Rit Mógilsár - 2022, Blaðsíða 39

Rit Mógilsár 39
sem leiða til endur heimtar lífverusamfélaga og
undirstöðu virkni vistkerfa, svo sem hringrása
næringar efna og vatns. Lögð er áhersla á að vist heimt
fari fram í sátt við sam félag og hag hafa og sé byggt
á fjölbreyttri og bestu fáanlegu þekkingu hverju
sinni. Staðlarnir kveða á um að takmark vistheimtar
miðist við náttúruleg vistkerfi á viðkomandi svæði
að teknu tilliti til umhverfisbreytinga (viðmiðunar-
vistkerfi, viðmiðunarlíkön) og að stefnt skuli að
mesta mögulega bata hnignaðs vistkerfis. Þá er
lögð áhersla á að vistheimtarverkefni hafi skýr og
mælanleg markmið sem notuð eru við mat á árangri.
Einnig draga staðlar SER það fram að ávinningur af
vistheimt eykst eftir því sem henni er beitt á stærri
skala, bæði vegna hagkvæmnissjónarmiða og ekki
síður vegna þess að margir ferlar í vistkerfum ná yfir
landslagsheildir og vatnasvið.
BirkiVist er byggt á þeim grundvallarforsendum sem
lýst er hér að framan. Verkefnið spannar ólík svið
raun vísinda, félagsvísinda, hugvísinda og lista. Þver-
fræðilegri nálgun er beitt til að greina vistfræðilegar
og samfélagslegar áskoranir og tækifæri sem hindra
eða hjálpa endurheimt birkivistkerfa, og bæta þekk-
ingu á mögulegum ávinningi og afleiðingum endur-
heimtarinnar. Einnig er lögð áhersla á að þróa sam-
þættar lausnir sem auka skilvirkni við endurheimt.
Verkefnið skiptist í fjóra vinnupakka (VP), sem hver
inniheldur 3-5 verkþætti er tengjast bæði innbyrðis
og á milli vinnupakka (1. mynd).
Vinna við verkefnið hófst vorið 2021 og er áætlað
að því ljúki árið 2024. Um er að ræða fjölbreytta
vettvangs vinnu, viðtöl og heimildarýni, margvíslega
úr vinnslu gagna – bæði nýrra gagna sem aflað er í
verk efninu og fjölbreyttra eldri gagna – auk líkana-
gerðar og vinnu rýnihópa.
Meginþungi vettvangsvinnunnar fer fram á tíu rann-
sóknarsvæðum víðs vegar um landið (2. mynd).
Sumar ið 2021 voru valin svæði sem uppfylltu skilyrði
um að þar væri að finna bæði gamlan og ungan
birki skóg, svæði með virku landnámi birkis og land
án birki skógar við sambærilegar umhverfisaðstæður
og lands lag. Við val svæða var meðal annars byggt
á upp lýsingum um birkiskóga úr gagnagrunni Skóg-
ræktar innar, loft myndum frá mismunandi tím um,
auk sérfræðiþekkingar þátttakenda og stað kunn-
ugra. Þá var þess gætt að velja svæði sem endur-
spegla fjölbreytta birkiskóga og að þau væru í öllum
lands hlutum.
Hér á eftir er stuttlega gerð grein fyrir viðfangsefnum
einstakra vinnupakka og verkþátta.
Vinnupakki 1:
Vistfræðilegar áskoranir, tækifæri og leiðir
Meginmarkmið vinnupakka 1 er að greina líffræði-
lega og ólífræna þætti sem takmarka sjálfgræðslu
birk is og útbreiðslu birkivistkerfa og þróa verkfæri
sem stuðla að markvissri áætlanagerð og skilvirkum
endur heimtar aðgerðum. Niðurstöðurnar munu skila
bættri þekk ingu á skilyrðum fyrir landnám birkis
og lík önum fyrir dreifingu þess í tíma og rúmi (1A).
Kerfis bundin greining á möguleikum sjálfgræðslu út
frá sjálf sánu fræi og aðstæðum fyrir landnám gerir
kleift að spá fyrir um sjálfgræðslu á landsvísu og
Mjóifjörður
Skorradalur
Húsafell
Ranaskógur
Öxarfjörður
Leyningshólar
Neðri-Dalur
Þórsmörk
Hrífunes
Reykjavík
Steinadalur
2. mynd. Rannsóknarsvæði BirkiVistar. Svæðið í Neðri­Dal er svokallað kjarnasvæði þar sem gerðar eru ítarlegri mælingar en
á hinum níu svæðunum.