Morgunblaðið - 31.12.2022, Blaðsíða 1

A U G A R DAG U R 31. D E S E M B E R 2 0 2 2
• Stofnað 1913 • 307. tölublað • 110. árgangur •
Heimurinn 2023
Tímamót
8 MORGUNBLAÐIÐ TÍMAMÓT 31.12.2022
Verk úr smiðju Dall-E gervigreindarforritsins. S
krifuð er lýs
fjöll í fjarska. Beðið var um málverk, eitt natúralískt, ei
tt kú
Lýsing: Gamall maður hættir í vinnu á dagblaði, samstarfsmenn hans fagna. Beðið var um ljósmynd og tvö málverk, annað í stíl Leonardos da Vincis, hitt Hieronymus Bosch.
Samþættin
Fyrir stuttu birtust á net
inu myndir af fólki við
eins hversdagslega iðju o
g að sitja á klósettinu,
laga kaffi eða fá sér lúr í s
tofunni. Það sem
gerði myndirnar óvenjule
gar var sjónarhornið;
greinilegt var að þær höf
ðu verið teknar úr
gólfhæð, eða þar um bil, enda kom fljótlega
í ljós að myndirnar voru ú
r ryksuguróbot,
eða „ryksugu- og skúring
arvélmenni með
gervigreind – hönnuð af N
ASA“ eins og slík
apparöt voru kynnt í aug
lýsingum fyrir áratug
eða svo. Myndirnar atarn
a voru víst teknar,
með leyfi fyrirsætanna, ti
l að kenna vélunum
að rata um allar hindranir sem orðið geta á
vegi svo lágvaxins vélmen
nis, enda voru þær
sendar til starfsmanna ry
ksuguframleiðandans
í Suðaustur-Asíu sem greindu myndirnar og
skrifuðu leiðbeiningar fyr
ir. Það var sem sé
gervigreindin.
Fyrirbærið „gervigreind“
er fyrst nefnt í
íslenskum prentmiðli í dagblaðinu T
íman-
um í september 1982. Í blaðin
u er rætt við
sálfræðinginn Jörgen Pin
d (sem er í dag
prófesso
tölvugre
nýkomin
ingu tölv
gervigre
intellige
raunir t
ar“ að þ
verið þ
mannle
Í þes
greind
fyrirbæ
ekki ta
orðs, þ
sundu
upp í h
notað
í samt
grein
Und
uppfi
vélm
arayn
að vo
við s
flest
innv
inni
Sk
lens
kom
þýs
var
Me
Á hverju byggist gervigrein
din sem
við nýtum til að smíða texta, teikna
myndir, sníða ljósmyndir
? Er hún
verkfæri misskiptingar o
g óréttlætis
eða boðberi hins nýja, gó
ða heims?
ÁRNI MATTHÍASSON
hefur starfað á Morgunbla
ðinu frá árinu 1981 og
skrifað um tónlist, bókmenntir, tölvur
og tækni.
TÍMAMÓT GERVIGREIND HEFUR VERIÐ Á ALLRA VÖRUM UNDANFARNAR VIKUR E
NDA ERU ÝMIS
VERKFÆRI ÞEIRRAR GER
ÐAR OPIN FYRIR ALMENNA NOTKU
N Á VEFNUM.
TÍMAMÓT
SÉRBLAÐ MORGUNBLAÐSINS
Í SAMVINNU VIÐ NEW YORK TIMES
Gleðilegt nýtt ár
Áramót Frostkaldar gufur liggja yfir Elliðaárdalnum ámeðan sólin er að rísa. Árið 2022 kveður með ófærð og veðurviðvörunum í dag og nýtt ár tekur við með látum hjá veðurguðunum.
Morgunblaðið Árni Sæberg
Gleðilegt nýtt ár!
Veður setur
samgöngur
úr skorðum
lSkert þjónusta hjá Strætó
lAppelsínugul viðvörun
Appelsínugul viðvörun verður í gildi vegna
veðurs á Suðurlandi frá klukkan sjö til þrjú
í dag. Útlit er fyrir að veður skáni á hádegi
en aftur fari að hvessa á miðnætti. Er búist
við að ófært verði víða á suðvesturhorninu á
nýársnótt.
Talið er líklegt að loka þurfi Reykjanesbraut
á tímabili í dag og þá helst árla morguns.
Þegar hafa flugfélög seinkað flugferðum frá
Bandaríkjunum í dag og einnig til og frá
Evrópulöndum. Einnig er búist við því að
færð verði erfið í íbúðagötum en lögð verður
áhersla á að halda stofnleiðum opnum, að
sögn Eiðs Fannars Erlendssonar, sem sér um
vetrarþjónustu hjá Reykjavíkurborg.
Óljóst er hvenær snjómoksturstæki komast
í húsagötur og fer það eftir því hversu mikið
muni snjóa og skafa. Röskun er talin líkleg á
þjónustu Strætó og hafa farþegar verið beðnir
að fylgjast með þróun mála á vef Strætó eða í
Klapp-appinu. Óvissustig hefur gengið í gildi
hjá lögreglu. » 2
Stefán Þór Sæmundsson, íslenskukennari
við Menntaskólann á Akureyri, er nokkuð
viss um að gullaldaríslenskan deyr út og
verði aðeins til í bókum. Það að lesa Arnald
Indriðason eftir 50 ár verði eins og fyrir
nemendur núna að lesa Laxness eða jafnvel
Íslendingasögurnar.
„Ég var að lesa nýjustu bók Arnaldar og á
einni blaðsíðu sá ég býsna mörg venjuleg en
frekar gamaldags orð og hugsaði með mér:
Nei, þetta skilja nemendur ekki! Þannig að
íslenskan með öllum sínum sveigjanleika og
fjölbreytileika deyr út og einsleitnin verð-
ur meiri. Við hættum með allskonar fjúk,
skafrenning og hundslappadrífur og þetta
verður allt einn snjóstormur,“ segir hann.
Litla sæta tungumálið
Að því sögðu er Stefán Þór ekki svartsýnn
fyrir hönd íslenskunnar sem hluta af sjálfs-
mynd þessarar þjóðar. „Við munum áfram
yrkja ljóð og texta og semja á íslensku. Þáttur
tónlistarinnar verður mikill sem fyrr og við
höldum áfram að vera heimsfrægir rithöfund-
ar og krúttleg álfaþjóð með þetta litla sæta
tungumál sem mun fleiri en við brenna fyrir
að verði áfram til og muni varðveitast. Það
þykir merkilega mörgum vænt um íslenskuna
og ég vona að það skili árangri.“
Fyrirmynd annarra landa
Fjallað er um stöðu íslenskrar tungu í
Tímamótum, áramótablaði Morgunblaðsins.
Þar kemur meðal annars fram að hratt hafi
verið brugðist við þróun máltæknilausna hér
á landi. „Raunin er sú að framkvæmdin á
Íslandi er orðin fyrirmynd í mörgum öðrum
löndum, enda er raunveruleg hætta á því
að stór hluti tungumála heimsins glatist,“
segir Jóhanna Vigdís Guðmundsdóttir, fram-
kvæmdastjóri Almannaróms, sem hefur það
hlutverk að tryggja að íslensk tunga sé notuð
í allri tækni.
„Máltækni er það svið þar sem nýting
gervigreindar er komin einna lengst. Til að
nýta gervigreind þarf verulegt magn gagna og
þau eru meðal annars virkjuð með máltækni.
Þetta er ákveðin hringrás sem kom til í miðju
þróunarferlinu hér á landi og við höfum
lagað okkur að því og í raun tekist að vera
ansi framarlega. Hér er gríðarlega mikilvægt
að bregðast hratt við en líka muna að það
sem við höfum gert undanfarin þrjú ár er
uppbygging innviða fyrir notkun tungumáls-
ins í nýrri tækni. Máltæknilausnirnar eru því
eins konar vegakerfi tungumálsins og munu
tryggja framtíð þess,“ segir Jóhanna Vigdís
Guðmundsdóttir.
lLestur bókaArnalds eftir 50 ár verður eins og að lesa Laxness eða
ÍslendingasögurnarlStaða íslenskunnar krufin í Tímamótum
Gullaldaríslenskan deyr út
Orri Páll Ormarsson
orri@mbl.is
Tímamót » 18-24
Arnaldur
Indriðason
Halldór
Laxness
LDall-E
Vincenzo Pinto/AFP gegnum Getty Images
Konur í Róm sýna lófa sína – roðnarrauðri málningu til að tákna blóð – viðhlið afskorinna hárlokka í mótmælaskyni.
Ákall um frelsi sem ekkiverður þaggað niður
ofbeldi og grimmd, tókust ekki og vöktu ekkisömu athygli um allan heim.
Það eru svomargar ranghugmyndir um okkarheimshluta að það er erfitt að trúa að hann getieinnig verið uppspretta innblásturs. Við erumvön að heyra um hryðjuverkamenn, sem sprengjasig í loft upp. Við lesum ummiðaldastjórnarfarRíkis íslams og talíbana. Í sjónvarpi birtast okkurfrétti
T
o
a
le
li
fr
un
al
fy
ve
rét
erf
sty
ves
að v
sög
Ósk
Ég
finn
þess
fann
rænu
öflug
fyrir
Noah
hljóm
í upph
um fræ
að ung
sem va
ára, vo
þess að
í fararb
ingunu
Í Íran
rétti. Þe
eða geg
Þess veg
karla en
Systur
baráttu
jafnrétti
sínu á hv
Þið get
hreyfingu
Írans. Hú
heimshlut
láta sig ek
raust sína
kúgunar, s
einasta da
En þessi
Við þurfum
Mið-Austur
augum tort
árið 1953 þe
steypt af st
Hreyfing e
Þögn er sam
að virða vett
baráttu þeir
baráttu kven
ð mörgu leyti að berj-enna fyrir réttindum
Eini munurinn er að
d i
gs írönskum konum. Hárið er oft tengtað hylja hár sitt undir slæðu.
Christophe Archambault/AFP gegnum Getty Images
TÍMAMÓT MAHSA AMINI LÉST 22 ÁRA GÖMUL Í VARÐHALDI HJÁ ÍRÖNSKU SIÐGÆÐISLÖGREGLUNNI
Í TEHERAN EFTIR AÐ HÚN VAR HANDTEKIN FYRIR AÐ BRJÓTA STRANGAR REGLUR UM KLÆÐABURÐ
SEM SKYLDA KONUR TIL AÐ BERA HÖFUÐKLÚT. ANDLÁT HENNAR VAR KVEIKJAN AÐ KRÖFTUGUM
MÓTMÆLUM UM ALLT ÍRAN OG KOM FÓLK SAMAN TIL STUÐNINGS UM ALLAN HEIM.
© 2022 The N
r sem sýna konur, sem eru huldar frá hvirflitil ilja og fá hvorki að hjóla né keyra.Það sem vestrið sér ekki er að okkar Z-kynslóðer mjög lík ykkar. Hún setur myndskeið á Tik-ok, fylgist með stjörnunum sínum á Instagramg elskar að syngja, dansa og njóta hr. Hún l it
gum h
fa þess
elsi aðe
gar stú
mannaf
Frá upp
rir mér
strænir
tinda ha
itt með
ðja bylti
trinu að
era fyrir
ulegt mik
iljanleg
fagna þv
st mér ber
um uppha
st systrum
femínista
ra kvenna
sér hvers v
, Justin Bie
sveitarinna
afi, en þær
gum konu
ar konur, þ
r 16 ára og
ru myrtar m
margar ban
roddi í mest
m, segðu auk
á sér nú sta
tta er ekki s
n körlum. Þe
na nýtur það
kvenna.
mínar eru að
allra kvenna fy
. Eini munurin
erjum degi.
ið verið viss um
eru ekki bund
n mun hafa áhr
a og gefa von ö
ki einu sinni dr
gegn öllum þei
em þær þurfa a
g lífs síns.
hreyfing mun fa
ekki hernaðarí
löndum líta jafn
ryggni. Erlend a
gar Mohammad
óli er greypt í íran
ins og þessi þarf
sekt. Í mínum au
ugi íranskar konu
ra því að snúa bak
na fyrir frelsi og ja
ew York Times Com
TÍMAMÓT VÍTT OG BREITT UM VERÖLDINA
Francesca Volpi fyrir Th
e New York Times
Frá og með 16. janúar
munu gestir í Feneyjum
þurfa að skrá sig fyrir fram
og borga gjald fyrir að
heimsækja borgina.
„Stríð, hvaða gagn ger
ir það?“ söng Edwin S
tarr fullum hálsi
árið 1970 – eða „War, w
hat is it good for?“ ein
s og það hljómaði
á ensku.
S ið þ ð d f i N k
MASHA GONCHAROVA
Er verið að skipulegg
ja komandi ár? Hér
eru nokkrir eftirtekta
rverðir viðburðir.
Atburðir sem munu skekja eða
stjaka létt við heiminum 2023
ing sem forri
bískt og eitt
g
r emeritus v
ind eða gerv
n af ráðstef
a fyrir sála
ind eða tölv
nce“)," segi
il að búa til
ær geta sta
eim fremri
ga vitsmun
su samheng
hafi verið s
rinu, enda
list greinda
ær eru ver
rgreininga
ugann sem
orð eins o
alið gamla
d er eiginle
ir lok átjá
nningama
enni sem t
ju Austur
num gríð
kákborð, t
ar skákirn
ols vélme
í kassanu
áktyrkin
kri þýðin
út á ísl
ku kalla
vélin af
chanica
þv
mínar eru a
áttu allra kv
og jafnrétti.
á h j
ðir hár sitt til stuðnin
u konur skyldaðar til
Ljósmynd/Szilvia Micheller
Íslensku landsliðsmennirnir fagna sætum stórsigri á Frökkum á Evrópumótinu í Búdapest í janúarmánuði 2022.
Ljósmynd/Szilvia MichellerViktor Gísli Hallgrímsson var valinn efnilegasti markmaður heims.
Ljósmynd/Szilvia MichellerÓmar Ingi Magnússon er kominn í hóp þeirra bestu í heiminum.
Innistæða fyrir bjartsýninni?
Mörg ár eru liðin síðan jafn mikil
spenna hefur ríkt í samfélaginu fyrirþátttöku íslenska karlalandsliðsins íhandbolta á stórmóti og finna hefurmátt fyrir að undanförnu.
VÍÐIR SIGURÐSSON
hefur verið fréttastjóri íþróttafrétta á Morgunblað-inu og mbl.is frá 2008 og starfað hjá Árvakri frá2000. Áður var hann íþróttafréttamaður hjá DV,Þjóðviljanum og Dagblaðinu.
Eftir góða frammistöðu á Evrópumótinu í
Ungverjalandi og Slóvakíu í janúar 2022 þar
sem Ísland lagði sterka mótherja á borð við
Portúgal, Ungverjaland og Frakkland að velli,
þrátt fyrir stöðugt fleiri forföll vegna kórónu-
veirusmita, hafa margir orðið til þess að spá
Guðmundi Þ. Guðmundssyni og hans mönnum
enn betra gengi á heimsmeistaramótinu sem
hefst í Svíþjóð og Póllandi 11. janúar.
Þeir bjartsýnustu tala um raunhæfa möguleika
um 22-28 ára og eiga því möguleika á að eiga
langan og farsælan feril fyrir höndum.
Hins vegar eru flestir þeirra á mála hjá mjög
sterkum félagsliðum í Evrópu. Átta leikmenn í
hópnum sem fer á HM spila í þýsku 1. deildinni,sem er tvímælalaust sterkasta deild heims,
og hinir spila í Frakklandi, Danmörku og
Ungverjalandi og með toppliðum í Noregi og
Sviss. Einn með Íslands- og bikarmeisturum
Vals sem hafa gert það gott í Evrópudeildinni
í vetur.
Fimm landsliðsmannanna sem eru á leið til
Svíþjóðar leika með liðum sem spila í Meist-
aradeild Evrópu í vetur en í þeirri keppni eru
aðeins sextán af bestu liðum álfunnar.
Miðjumaður: Gísli Þorgeir Kristjánsson, 23 ára
og leikurmeð Þýskalands- og heimsmeisturum
Magdeburg sem eru í 4. sæti í Þýskalandi og í 3.
sæti í sínum riðli í Meistaradeildinni.
Hægri skytta: Ómar Ingi Magnússon, 25 ára,
samherji Gísla hjá Magdeburg sem var kjörinn
besti leikmaður þýsku 1. deildarinnar á síðasta
tímabili og varð næstmarkahæstur, ásamt því
að verða markakóngur EM 2022.
Hægra horn: Sigvaldi Björn Guðjónsson, 28
ára og leikur með Kolstad sem hefur unnið alla
leiki sína í norsku úrvalsdeildinni í vetur.
Lína: Ýmir Örn Gíslason, 25 ára og leikur
með Rhein-Neckar Löwen sem er í 3. sæti í
Þýskalandi.
einhverju stórmótanna þriggja, Ólympíuleik-
um, Evrópukeppni og heimsmeistarakeppni.
Áður náði Ísland sjötta sæti á HM árið 1961 og
stimplaði sig þá inn í hóp handboltaþjóða þótt
biðin eftir sambærilegum árangri yrði löng.
Fjórum sinnum hefur Ísland komist í undan-
úrslit, tvisvar á Ólympíuleikum og tvisvar í
Evrópukeppni. Á heimsmeistaramótinu er hins
vegar fimmta sætið enn sem komið er besti ár-
angur Íslands frá upphafi en þeim áfanga náði
liðið árið 1997, í Kumamoto í Japan. Inn á milli
hafa síðan komið stórmót þar sem væntingarn-ar voru gríðarlega miklar en liðið náði síðan
ekki að standa undir þeim.
Ó Ó
TÍMAMÓT HEIMSMEISTARAMÓT KARLA Í HANDBOLTA FER FRAM Í JANÚAR OG MARGIR SPÁ ÍSLANDI GÓÐU GENGI