Rit Mógilsár - 2022, Side 18

18 Rit Mógilsár
Efni og aðferðir
Staðarval og frágangur tilraunareita
Mælingar fóru fram sumarið 2016. Valin voru þrjú
til rauna svæði í Fljótshlíð Rangárvallasýslu við sam-
bæri legar verðurfars aðstæður (1. mynd). Þau eru á
flatlendi í um 90 m h.y.s. og í misjafn lega miklu skjóli
af skjól beltum og trjágróðri (sjá 1. mynd). Svæði eitt
var á bersvæði í Bjargarkoti án skjólbelta og var það
jafnframt viðmiðunarsvæði. Svæði tvö var einnig í
Bjargarkoti með 4-5 m háum skjólbeltum á tvær
hliðar (N og V) en opið til tveggja átta (A og S). Það
þriðja var staðsett í miklu skjóli inni í þéttu neti 4–12
m hárra skjólbelta og skógarreita á Tumastöðum.
Stærð tilraunareita á hverju svæði var um 50 m2 (7m x
7m). Skipt var um jarðveg í reitunum í 30 cm yfirborðs-
lagi til að forð ast breyti leika í svörun trjánna vegna
mis mun andi jarð vegs og næringarefna framboðs.
Síðan var jafnað og valtað með flag valtara til að
tryggja eðli lega hárpípu virkni jarðvegs og forðast
óeðli lega þornun.
Staur fyrir slitflögg, sett í 1 m hæð, var staðsettur í SV-
horni hvers reits. Í NV-horni allra reitanna var komið
fyrir veðurmælistöðvum sem settar voru í tveggja
metra hæð ásamt sólarsellum. Auk þess var síritandi
hitamæli nemum (Thermocrone Temperature Data
Logger; Embedded Data Systems, USA) komið fyrir
í hvítum, opnum plaströra bútum í 10 cm hæð ofan
jarðvegs yfirborðs og sams konar hitanemi í plast-
filmu var grafinn 10 cm niður í jarðveg í hverjum reit
Í hvern 50 m2 reit var plantað 48 ungum birki plönt-
um. Fræ uppruni var „Bæjarstaður“. Plönturnar voru
árs gamlar, í 40 hólfa bökkum, teknar út úr plöntu-
frystigeymslu snemma í maí og geymdar utan dyra
á svölum stað í skugga og voru því ekki farnar að
vaxa við út plöntun 30. maí 2016, en brum farin að
þrútna.
1. mynd. Staðsetning tilraunasvæða í Fljótshlíð, Rangárvallasýslu.
Á hverju meðferðarsvæðanna var plantað í 6 raðir/
endurtekningar, 8 plöntur í hverri með 50 x 50 cm
millibili. Alls var því plantað 148 plöntum. Viku eftir
plöntun (við fyrstu vætu) voru sett 12 gr af áburði
(N20-P10-K10) við hverja plöntu.
Veðurþættir
Útvortis áhrif vindálags voru metin með mælingum
á slitflöggum (2. mynd). Skipt var um slitflögg á 40
daga fresti og voru mældar fjórar seríur eða tímabil
(4 flögg á hverjum af 3 meðferðarstöðunum). Flatar-
mál slitflaggsins var mælt í cm² með því að skanna
það með hjálp hugbúnaðar á starfstöð rannsókna-
sviðs Skógræktar innar á Mógilsá.
Þau mæligildi sem skráð voru með veðurmæli-
síritunum á hverjum athugunarstað og notuð voru
til frekari útreikninga voru: Dagsetning og tíma-
setning mæl ingar, vindhraði (m/s), lofthitastig (°C) í
2 m hæð, 10 cm hæð og jarðvegshitastig (°C) í 10 cm
dýpt. Mælingar sem hér eru notaðar spanna tíma-
bilið 1. júní til 17. ágúst 2016, þ.e. frá upphafi til loka
lengdar vaxtar birkiplantnanna.
Plöntuvöxtur — vaxtargreining á birkiplöntum
Mæld var upphafshæð plantna við útplöntun (30.
maí), áður en lengdarvöxtur hófst, og síðan þrisvar
sinnum fram að uppskeru úrtaksplantna sem fór
fram við lok hæðarvaxtar og brummyndun (17. ágúst).
Aukamælingar á birkiplöntum sem eftir stóðu fóru
fram 27. september. og staðfestu að hæðarvexti
hafði lokið fyrir 17. ágúst. Þvermál hverrar plöntu við
rótarháls var einnig mælt með stafrænu skíðmáli við
lokamælingu 17. ágúst.
Hinn 17. ágúst voru úrtaksplöntur grafnar upp með
rótum og settar í plastpoka í frystikistu til geymslu.
Teknar voru sex úrtaksplöntur úr hverjum reitanna