Helgarpósturinn - 13.12.1984, Page 21

Thorbjörn Egner viö
vinnuborð sitt. (Ljósm.
Ingólfur Margeirsson).
Ræningjarnir þrír og
hús þeirra. Teikning
Egners af húsinu er
nákvæm eftirlíking af
húsi á grísku eyjunni
Rhodos en það sá
hann á ferð sinni um
eyjuna.
spurningu. En segir gjarnan frá því
að hann fæddist 12/12 1912 klukk-
an 12 í austurhluta Oslóborgar, nán-
ar tiltekið í Kampen-hverfinu sem
þá var mikið fátækrahverfi. Húsið
var fimm hæða timburhús og búðir
á jarðhæðinni, og þar rak faðir hans
litla verslun. Nokkrir krakkar í göt-
unni bjuggu til götuhljómsveit og
þar lék Thorbjörn með sem smápatti.
Hann hafði ekki langt að sækja það:
Pabbi hans og eldri bróðir léku báð-
ir á fiðlu og systirin á píanó — og
reyndar Thorbjörn líka. Banjóið
gamla á hann ennþá og sýnir mér
með stolti: „Sonardóttir mín leikur
stundum á það, þegar hún kemur í
heimsókn." Thorbjörn lærði nóturn-
ar sem strákur en helst vildi hann
leika eftir eyranu.
Ungur byrjaði Thorbjörn Egner að
skrifa. Sem strákur bjó hann til alls
kyns blöð, og þegar hann gekk í
skátana, var hann sjálfkjörinn rit-
stjóri skátablaðsins. Og sem ungl-
ingur hafði hann skrifað margar
skáldsögur fyrir skúffuna, aðallega
ævintýri. Hann byrjaði líka ungur
að teikna og mála og þegar skyldu-
námi lauk var hann í stökustu vand-
ræðum: Hvaða listgrein átti hann
að velja? Hann valdi listmálun og
gekk t Myndlista- og handíðaskól-
ann í Osló. Að loknu námi tók hann
svo til starfa sem auglýsingateikn-
ari. Á kvöldin lék hann á hljóðfæri,
samdi texta og stjórnaði leikritum
hjá stúdentum, og ekki leið á löngu
áður en fyrstu barnabækurnar
komu út. Að loknu stríði sagði hann
skilið við auglýsingateiknunina og
gerðist rithöfundur, teiknari og
lagasmiður með aðalbækistöðvar á
heimili sínu. Og það er varla sá angi
listgreinar til, sem Thorbjörn Egner
hefur ekki hreyft við. „Ég hef meira
að segja gert erótískar teikningar
við ástarfrásögur Asbjörnsens,"
segir listamaðurinn og sprettur að
bókastæðunum. Og mikið rétt:
Þarna eru myndskreytingar sem
Thorbjörn hefur gert við forboðin
erótísk ævintýri sem ekki hafa birst
í hinum miklu norsku þjóðsögu-
bindum Asbjörnsens og Moe. „Ég
gróf þessi ævintýri sem Asbjörnsen
safnaði upp á söfnum, handskrifaði
allan textann og myndskreytti og
gaf út sjálfur í stríðinu. Þetta voru
tvö bindi, annað kom út í 50 eintök-
um, hitt í 100 eintökum. Þau eru
ófáanleg í fornbókaverslunum en
ég rakst á eitt um daginn og verðið
var svimandi," segir Thorbjörn. „En
eftir að þessi hefti komu út, var mér
boðin þátttaka í Bókasafnara-
klúbbnum, sem er afskaplega fínt
selskap og ég hef verið þar meðlim-
ur síðan. Þessar sögur þykja afskap-
lega saklausar í dag,“ bætir hann
við.
Og enn er Egner að. Nú fer mestur
tími hans í fjölbreytta útgáfu á verk-
um hans. Allir vilja bækur, plötur,
uppsetningar, útvarpsþætti (þessa
dagana er Thorbjörn að lesa Kardi-
mommubæinn í barnatíma norska
útvarpsins) og nú sjónvarpsþætti.
Fyrir framan okkur á vinnuborðinu
liggja 250 teikningar úr Kardi-
mommubænum sem eru undir-
staða sjónvarpssendingar á leikrit-
inu. Thorbjörn verður sjálfur sögu-
maður en leikarar lesa raddirnar.
Og auðvitað verður tónlistin á sín-
um stað. Norrænu stöðvarnar eru
búnar að kaupa þáttinn áður en
hann er fullgerður og Thorbjörn
brosir hlýlega og segist nú leggja
dag við nótt svo teikningarnar verði
tilbúnar í tíma: „Tempóið mitt er
ein teikning á dag,“ segir hann og
kímir, „svo að því miður kemst ég
ekki til íslands um jólin til að horfa
á frumsýninguna, en mikið langar
okkur Annie." Nokkru síðar þegar
ég bið um síma til að hringja eftir
leigubíl, víkur hins vegar hag-
kvæmnin fyrir tímaskyninu: „Ertu
frá þér! Komdu, ég skal keyra þig!“
Thorbjöm Egner sýnir HP llkanið af Kardimommubænum. í baksýn teikningar listamannsins af aðalpersónum úr leikritum
hans. (Ljósm. Ingólfur Margeirsson).
r\ n
O oo x 2:2 2 ff'ag 69
1 <2 œ u “ 5 a % . > n> R' <
= C H CL -» —* ro ; : O O
S
k) k) cn 03 00 - z
§0 5! oj o r* o
-n 2 x -. JU, fl) (/»—“« Q) 3 O* oá s tO ju Q) U < (/>
11 1 » o i e
< : i|i 99
» i e
28-604 .28-605 28-430 m
V /
urnar hver af annarri — Soffía
frænka, Kamómilla litla, pylsugerð-
armaðurinn, kaupmaðurinn, rakar-
inn og sporvagnsstjórinn. Og síðast
en ekki síst Bastían bæjarfógeti sem
bjó til Kardimommulögin: „Engum
sæmir aðra að svíkja / allan sóma
stunda ber. / Annars geta menn
bara lifað / og leikið sér.“
Og þau lög má gjarnan túlka sem
lífsheimspeki mína.
Annars er Bastían fyrst og fremst
skapaður að fyrirmynd hins danska
lundernis. Ég hef nefnilega alltaf
verið mjög hrifinn af Danmörku og
átt mikil samskipti við Dani. Danir
segja hlutina á fyndinn og vingjarn-
legan hátt og ef Bastían bæjarfógeti
og frú hans eru athuguð nánar má
greinilega sjá að þarna er danskt
par á ferðinni. Mig hefur alltaf
langað til að vera eins og Bastían.
En sennilega er ég líkari Lilla klifur-
mús eða Jónatani ræningja, það
segir konan mín að minnsta kosti, af
því að við erum báðir svo matglað-
ir. Sporvagninn í Kardimommu-
bænum er hins vegar alnorskur.
Ræningjarnir Kasper, Jesper og
Jónatan eru spennuvaldarnir í leik-
ritinu og algóðir innst inni bara ef
þeir fá tækifæri til að sýna hið góða
sem í þeim býr. Þess vegna eru þeir
alþjóðlegir persónuleikar. Leikum-
gerðin — Kardimommubærinn —
LM ro
5 (/) w
z ^ o
> o o
P > 7J
> 03 rn
2 UJ' c7>
rn Tl r
1 5
= Tl
5
c
73
c
n>
—
a5

Thorbjöm Egner hefur
verið sýndur margs
konar sómi um ævina.
Hér ásamt eiginkon-
unni Annie er hann
hlaut tónlistarverðlaun
norska útvarpsins
1982. Hann hlaut
sömu verðlaun einnig
1975 og 1977.
varð til eftir ferðalög mín um Suður-
Evrópu og einkum teiknaður eftir
ferðalög í Marokkó. Annars er hús
ræningjanna nákvæm eftirmynd af
húsi sem ég sá á grísku eyjunni
Rhodos og teiknaði í smáatriðum.
En að ljóninu frátöldu — en ímynd-
unaraflið verður líka að fá lausan
tauminn.“
En nafnið sjálft, Kardimommu-
bærinn, hvernig skyldi það hafa
orðið til? í eldhúsinu kannski?
Egner brosir.
„Kardimommubærinn," segir
hann rólega. „Mig langaði til að
finna eitthvert nafn sem var fram-
andi, blómlegt og skemmtilegt en
hafði ennfremur eitthvað kunnug-
legt við sig.“
Útvarpsþættir fyrir
börn — og fullorðna
Kardimommubærinn var ekki
upprunalega skrifaður fyrir svið. Að
stríðinu loknu — „þegar við vorum
orðin við sjálf aftur“ eins og Thor-
björn orðar það — hófust barna-
tímar norska útvarpsins og Thor-
björn Egner var með frá byrjun. Á
skömmum tíma var hann orðinn
vinsælasti útvarpsmaður Noregs,
hjá ungum sem öldnum, og sögur
hans sem iðulega voru fullar af söng
og tónlist, orðnar sígildar í Noregi
og víöar. Í barnatímum norska út-
varpsins urðu Karíus og Baktus til,
og Dýrin í Hálsaskógi, Síglaðir
söngvarar og mörg önnur verk sem
síðar áttu eftir að koma út í bókum
og fara á svið. Kardimommubærinn
var sendur út í mörgum þáttum árið
1956 en á öðrum í jólum sama ár
var leikritið frumsýnt samtímis í
þremur leikhúsum í Noregi, Þjóðar-
sviðinu í Bergen, Leikhúsi Þrænda-
laga og í norska Þjóðleikhúsinu í
Osló. Það varð klassískt frá fyrstu
stundu.
Það sem gerir verk Egners svo
sérstæð er heildin. Egner semur
nefnilega ekki einungis textann,
hann semur einnig alla söngtexta
og tónlistina, gerir leiktjöldin og
búninga og smíðar helst leiktjöldin
ef hann kemur því við. Og hann er
mjög nákvæmur með að ekki sé far-
ið út af línu hans. Hann talar með
bældum hryllingi um bækur sínar
sem gefnar hafa verið út erlendis
með öðrum teikningum en hans
eigin eða leikritin sem hafa verið
stílfærð frá upprunalegri mynd.
Formúlan er aðeins ein að hans viti.
Og hún er hans. Og hvers vegna
skyldi krukkað í formúlu sem sann-
að hefur vinsældir sínar? En hvaðan
hefur Thorbjörn Egner þessa gáfu
þúsundþjalasmiðsins?
Erótískar teikningar
Sjálfur brosir hann bara við slíkri
HELGARPÓSTURINN 21