Helgarpósturinn - 01.05.1981, Blaðsíða 9

Helgarpósturinn - 01.05.1981, Blaðsíða 9
—helgarposturinrL Föstudagur 1. maí 1981 Viðtal: Guðlaugur Bergmundsson Mynd: Jim Smart og ég varð leikkona. Ég starfaöi meira að segja sem handritshöf- undur i Sviss, en ég var alltaf jafn vonsvikin, þar til mér varö það ljóst, að ég vildi veröa leikstjóri. En þetta gerjaöist mjög hægt innra meB mér." — Hvernig gerBist þaB svo, ao þú varBst leikstjóri? „1 Frakklandi eru tvær leiBir til þess aB komast inn I kvikmynda- gerB. ÞaB er til i dæminu aB aB- stoBarleikstjórar eBa tæknimenn fái hugmynd aB kvikmynd, sem vekur áhuga einnar eBa fleiri stórstjarna, og úr þvi verBur kommersial mynd, en hin leiBin, sem er miklu raunhæfari, er aB verBa handritshöfundur og leggja handrit sitt fyrir nefnd, sem veitir styrki út á væntanlega aBsókn aB myndinni. Munurinn á aBstöBu kvenna og karlmanna i þessu sambandi er sá, að af fjögur hundruB handritum á ári eru tilfinningunni, að maöur sé að ganga inn i ljónabúr, þvi maBur er kannski ekki allt of viss um sjálfa sig. En þegar tækmmennir- nir sjá, að maður hefur undirbúiö starfiB vel, þá tekur þaB yfirleitt ekki langan tima að koma á góðu andrúmslofti á vinnustaðnum. 1 upphafi verður maður kannski að leggja örlitið meira á sig, en þegar allt er komið i heila höfn, þá er það auðveldara f yrir konur- nar, þvi samskiptin byggjast all- taf á törfum. Það er tekið enn bet- ur á móti þér en ella, og samskiptin við samverkamenn- ina verða mun innilegri. Ég verö að segja þér, að enginn karlmaður hefur álasað mér fyrir það að hafa hellt mér út I þetta starf." — Hafa kvikmyndagerBarkon- ur einhverja sérstóBu innan franskrar kvikmyndagerBar? „Nei. ÞaB er til félag kvik- Konurnar eru farnar aB taka til máls og þær munu ekki komast aB sömu hlutum og karlmennirnir, vegna þess, aB þær eru ekki aB ieita aB sömu hlutum. En það er ekki eingöngu það, að konurnar séu rett farnar aB láta heyra i sér, heldur hafa þær aðeins mál karl- mannsins að undirstöBu, þvi i skólanum lærBum viB eingöngu bækur eftir karlmenn, Vinnan sem viB eigum fyrir höndum er aB gleyma þessu máli karlmannsins og finna okkar eigiB, ekki aB berj- ast gegn máli karlmannsins, sem aB minu áliti væri alrangt. Þá yrBi heimurinn alveg jafn óróleg- ur og hann er núna. ÞaB er mikil- vægt, aB mjög fljótlega heyrist i báðum kynjunum, aB konurnar stjórni til jafns viB karlmennina. ÞaB er lika mjög mikilvægt að gera kvikmyndir, þvi þær eru stórkostlegt tækifæri og ná til svo margra i einu. Charlott* ..Við gerúm öruggloga ekki sömu niyndir og karlrneniiirnir. við fjöllum ekki um sama efni, einfaldlega vegna þess, að við erum ekki ein.s. En við myndum ekkert gettó." Rætt við frönsku kvikmynda- gerðarkonuna Charlotte Dubreuil eru fjölmennastar i Frakklandi, og margar þeirra hafa starfaB lengi, svo þaB er ekkert nýmæli að vera kvikmyndagerBarkona þar. ViB erum ekki margar, kannski um tuttugu talsins, en ég held, aB þaB sé ekki erfiBara fyrir konu aB gera kvikmynd i dag, en fyrir karlmenn. ÞaB er mln skoBun, en aBrar kvikmyndagerBarkonur hefBu kannski aðra sögu að segja. Aftur á móti held ég, aB þaB sé miklu erfBara fyrir konu en karl- mann að láta sér detta þaB i hug að verða kvikmyndaleikstjóri. Kona, sem vill starfa viB kvik- myndagerB, verBur miklu fremur klippari, skrifta, leikkona, eBa jafnvel handritshöfundur. Eg byrjaöi að fást viB kvikmyndir, þegar ég var fjórtán ára, en allt frá barnsaldri hafBi mig langaB til aB starfa viB þær. Þegar ég var átta eBa niu ára langaBi mig til aB vera sætavisa, þvi þær eru i bió allan daginn, tiu, ellefu ára lang- aBi mig til að verBa handritshöf- undur og þegar ég var fjórtán ára langaði mig til aB verBa leikkona, ,Að ganga inn í Ijónabúr 7 f Konur hafa löngum staðið framarlega i franskri kvik- myndagerö. Á áiunum kringum 1920 var Germanie Duiac i fremstu röð meðal framúrstefnu- kvikmyndagerðarmanna, Agnes Varda var mjög virtur höfundur á árunum eftir 1960 og i dag þykir inörgum Marguerite Duras ein- hver frumlegasti kvikmyndaleik- stjóri Frakklands, og sá. sem hef- ur endurnýjað myndmálið hvað mest. Hin siðari ár hafa konur lika látið æ ineira að sér kveða innan þessarar listgreinar, og má þar nefna þær tvær konur, sem eiga myndir á frönsku kvikmyndavik- unni, þær Patricia Moraz og Charlotte Dubreuil. Helgarpóst- urinn hitti Charlottu Dubreuil að niáli, og var hún fyrst spurð að þvi, hvernig það væri að vera kvikmyndagerðarkona i Frakk- landi i dag. ,,ÞaB aB vera kvikmyndagerð- arkona, jafngildir næstum þvi aB vera frönsk. ÞaB eru nokkrar I Þýskalandi, Ameriku, ttaliu, Ungverjalandi og Belgiu. En þær kannski fimmtiu eftir konur og þrjú hundruð og fimmtiu eftir karlmenn. ÞaB er mln skoBun, aB þaB sé auBveldara fyrir konur aB fá fé frá þessari nefnd, ef hæfi- leikarnir eru þeir sömu, þvi þær eru færri. En á eftir standa kon- urnar frammi fyrir sama veru- leika og karlmennirnir. Þó maBur fái þessa peninga, þýðir þaB ekki aB maBur geti gert myndina, finni leikara og framleiBanda. 1 þvi til- liti eru karlar og konur jafningj- ar." — Fékkst þú peninga frá þess- ari nefnd fyrir fyrstu mynd þlna? „Já, en ég fann engan framleiB- anda fyrir hana og varB þess vegna framleiöandi sjálf. Ég gerði hana með hópi vina, sem gengust undir þaB aB vinna fyrir ekki neitt. Aftur á móti féllst kvikmyndafyrirtækiB Gaumont á aB dreifa myndinni fyrir mig, og leggja örlItiB fé i hana. AriB eftir lagBi ég enn á ný handrit fyrir styrknefndina og fékk aftur styrk, og þar sem ég hafBi þegar gert eina mynd, tókst mér aB afla trausts hjá framleiB- anda, sem lagBi fram þaB sem á vantaBi af fé. Þegar maBur er kona og starfar viB kvikmyndagerð, stendur maöur frammi fyrir þeirri staB- reynd, aB næstum allir tækni- menn eru karlmenn. Fyrsta dag- inn hefur maBur þaB þvi aBeins á myndaleikstjóra, sem ég er félagi i, og var meira að segja aðalritari þess einu sinni, en þar eru faar konur. Ég á nokkrar kvikmynda- gerðarkonur að vinum, en aðrar þekki ég ekki og veit ekki hvernig þær lita út, ekkert frekar en karl- mennirnir. ViB erum kvikmyndagerBar- konur, en viB teljum okkur ekki þurfa aB mynda sérstakt félag. ViB höfum okkar starf sem viB rækjum eftir bestu getu. ViB ger- um örugglega ekki sömu myndir og karlmennirnir, viB fjöllum ekki um sama efni, einfaldlega vegna þess, aB viB erum ekki eins. En viB myndum ekkert gettó. Ég yrBi algerlega á móti hvers konar gettói kvikmyndagerBarkvenna." — Hver er þá munurinn á viB- fangsefnum kvikmyndagerBar- kvenna og manna? „Eg held, aB viBfangsefnin gætu veriB hin sömu, en þegar allt kemur til ails, eru þau þaB ekki. En ég held, aB þaB sé auk þess ekki hægt aB skipta mönnum I kvikmyndagerBarkonur og kvik- myndagerBarmenn. ÞaB er skoB- un min, aB innan kvikmyndanna hafi konan raunverulega ekki enn tekiB til máls, eins og á svo mörg- um öBrum sviBum. Hún hefur hlustað á mál karlmannsins, ekki aBeins innan kvikmynda, heldur á öllum sviBum, i heimspeki, læknisfræBi, rannsóknarstörfum. Vinna okkar er þvl tvöföld, I fyrsta lagi aB þora, og i öBru lagi aB komast aB þvi, sem viB viljum leggja til málanna, án þess að nota viBmiBanir okkar. Ég held, aB þaB séu til nokkrar tegundir kvikmyndagerBarkvenna. Þær, sem munu kafna i viBmiBunum sinum, konur, sem hafa algjör- lega melt mál karlmannsins, og endurskapa þaB meB eigin aB- ferBum. Útkoman verBur ekki sú sama og hjá karlmönnum, en mjög nálægt þvi. Þá eru konur, sem eru á móti og segja: Þetta er ferlegt, þaB eru bara þeir, sem hafa tekiB til máls, viB höfum að- eins mál karlmannsins i kringum okkur, þaB er hræBilegt. Þær brjóta siBan niður allt, sem karlmenn hafa gert, berjast á móti þvi, og gera sIBan kvikmyndir, sem eru á móti. Loks er þaB ný kynslóB sem er aB koma fram, og segir aB þaB sé stórkost- legt aB karlmennirnir tjái sig, og aB þær ætli aB gera þaB lika, en alls ekki á sama hátt: Reynum aB gleyma þvl hvernig þeira fara aB, og reynum aB segja þeim hvernig viB skynjum. Þetta er mál, sem beint er til karlmannanna, og þaB segir þeim: ViB erum ekki eins, viB erum ekki á móti, viB erum ekki meB, við erum frábrugBnar. Það sem þarf, er beggja blands. Ég reyni að gera það, og ég held, aðeins sé ástatt um fleiri konur". VETTVANGUR skólanámi eða öBru námi sé stórt skref i áttina til jafnréttis. Ég er hræddur um, aB þarna rugli hann hugtökum. Ég fæ ekki séB, aB i orBinu jafnrétti felist annaB en þaB, sem i orBinu sjálfu felst, þ.e. jafn réttur manna til hvers sem er. ÞaB, sem hann virBist vera aB tala um, er jafnstaða (orB, sem hefur nægilega leiBinlegan félagsfræBikeim til aB sóma sér vel I umræBu sem þessari), en I raun er stöBlun. ÞaB má fara Jafnstaða - stöðlun Athugasemd við Hringborðsgrein Heimis Pálssonar Alltaf viB og viB rjúka menn upp til handa og fóta og fara að tala og skrifa um frumvarp til laga um samræmdan framhaldsskóla, og þegar Heimir Pálsson mennta- skólakennari þurfti aB fara að hugsa fyrir páska, vegna vikulegs pistils i Helgarpósti, datt honum ekkert betra i hug en tittnefnt frumvarp. Auðvitað er Heimi heimilt aB hafa slnar skoBanir á skólamálum fyrir mér, en þegar hann skrifar i vlðlesiB blað órök- studdar staðhæfingar um slikt mál, hlýtur hann að mega gera sér vonir um einhver svör. É g ætla svo sem ekki aB elta ólar viB allt, sem Heimir nefnir i þessu greinarkorni sinu, en tvö eBa þrjú atriBi vil ég minnast á. Hann telur, aB sú meginstefna frumvarpsins aB hneppa allt nám i framhaldsskólum i viðjar sam- ræmdrar námskrár, þar sem hver áfangi sé jafngildur, hvort sem er I iBnnámi, hjúkrunar- námi, hússtjórnarnámi, mennta- lengra meB þetta og staBhæfa, aB þaB, sem hann er aB tala um, sé aB enginn megi skara fram úr öBrum i menntun. En þá er spurningin um jafn- réttiB. HvaB verBur um rétt nem- enda, sem gott eiga meB nám, i sliku kerfi? Mér sýnist, aB hann verBi algjörlega fyrir borB bor-. inn, og tek þaB fram, að allt hjal um „hraBferBir" fyrir góBa námsmenn er út I hött, þvi aB hraðinn sem slikur segir afar litiB, ef kröfurnar á hverjum áfanga eru jafnlitlar fyrir alla. Heimir gerir tilraun til þing- eyskrar fyndni I pisli sinum og síær þvl föstu, aB enginn þing- maður hafi kjark til að standa gegn þessu „jafnréttisfrum- varpi" af ótta viB pólitiskt sjálfs- morB, ef undan sé skilinn Vil- mundur Gylfason, sem hefur flutt breytingartillögu um lærBan skðla. (Hann kýs raunar að „gleyma" Einari Ágústssyni sendiherra, sem á sinum tima var meðflutningsmaður tillögunnar). Hvers vegna var frumvarpinu annars kippt.út, þegar þessi til- laga var komin fram? Það skyldi þó aldrei vera, að þáverandi menntamálaráBherra, Ragnar Arnalds, hafi óttast, aB meiri hluti þingmanna hefBi kjark til að samþykkja tillöguna eða verið haldnir sljálfsmorðshvöt, svo að orð Heimis séu notuð? Þetta er ástæðan til þess, að ég ryðst nú fram á ritvöllinn, aldrei þessu vant, þvi að vissulega er mér máliB skylt. Það er engin launung á þvl, aB meB orBunum „hefBbundinn menntaskóli" var átt viB Menntaskólann i Reykja- vík og hugsanlega Menntaskól- ann á Akureyri, ef hann hefBi viljaB notfæra sér þá heimild. Ég hef aldrei fariB dult meB álit mitt á þessu frumvarpi og þeim afleiB- ingum, sem þaB muni hafa fyrir alla æBri menntun I landinu. Ég hef taliB nauBsyn á þvi, aB „lærður skóli" yrBi áfram til i landinu, sem beinlinis undirbyggi þá nemendur, sem eindregiB stefna að háskólanámi og hafa ekki áhuga á öBru námi. Ég hef taliB nauBsynlegt, að stefnufesta rikti varBandi undirbúning til háskólanáms, þvi aB i háskólum eru menntaBir þeir menn, sem viB hljótum að reisa á vonir okkar um marktæka visindamenntun i þessu þjóBfélagi. Ekki hefur það sizt vakað fyrir mér, aB tryggja þurfi Islenzkum stúdentum aB- gang, framvegis eins og hingað til, að erlendum háskólum. VitaB er, aB erlendir stúdentar, sem koma úr sams konar menntakerfi og tittnefnt frumvarp stefnir aB, eiga ekki jafngrciBan aðgang aB háskólum utan heimalands sins og t.d. islenzkir stúdentar hafa Framtíöargrein i Freudiskum anda €) ' ..Þrlla rr saraeinlí.i. vinur þrii spurninguna um hvorl um Kjarni hrnn.r rr jafnrelli '----1 rrki rigi skOlakrrfiA fyrir skml hvsft lem veríuf rlsl * haugi 2* sksllptnmga srm hr.ta utsvar imminn þrgarhann hringir lil l'ao cr rkki ririlt um hvrr rigrtb 0 borgs i»6trum vift. mrnoirnir Alil virMst kalls * sllka Jofnun 0« mrtbrnnu bókln llrldur rr ril ÞrOun f grannlondum brndir p*sksr og v.6 þurlum a6 hala isl um htullall milli þrisara ekki til þnt *b skynsamlegt tt sem me.t »1 efninu UlbuiB »b l.rggja opinbrru ahilj. rlki* og a6 haskolamtnnta alla þjÐAins. ft"*h ur " Jimoi. segi *g ífílfsagl Iiun mum ekki endslausl haf* nv.nnu me6 þvl mou Ug sllt umhvtrfi okkar segir okkur ab "Z^^^S^yrÆZ vi6 þurflam lyrst og fremil ^\^-*&^s4s / _U^ agaliitOlk 1 ibn.r ng onnur &£ ^Á Tm''**.'ril íf\* rJU\ Hringb ird'ð hugiun 'þdii rkki !*r> halt) *A Oákynsamlrgi se a6 ikilj* taubi Ira hofrum a grundvtlli bok namthcfni þcg.r ab loknum « bekk grunntkola ..".¦. ur )-• lí ' kmU ( J flj „«,«..i. •M. PBM. xwJ P ^ ^Æ^ Og þarna itend «< og grl rkkl sagl a6 ivriurfrlígum hali »«r- *ra aldur. heldur riri .li gtta stm fltttum koil a irm fjOI brtylileguttu Iramhsldi t6* III Mtr lynist IJ6II ab þrsiar og þvlltk.r hugmyndir hljoli ab far. lynr brjOit.e * morgum fulllruum heloar.nnar rihaldt tkdlasiarfi a ilnu ivcSi »efti tr rinhvrr Irabirrasia akvorbun g«At n e6 brol.lominni hlvtur hun ab vtrha til ills Ntmi *nn*6 Dg frr lA hugj* um hnl ver6i riginlrgn rtit 1 baugi 34 aprll Engmn vril hv«6 þi hrlur grrit 1 Pollandi og USA rnda rr 16 boS.n Irygging lyrir þvl ifl þau lengju alll rndurgrnlt srm urþtirravaiala-n Egvtiirkki hvorl þa6er tati r.í vril rkki itmrghtfhryrlum Ntl.UU nryliBija um þrtta lyrir tunn gagmslofnun iaftur Hikisulgal e.nu linn. stsftift vi6 nsuftsyn ' þao ¦ y(iriaSi!v*hi Magnutar hrldur hvorl M rntur n grunur wÍ2~SSbSÍ*J1^5í^ wm eg a-lla ab rrifa her i Hlir. svo írrn handa þingmbnnum og ini 1 vlbrl mrrkingu> Og mtr tr ianoW ^ **'""*' ' 0>"° þastaft.Afyr.rnyiungum Jslo irl i Mftjmr>tii r.Jmsiirnn i og margirflnri Ekki rr hrldu. » o6rum til *6 hugta um * ilhuilu þar st a6 le.la skjring.nn. fl IjarmalaumrttOunum Þvi tr rinmili ivo larJh ab mgmn Kg grri þvi irm sagl ikOna ah >6»lla hv.6 kynni «t grrait 1 twlgvikum rnn rlnt þingl srm þab M andi trumvsrpsms >rm ri,^„i|...ilin-j þykir rkki asta-6s Kannski vrrha oronir margir haltkskal.lrumvarpinu hlaupi fynr hjarla6 i þingmonn iil aA hsla namsliors Stafia hsns hrlur a6 visu vrrih aug Þrgar ah hefur krrppl * ein vtgnasla6.huppogs.gt Bg rr a moii pfnreiti og þar mt6 n tg Knumand. Isg. v»n llka I>»gl krauflokkur ihva6a þorf srm hvrrjum sv.ftum þykm (g hala ab shr.la langl mal faA rr lir linigu im« í"i Ijom ahþaft v*n »vo a þvl mrt allaballan* » ieki6rltira6hált alþingi okkar Mdur ilmanna ganga f jain rrll.tatt og þa6 legi vi6 a6 vera pOhtlskt sjaltsmor6 a6 \era a moti þeim i t'ndanleknmg 1 nrltnlrga rkki gtfiA sA and. laga sr bonn voni6 hi-tur m.Aur fa þingn r-ram>ftkn vrrftur auh t>a6 rr rg þn vns um. Ju.rg vrit ntl m»l irm vrrB-ur 01rysiog«vinl*g«olarlega i sonnu margratfd og þvald Ðg ler gjarn. *6 tala um eitlhvað ann.6: Þannig v.r * llm.bil. nlisl um rjupu e6a rtf. snnna um trlun* þegar vtrultga Ixlta rr rtyndar .Ikunn *6Itr6 a m k Ira þvl a dOgum Freudi komisl lil skila þi>ii login hali d>m.nþar'srm rru grunnnkOla log vmsir ikolamrnnheldu þvl útlm.b«r mrAan vkki hrfAi tinu .inn.knnnulr.-rar ogVkrillsr kennslu fyrslu aranna og l»g msons jftgtima v.ft þonn i jnda tryg6. tn saml hrlur rkkrrl lálug* gotl tt h*nn I*la6i ekki umI tikist sA frsmlylgj. naslu um vfirbrn6slu 1 þtiiu tam Iryli um aft rrfta n.kUdar ur niu6iyn a umrrftu. þr»... bandi m «r6, ,er mai ur 1 m þetsar absia-Aur vr,6ur halivrrrfireii.rnnurrugrunn k..onslUsnifrftir..fio..Uio.-U)._ enn sem komiB er. Þetta er nii min andjafnréttislega afstaða: ftg tel, að viB eigum ekki aB stefna að þvi að gera alla jafna með þvi að mennta alla jafnilla. GóBir námsmenn hafa ekki minni rétt en slakir. En af hverju stafar fjand- skapur Heimis og jábræBra hans út i „lærBan skóla"? Ef þetta kerfi, sem hann aBhyllist og berst fyrir, er svona gott, hvar er þá hættan? Hefur hann enga trú á skynsemi islenzkrar æsku? Hefur hann ekki þá trú, aB hún muni fremur vilja betra kerfiB? Ef hún flykkist i hiB staBlaBa áfanga/- fjölbrautarkerfi, þá bara deyr lærBi skólinn og þar meB basta. — Ég vil lýsa þvl yfir hér og nú, aB trú mln á skynsemi ungs fólks gerir mig alls óhræddan viB „samkeppni" af þessu tagi. Ef Heimir og hans menn hafa trú á sinu kerfi, þá ættu þeir sannar- lega ekki aB óttast „gamalt og staðnað" kerfi eihs og það, sem ég er aö mæla með. Hin eina ritta aðferð er aB sjálfsögBu aB reyna hið nýja kerfi vel viB hliB hins gamia og láta siBan reynsluna skera úr. ÞaB er augljóslega hrein heimska aB kasta fyrir róBa kerfi, sem vel hefur reynzt, til þess aB taka upp nýtt, sem er óreynt hér á landi, en hefur gefizt illa i þeim Evrópu- löndum, þar sem þaB er notaB, og miklar efasemdir eru um i Bandarikjunum, þar sem þaB er upprunniB. Þetta n.a, allt saman má leysa meB þv' aB setja sérstök lög um samræi idín frar-haldsskóla, en láta nunntaskólalögin gilda áfram um þá skóla, sem kjósa aB starfa eftir þeim. Ég legg hins vegar áherzlu á, aB menntamála- ráBuneytiB ætti aB vera mjög fastheldiB á leyfi til aB starfrækja fjölbrautarskóla, þar til meiri reynsla er komin á þá. Guðni Guðmundsson

x

Helgarpósturinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Helgarpósturinn
https://timarit.is/publication/47

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.