Helgarpósturinn - 30.08.1984, Qupperneq 6

INNLEND YFIRSÝN
• „Dóttir forseta íslands fær
einni kennslustund minna á viku
en henni her samkvœmt stunda-
skrá vegna niöurskuröar á
kennslu. “
Niöurskuröurinn lögbrot?
Á síðustu dögum hafa heiftarleg viðbrögð
kennarastéttarinnar við sparnaðarstefnu
ríkisstjórnarinnar í útgjöldum til skóla og
niðurskurði hennar á kennslu í sumum
greinum hert á umræðunni um kjör kenn-
ara, sem flestir virðast sammála um að séu
óviðunandi. Þess er allverulega tekið að
gæta að menntaðir kennarar sæki í önnur
störf sem betur eru borguð — það er talað
um flótta úr stéttinni. En hagsmunir kennara
eru nátengdir hagsmunum annars hóps, og
er kannski veigamesta hliðin á þessu máli,
en það er skólaæska þessa lands. Mikilvægi
þess að hún njóti sem bestrar uppfræðslu
hlýtur að vera yfirvöldum ljóst, eða dettur
einhverjum í hug að þeir fjármunir sem
varið er til menntunarmála skili sér ekki aft-
ur? Ætli ekki séu orð að sönnu sem höfð voru
eftir einu foreldri í útvarpsfréttum á þriðju-
dagskvöldið var: „Æðsta menntastofnun
landsins er grunnskólinn." Helgarpósturinn
leitaði umsagnar tveggja aðila sem með
þessi mál hafa að gera, fulltrúa kennara og
menntamálaráðuneytis.
Fyrst varð fyrir svörum Gísli Baldvinsson
hjá Kennarasambandi Islands:
„Mál númer eitt hjá kennurum — það eru
kjaramálin. Ef miðað er við byrjunarlaun
kennara og þau borin saman við byrjunar-
laun sérfræðinga og stjórnenda, sem hafa
álíka langa menntun að baki og gengur og
gerist með kennara, þá kemur í ljós að um
sjötíu prósent grunnskólakennara hafa und-
ir tuttugu þúsund krónum í mánaðarlaun,
þar með talin laun fyrir yfirvinnu, sem eru
tíu prósent. En aðeins um tvö prósent sér-
fræðinga og stjórnenda hafa minna en tutt-
ugu þúsund á mánuði. Það er ekki nema 1,5
prósent kennara sem ná 30.000 krónum í
mánaðartekjur, en því ná aftur á móti um
sextíu prósent sérfræðinganna. Þessar tölur
eru miðaðar við launakönnun sem gerð var
í október síðast liðnum, að viðbættum tíu •
prósentum, og þetta mun koma fyrir kjara-
dóm. Kennarar eru sem sagt fyrst og fremst
óánægðir með of lág laun miðað við mennt-
un. Við krefjumst því endurmats á starfi okk-
ar, þess að aukið tillit verði tekið til breyttra
kennsluhátta, álags og þeirrar ábyrgðar sem
á okkur hvílir. Við viljum einnig krefjast lög-
verndaðs starfsheitis, sem í raun þýðir að við
förum fram á sjálfstæðan samnings- og verk-
fallsrétt. Þá æskjum við styttingar á starfs-
aldri til lífeyris og að kennsluskyldan verði
samræmd. Ef við fáum ekki viðbrögð frá
hinu opinbera þá erum við reiðubúin að
grípa til þess ráðs að fara út í uppsagnir.
Fyrir fyrsta október næstkomandi munum
við safna viljayfirlýsingum frá kennurum
þar að lútandi.
En niðurskurðurinn á kennslu er hreint og
beint ógnvekjandi, og tómt mál um að tala
að þar sé um að ræða nokkra hagræðingu,
heldur felst aðeins í því aukið álag á kenn-
ara. Við teljum niðurskurð á kennslu lögbrot
og erum að safna saman gögnum um það.
Ljóst er að það vantar þrjár vikustundir á
bekk í Brekkubæjarskóla á Akranesi til að
ná því sem miðað var við í stundaskrá. Fleiri
dæmi má nefna. Eina kennslustund vantar á
viku í Álftanesskóla. Til gamans má nefna að
það þýðir að dóttir forseta íslands fær einni
kennslustund minna á viku en henni ber
samkvæmt stundaskrá vegna niðurskurðar
á kennslu. En þetta er nú aukaatriði. í Víði-
staðaskóla var sparað með því að ráða ekki
stundakennara. Þarna var spöruð heil staða,
hvorki meira né minna!
I Reykjavík var kennsla á skólasöfnunum
skorin niður í núll — auðvelt að ímynda sér
hvaða áhrif það muni hafa, en þessa starf-
semi hefur einmitt verið talin þörf fyrir að
hlúa að. Svo kemur menntamálaráðherra og
segir að enginn niðurskurður eigi sér stað!
Kennarasambandið hefur margsinnis ítrek-
að við menntamálaráðherra að komið verði
á fót samstarfsnefnd skólanna og ráðuneyt-
eftir Þórhall Eyþórsson
is, en ekki verið sinnt. Eitt er víst: ef ekki
verður reynt að hefja viðræður, þá munum
við beita aðgerðum sem eru róttækari en
verkföll — uppsögnum."
Örlygur Geirsson er deildarstjóri í fjár-
mála- og áætlanadeild menntamálaráðu-
neytisins, hann sagði: „Við höfum verið að
skoða þessar fullyrðingar kennara og okkur
hefur ekki sýnst vera um að ræða neina
skerðingu sem komi niður á nemendum,
nema síður sé. Hins vegar teljum við að í
þeim aðgerðum sem við höfum beitt felist
töluverð hagræðing, að betri nýting náist
með því að fjölga í bekkjum, og engir erfið-
leikar sem hægt sé að kalla í því sambandi.
Því þykir mér þau viðbrögð sem komið hafa
fram á meðal kennara nú síðustu daga
harkaleg.
Auðvitað getur það að saman dregur í
kennslu í sumum skólum þýtt að jafnframt
dregur úr yfirvinnu einstakra kennara. Þetta
er hluti af því sem óhjákvæmilega þarf að
gera þegar leitast er við að finna leiðir til að
minnka útgjöld. Það er hins vegar ekki rétt
sem komið hefur fram að skera eigi niður
sérkennsluna, heldur var ákveðið að auka
hana ekki frá því sem var vegna þess að
vantaði fjármagn. Á þessu er vitanlega
nokkur munur, og ég held að samdrátturinn
sé ekki jafn stórkostlegur og talað er um. En
ef menntamálaráðuneytið hefur brotið lög,
sem heyrst hefur fullyrt og væntanlega mun
koma í ljós áður en langt um líður, þá er það
óviljandi, en menn máttu segja sér sjálfir að
gripið yrði til sparnaðarráðstafana þegar
boðaður var samdráttur í fjármálum árið
1984. Ég vil að síðustu ítreka, að fullyrðingar
um að hætta eigi að kenna heilar námsgrein-
ar, standast ekki. Ég get tekið undir að kenn-
arar séu með of lág laun, en er það ekki.
vandamál flestra opinberra starfsmanna?"
spyr Örlygur Geirsson, deildarstjóri í
menntamálaráðuneytinu.
%Forsœtisráöherrann er sökuö
um aö svífast einskis til aö
tryggja œtt sinni völd.
Indira býst til kosninga me<
adförum sem valda uppnán
ERLEND YFIRSYN
Ofstopi Indiru Gandhi kom berlega í ljós á
fyrra forsætisráðherratímabili hennar á síð-
asta áratug. Þá lýsti hún yfir neyðarástandi
á Indlandi, lét fangelsa forustumenn stjórn-
arandstöðunnar og stjórnaði með tilskipun-
um án afskipta þingsins í tvö ár.
Ósigurinn sem Þjóðþingsflokkurinn beið í
fyrstu kosningum eftir að neyðarástandi var
aflétt, hefur ekki nægt til að lægja rostann í
Indiru. Enn dregur að kosningum, og hún
hefur reynt að styrkja stöðu Þjóðþings-
flokksins fyrir þær með aðferðum sem vald-
ið hafa uppnámi og blóðugum bardögum í
hverju fylkinu af öðru.
Frá því Þjóðþingsflokkurinn vann yfir-
burðasigur í síðustu kosningum til Indlands-
þings, hefur hann orðið fyrir áföllum í kosn-
ingum til fylkisþinga hér og þar um landið.
Síðustu mánuði hefur verið gengið á röðina
að fækka fylkisstjórnum andstæðinga Þjóð-
þingsflokksins. Til þess hefur jöfnum hönd-
um verið beitt gerræði og múturn.
Alríkisstjórnin skipar fylkisstjóra, sem
hafa vald til að víkja fylkisstjórnum frá og
skipa nýjar, breytist valdahlutföll á fylkis-
þingum. Þetta gerðist í fylkinu Jammu og
Kashmir í byrjun júlí. Nokkrir af stuðnings-
mönnum Farouks Abdullah forsætisráð-
herra yfirgáfu hann, og forsprakki þeirra
myndaði nýja fylkisstjórn með Þjóðþings-
flokknum, sem áður hafði verið í stjórnar-
andstöðu í fylkinu.
Fullyrt var að fé hefði verið borið á menn
til að snúa baki við Abdullah, og stóðu
mannskæðar æsingar út af stjórnarskiptun-
um vikum saman í Jammu og Kashmir, en
ekki fór milli mála að nýja stjórnin hefur
meirihluta á fylkisþinginu, hvernig svo sem
hann er fenginn.
Því er aftur á móti ekki að heilsa í Andhra
Pradesh. Þar vann flokkurinn Telegu desam
mikinn sigur í fylkisþingskosningum í árs-
byrjun 1983 undir forustu N.T. Rama Rao,
vinsæls kvikmyndaleikara, sem hafði
ákveðið að snúa sér að stjórnmálum. Telegu
desam fékk kjörna 200 fylkisþingsmenn af
295, og Rama Rao myndaði fylkisstjórn.
Um miðjan þennan mánuð gerðist það
svo, að Ram Lal fylkisstjóri vék Rama Rao
frá, og kvað ástæðuna þá að nokkrir þing-
menn Telegu desam hefðu tilkynnt sér að
þeir styddu ekki lengur stjórn hans. Eins og
í Jammu og Kashmir var forsprakka brott-
hlaupsmanna falið að mynda nýja fylkis-
stjórn, og gerði hann það með þátttöku Þjóð-
þingsflokksins.
Stjórnarskiptin voru gerð án þess að fylkis-
þingið kæmi saman, og í ljós kom að forusta
Þjóðþingsflokksins hafði verið of veiðibráð.
Rama Rao gat safnað um sig 163 fylkisþing-
mönnum og fékk þá með sér til Nýju Delhi,
þar sem allur skarinn gekk fyrir Indlands-
forseta og krafðist að fylkisþingið í Andhra
Pradesh yrði kallað saman þegar í stað, til að
þeim gæfist tækifæri til að fella nýju valda-
ræningjastjórnina.
Forsetinn hefur ekki vald til að verða við
slíkri bón, heldur aðeins Indira Gandhi for-
sætisráðherra fyrir milligöngu fylkisstjór-
ans, sem hún skipar. En koma mikils meiri-
hluta á fylkisþingi Andhra Pradesh til höfuð-
borgarinnar til að sanna óréttmæta brott-
vikningu fylkisstjórnarinnar vakti óhemju
athygli. Við það bættist, að tíminn til að víkja
Rama Rao úr forsæti fylkisstjórnar var val-
inn einmitt þegar hann var enn í afturbata eft-
ir hjartaaðgerð, og maðurinn er þjóðkunnur
fyrir að leika hlutverk guða hindúa í goð-
sagnakvikmyndum. Mótmæli brutust út um
Indland þvert og endilangt gegn aðförum
Indiru Gandhi og erindreka hennar. Höfðu
rúmir fjórir tugir manna fallið í viðureignum
andófsmanna og lögreglu, þegar síðast frétt-
ist.
Fylkisstjóri Andhra Pradesh sagði af sér,
þegar upp úr sauð, en Indira skipaði þá
mann í hans stað sem er henni enn hand-
gengnari og úr innsta hring Þjóðþingsflokks-
ins. Skammt hlýtur að vera til þess að ákveð-
inn verði kjördagur til Indlandsþings, því ný-
kjörið þing skal koma saman ekki síðar en
20. janúar í vetur. Stjórnarandstaðan er
margklofin og hefur verið heldur máttlítil,
en meðferðin á Rama Rao hefur orðið til að
færa henni upp í hendur sameiginlegt bar-
áttumál ogstóraukinn hljómgrunn í almenn-
ingsálitinu.
Aðfarir Indiru Gandhi og fulltrúa hennar í
Jammu og Kashmir og Andhra Pradesh bæt-
ast ofan á mánaðalangt umsátursástand í
fylkinu Punjab. Það hefur verið í hers hönd-
um, síðan forsætisráðherrann vék fylkis-
stjórninni frá og skipaði hernum að leggja til
atlögu við herskáa sikha, sem búist höfðu
um í helgidóm trúar sinnar, Gullna muster-
inu í Amritsar.
eftir Magnús Torfa Ölafsson
Sikhar krefjast stofnunar nýs fylkis á því
svæði í Punjab sem þeir eru í meirihluta, og
höfðu sumir gripið til hermdarverka. Indira
Gandhi gengur ekki að því gruflandi, að vel
er séð meðal hindúa að tekið sé í lurginn á
sikhum. Harðar aðgerðir í Punjab eru því
einn þátturinn í viðleitni hennar til að
styrkja stöðu Þjóðþingsflokksins í komandi
kosningum. í ávarpi til indversku þjóðarinnar
lagði hún megináherslu á einbeittan vilja til
að varðveita einingu ríkisins. Af sama tagi
eru ásakanir um að sikhar hafi verið vopn-
aðir frá Pakistan.
En Indland er í rauninni byggt mörgum
þjóðernum, og þess sér mikið mark í fylkja-
skipaninni. Andhra Pradesh var hið fyrsta af
mörgum fylkjum, sem mynduð voru til að
mæta kröfum fólks sem talar sömu tungu
um sitt eigið fylki.
Stjórnarandstaðan á Indlandi heldur því
statt og stöðugt fram, að það sem fyrst og
fremst vaki fyrir forsætisráðherranum sé að
tryggja sér og fjölskyldu sinni æðstu völd.
Indira Gandhi er dóttir sjálfstæðishetjunnar
Jawaharlal Nehru, sem stjórnaði Indlandi frá
sjálfstæðistöku meðan honum entist aldur.
Á fyrra forsætisráðherratímabili Indiru vann
hún markvisst að því að búa svo um hnúta,
að Sanjay sonur sinn gæti tekið við forustu
Þjóðþingsflokksins af sér.
Sanjay fórst með listflugvél sinni árið
1980. Beið þá Indira ekki boðanna, heldur
tók að dubba annan son, Rajiv að nafni, til
þess hlutverks sem bróðir hans hafði fallið
frá. Rajiv, sem aldrei hafði komið nærri
stjórnmálum lét af flugstjórastarfi, komst á
Indlandsþing úr kjördæmi hins látna og er
nú orðinn aðalframkvæmdastjóri Þjóð-
þingsflokksins.
Ekki rekst þó fjölskyldupólitíkin hnökra-
laust hjá Indiru. Maneka tengdadóttir henn-
ar, ekkja Sanjay, telur sig ekki síður fallna til
stjórnmálaframa en mág sinn. Hefur hún
safnað um sig gömlum stuðningsmönnum
manns síns, stofnað eigin flokk og hyggst
bjóða fram í 170 kjördæmum í haust. Sjálf
ætlar Maneka að kljást við Rajiv um gamla
kjördæmið manns síns sáluga í Uttar Prad-
esh.
6 HELGARPÓSTURINN