nágrennis. Virðist drykkjuskapur
fara mjög vaxandi. Er algengt að sjá
þarna varnarliðsmenn innan um
dauðadrukkna unglinga, sérstaklega
á þessi lýsing við um Ungmenna-
félagshúsið í Keflavík. Skorar þingið á
barnaverndarnefnd Keflavíkur og við-
komandi lögreglustjóra að láta loka
nú begar þeim samkomuhúsum, sem
fara ekki eftir tilsettum reglum um
skemmtanahald.
Laugardaginn áður hafði Guð-
mundur átt leið framhjá Ung-
mennafélagshúsinu í Keflavík um
miðnættið. Þá var húsið opið öllum
og troðfullt út úr dyrum. Guðmund-
ur sá þá Ameríkana í anddyrinu og
handtók hann. Sr. Björn Jónsson,
formaður barnaverndarnefndar, var
þá á lögreglustöðinni. Hann stað-
festi að fleiri Ameríkanar hefðu
verið þarna, mikill drykkjuskapur
og nokkrir unglingar undir lögaldri.
Formaður Ungmennafélagsins
kvaddi sér hljóðs á þinginu og flutti
dagskrártillögu um að tillögunni
yrði vísað frá og næsta mál tekið
fyrir. Rökstuðningurinn var að mál-
ið snerti aðeins Ungmennafélagið
og ekki ÍBK Hilmar Jónsson kom
þá í pontu og lagði til breytingu á
tillögunni þannig að Ungmenna-
félagshúsið væri ekki sérstaklega
bendlað við þetta ástand. Því var
ástæðan fyrir frávísuninni ekki fyr-
ir hendi, en engu að síður sam-
þykkti fundurinn að vísa tillögunni
frá með átta atkvæðum gegn þrem-
ur. Enn versnaði málið þegar farið
var að skipa í nefndir. Stungið var
upp á Guðmundi og Hilmari í alls-
herjarnefnd, en þá stakk einn af
stjórnarmeðlimum Ungmenna-
félagsins upp á fjórða manni, að því
er þeir Guðmundur og Hilmar töldu
til að koma í veg fyrir að annarhvor
þeirra fengi setu í allsherjarnefnd.
Því ákváðu þeir Hilmar og Guð-
mundur að taka ekki frekari þátt í
starfi ÍBK. Þeim virtist sem ekki
væri óskað ettir bindindismönnum í
raðir bandalagsins.
Málið átti sér aðdraganda og
höfðu þeir bindindismenn áður gert
athugasemd við ástandið í sam-
komuhúsum bæjarins. Lokaorð
greinarinnar voru: „Hér þarf sterkt
almenningsálit að koma afvega-
leiddum forystumönnum til bjargar.
Íþrótta- og ungmennafélög eiga
aldrei að vera móralslaus í öflun
fjár fyrir starfsemi sína.“ Í sama
tölublaði Faxa svaraði Þórhallur
Guðjónsson þeim Hilmari og Guð-
mundi og benti á að ein af mörgum
ályktunum sem nýafstaðið ársþing
ÍBK hefði samþykkt hefði verið
svona: „13. ársþing ÍBK skorar á
alla bæjarbúa að taka höndum sam-
an í baráttunni við útrýmingu
drykkjuskapar í skemmtanahaldi
hér í Keflavík og nágrenni, jafn-
framt skorar þingið á löggæzluna,
að fylgjast vel með öllu skemmt-
anahaldi.“
Síðan sagði Þórhallur í svargrein-
inni: „Þetta sýnir hvers eðlis inni-
hald greinar Hilmars er, og allir
þekkja blaðaskrif hans og málflutn-
ing.“ Þórhallur hafði boðið tvímenn-
ingunum að ræða við stjórn Ung-
mennafélagsins en það hefðu þeir
ekki þegið. Þórhallur viðurkenndi
að drykkjuskapur hefði oft verið
mikill í samkomuhúsi Ungmenna-
félagsins, en taldi það ekki eiga sér-
staklega við um hús Ungmenna-
félagsins, þannig væri ástandið í
flestum samkomuhúsum. Þá sagði
Þórhallur að Ameríkanar hefðu
komið í Ungmennafélagshúsið í
þetta eina skipti, „vegna þess, að
þann dag féll allt samkomuhald nið-
ur á flugvellinum vegna fráfalls
fyrrv. Bandaríkjaforseta“.
Íslenska bindindishreyfingin varð
90 ára árið 1974. Góðtempl-
arahreyfingin hafði ott starfað af
miklum krafti gegn áfengisneyslu
og starfaði enn á Suðurnesjum. Þar
störfuðu að minnsta kosti tvær
stúkur, þótt fámennar væru, og
héldu fundi. Önnur þeirra var stúk-
an Vík í Keflavík. Æðstitemplar
Víkur var Jón Tómasson símstöðv-
arstjóri. Sameiginlegur fundur Vík-
ur og stúkunnar Framfarar í Garði
var haldinn 1974. Þar var leiksýn-
ing, söngur og Hilmar Jónsson
flutti frumorta drápu. Þá stóð félag-
ið fyrir íþróttamóti og fyrirhuguð
var skíðaferð. Þá hafði deild verið
stofnuð í Sandgerði og starfaði hún
með talsverðum blóma.
... ekki sérstak-
lega þekktir fyrir
góðan félagsanda
Bókarkafli | Í bókinni Saga Keflavíkur 1949-1994
rekur sagnfræðingurinn Árni Daníel Júlíusson
sögu bæjar á breytingaskeiði.
Ljósmynd/Byggðasafn Reykjanesbæjar
Afmæli Embættismenn á 60 ára afmæli stúkunnar árið 1964. Efri röð frá vinstri: Þorsteinn Ólafsson, Stefán Ein-
arsson, Guðbjörg Jónsdóttir, Sigurfríð Rögnvaldsdóttir, Arnheiður Guðnadóttir, Stefán Ólafsson, Ingi Valur
Jóhannsson og Ingólfur Þorsteinsson. Neðri röð frá vinstri: Sigurður Ragnarsson, Eiríkur Hermannsson, Jóna
Guðjónsdóttir, Guðlaug Guðjónsdóttir, Magnús Kjartansson og Erna Björnsdóttir.
Ljósmynd/Jón Tómasson/Byggðasafn Reykjanesbæjar
Ungmenni Leiksýning á vegum stúkunnar með börnum fæddum 1944. Í efri
röð frá vinstri eru Sigríður Þórólfsdóttir, Eirika Haraldsdóttir, Rut Lárus-
dóttir, Sigríður Sæmundsdóttir og Guðlaug Jónína Sigtryggsdóttir. Í neðri
röð eru Guðrún Eyjólfsdóttir, Ásdís Kristinsdóttir, Guðfinna Arngríms-
dóttir, Júlíana Ólafsdóttir, Sveinbjörn Jónsson, Kjartan Sigtryggsson, Þórir
Baldursson og Gunnar Guðbjörnsson.