Rit Mógilsár - 2022, Side 27

Rit Mógilsár 27
Birkikvæmi
á Íslandi
Brynjar Skúlason, Brynja Hrafnkelsdóttir
brynjar@skogur.is
Rannsóknastöðin á Mógilsá safnaði 1995 birkifræi
af um 50 kvæmum, vítt og breitt um landið. Plönt ur
voru ræktaðar á Mógilsá og gróðursettar í 9 kvæma-
tilraunir sumarið 1998, einnig með mikla land fræði-
lega dreifingu. Gerðar voru mælingar á 5 tilrauna-
stöðum árin 2020 og 2021. Í stuttu máli virðist birkið
af SA-landi almennt hafa yfirburði í lifun, lífmassa,
fræ myndun og ryðþoli. Birkið af SV-landi fylgir
þar á eftir. Þol gagnvart birkikembu er ekki eins
bundið við kvæmi frá ákveðnum landshlutum en þó
virðist bæjarstaðarbirki og skyldir stofnar vera þeir
viðkvæmustu fyrir birkikembu.
Náttúrulegir óvinir meindýra
– Hetjur skógarins?
Brynja Hrafnkelsdóttir
brynja@skogur.is
Er degli (Pseudotsuga menziesii)
framtíðartrjátegund í íslenskri skógrækt?
Valdimar Reynisson
valdi@skogur.is
Degli (Pseudotsuga menziesii) er trjátegund sem lítið
hefur verið reynd hér á landi. Tegundin er nokkuð
hrað vaxta og gefur af sér verðmætan við. Í gangi
er kvæma tilraun á degli sem Brynjar Skúlason hjá
Skóg ræktinni hefur umsjón með. Með auknum
aldri skóga, loftslagsbreytingum og aukinni áherslu
á viðar afurðir, þarf að huga að tegundum sem
hugsanlega gætu komið í stað fyrir skóg sem er
gjörfelldur. Er degli ein af þessum tegundum?
Í mars 2015 gekk yfir vestanvert landið mikill stormur
sem felldi nokkuð af skógi í Stálpastaðaskógi í
Skorra dal. Eftir nokkra umhugsun skógarvarðar og
aðstoðarskógarvarðar á Vesturlandi var niðurstaðan
að það væri gaman að prófa að planta degli í einn
af stormföllnu reitunum. Valinn var rauðgrenireitur í
miðj um Stálpastaðaskógi, sem farið hafði illa í þess-
um stormi. Fengust 1.880 plöntur af degli af kvæm-
inu Hins NF frá Sólskógum. Var þessum plöntum
plantað haustið 2016.
Árangurinn af þessari gróðursetningu kom fljótlega
í ljós. Haustið eftir gróðursetningu voru nánast engin
afföll og plönturnar litu vel út. 2019 voru plönturnar
farnar að sjást ágætlega. Haustið 2021 voru stærstu
trén komin í brjósthæð (130 sm) og með langa og
kröftuga árssprota. Svarið við spurningunni er því
skv. þessari óformlegu tilraun já. Við réttar aðstæður
er degli framtíðartrjátegund í skógrækt á Íslandi.
Á Íslandi eru tiltölulega fáar skordýrategundir. Þeim
fer þó fjölgandi, bæði vegna aukinna ferða á milli
landa en ekki síður vegna hækkandi ársmeðalhita.
Nokkur meindýr á trjám og runnum sem hafa numið
hér land á undaförnum árum hafa valdið miklu tjóni
í skógum landsins. Sum þeirra valda ekki jafnmiklu
tjóni í nágrannalöndum okkar þar sem þau hafa verið
lengur. Þetta skýrist að hluta til af því að hér á Íslandi
er ekki bara fá meindýr heldur líka fáir náttúrulegir
óvinir sömu meindýra.
Náttúrulegir óvinir koma oft ákveðnu jafnvægi úti í
náttúrunni en skipta má þeim í tvo flokka, eftir því
hvort þeir lifa ránlífi eða sníkjulífi á meindýrinu. Í
fyrirlestrinum er fjallað um skordýr sem eru náttúru-
legir óvinnir meindýra á trjám og runnum. Fjallað
er um hvernig þau fara að því að nýta sér önnur
skordýr, hvað við vitum um þau sem lifa á Íslandi
og mögulegan innflutning á þeim sem ekki eru hér
fyrir.