Veiðimaðurinn - 01.04.2009, Side 65

NÝRNAVEIKI í LAXFISKUM
Mynd 1. (a) Fiskur með afgerandi einkenni nýrnaveiki; nýrað er þrútið og alsett hvítum bólguhnúðum. (b) Fiskur með eðlilegt nýra.
stöðva. Þau seiði voru ekki skimuð fyrir nýrnaveikismiti, enda
slíkt ekki skylt.
Eftirlit með nýrnaveiki á íslandi
Haustið 1985, í kjölfar 1985-hrinunnar, hóf Rannsóknadeild
fisksjúkdóma á Keldurn, í samvinnu við dýralækni fisksjúkdóma
og héraðsdýralækna, kerfisbundna skimun fyrir nýrnaveiki-
bakteríunni í klakfiskum til þess að hindra smitdreifmgu með
hrognum frá sýktu foreldri og hefur skimunin staðið óslitin síðan.
Villtir klakfiskar (þ.e.a.s. hrygnur) sem notaðir eru til uppbyggingar
laxastofna í veiðiánt, svo og hlutfall klakfiska af eldisuppruna, eru
skimaðir fyrir bakteríunni á hverri klaktíð. Hrognum undan
fiskum sem smit greinist í er eytt. Þessi kerfisbundna skimun
klakfiska hefur skilað góðum árangri og frá árinu 1992 til ársins
2003 var smit einungis greint í stöku tilfellum, þá einkuni í
villtum klakfiskum (sbr. gögn Fisksjúkdómadeildar).
Á þessu tímabili hafa orðið nokkrar breytingar á rannsóknar-
aðferðum. Fyrstu árin var bakterían einangruð úr sýktum fiskuni
á sérstöku valæti (Benediktsdottir et al., 1991; Gudmundsdottir
et al., 1991). Megingalli þessa prófs var langur ræktunartími,
þ.e.a.s. allt að 12 vikur, sem er allt oflangur tími út frá sjónarmiði
forvarna. Frá árinu 1991 hefur ELISA-prófi verið beitt
(Gudmundsdottir et al., 1993), en það nemur mótefnavaka
(prótein) sem bakterían ber utan á sér og seytir jafnframt út í vefi
fisksins. Þetta próf er sértækt, næmt og hraðvirkt og tæknilega er
unnt að fa niðurstöðu innan 2ja til 3ja daga. I sérstökum tilfellunr
er beitt svokölluðu flúrljómandi mótefna-prófi. Prótein bakterí-
unnar er þá litað með sértækum flúrmerktunr nrótefnunr sem
sjást með smásjárskoðun í vefjasýnunr. Þetta próf er ekki jafn-
nænrt ELlSA-prófinu. I seinni tíð hafa konrið fram svokölluð
PCR-próf senr nenra og nragna upp erfðaefni bakteríunnar, og
er enn verið að þróa þau og bæta, bæði hérlendis og erlendis.
Mynd 2.Tíðni nýrnaveikismits íklakfiski veiddumtil undaneldis
árin 1991-2008
1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 200X
Mynd 3. Hlutfall áa sem smit greindist í árin 1999-2008
Smit og sjúkdómur
Rétt er að gera skýran greinarmun á smiti annars vegar og
sjúkdómi hins vegar. Eins og fram hefur komið er nýrnaveikismit
4'09
65