Morgunblaðið - 25.11.1959, Blaðsíða 13

Morgunblaðið - 25.11.1959, Blaðsíða 13
Miðvikudagur 25. nóv. 1959 MORCVNB11B19 13 Kristmann Guðmundsson skrifar um BÓKMENNTIR Grafið úr gleymsku Eftir Árna Óla Bókaútgáfa menningar- sjóðs ÍSLENDINGAR hafa mikinn áhuga fyrir sögulegum fróðleik ©g auðvitað spillir það ekki að hann sé aðgengilega fram reidd- ur, en því hefur Árni Óla lag á. Hann kann að vel að semja kröníkur, þannig að efnið beri ekki frásögnina ofurliði og að lesandamim leiðist ekki. í>á er hann oftast heppinn með val á efni í þætti sína. Að þessu sinni gefur hann út bók með tuttugu og fjórum þáttum og kennir þar margra grasa girnilegra til fróð- leiks. Sýslumaður steypist í brunn, heitir fyrsti þátturinn. Segir þar frá sýslumanni einum, sem Grím- ur hét, og er óvenjulega illa hald- ið á efninu, svo að lesandinn nærri hrekkur frá, þó að um at- burði sé fjallað, sem vel mættu hafa orðið sögulegir. Annar kaflinn: Kirkjuprestur í Skálholti flæmdur fyrir galdur, er aftur á móti vel gerður. Sýnir hann all- vel hugsunarhátt manna — ekki einungs alþýðu, heldur höfðingja og lærðra manna á dögum Brynj- ólfs biskups. Þarna er sagt frá galdramáli einu er upp kom í Skálholtsskóla með þeim hætti, að einn skólasveina veitkist á undarlegan hátt og vildi um kenna kirkjuprestinum í Skál- holti, er Loftur hét. Ekki ræður höf. gátu þá, sem þarna er um aS ræða, en einmitt það gefur hugmyndaflugi lesandans lausan taum og er hér um að ræða hið ágætasta söguefni ef það væri tekið til skáldlegrar meðferðar af góðum rithöfundi. Þáttur íun Þorgils á Brimils- völlum, er laglega sagður, en bragðlítill. En þar næst kemur kröninka er nefnist: Hrakfalla- presturinn Mála-Ólafur, sem er vel gerður af höfundarins hendi Og mjög sálfræðilega athyglis- verður. Einnig hann gefur góða augnabliks innsýn í liðna öld, en segir jafnframt frá sérkenni- legum manni, sem virðist hafa verið að einhverju leyti geggj- aður, þó vera megi að umhverfi og aldarháttur hafi átt mikla sök á framferði hans. Frásögnin í þessum þætti er þannig stíluð, að lesandinn veit aldrei til fulls, hvort um er að ræða hálfsturl- aðan stórbokka eða stórmenni, sem samferðamennirnir misskilja og beita misrétti. Einnig hér er hið ágætasta skáldsöguefni. Höf- undurinn hefur gert úr því læsi- lega og skemmtilega kröniku, en jafnframt raðað efninu svo, sem hefði hann í huga að eitthvert góðskáld samtíðar eða framtíðar gæti gengið að því og gert úr því listaverk. í kaflanum: Hrakningar til Grænlands og þrjár hjúskapar- sögur, er sagt frá undarlegum örlögum manna, er hrökkluðust á leið frá íslandi til Noregs og lentu við Grænland. Galdraprestur er vel gerður þáttur um mikilhæf- an prest, sem þjóðtrúin eignaði kukl. í þættinum: Árni á Grá- siðu, er fjallað um sakamál eitt frá þeirri tíð, er stóridómur var í landi. Manni einum ágætum varð það á að eiga barn með inágkonu sinni, sem vart myndi til tíðinda talið nú. En þá var það dauðasök og urðu þau bæði, maður þessi, er Árni hét, og Kristín barnsmóðir hans, að láta lífið fyrir þetta afbrot. Er þátt- urinn sögulegur og vel með efni farið. Kaflinn: Skólameistari rek inn, fjallar um viðsjár í. Hóla- skól um miðja átjándu öld og Hrösull sýslumaður, segir frá kynlegum laganna verði. Þátturinn Sjö systur, f jallar um afkomendur Jóns Arasonar biskp ups, aðallega dætur Jóns Björns- sonar, sonarsonar biskupsins, en þær voru sjö. Er þetta bæði skemmtilegur og fróðlegur kafli, og hefði mátt vera ýtarlegri. Eins og flestum er kunnugt, eru flest- ir núlifandi íslendingar taldir geta rakið ættir sínar til Jóns biskups. — Prestur í stríði við biskupa, er kafli um Jón nokk- urn Sigmundsson prest er var skjólstæðingur Brynjólfs biskups Sveinssonar í Skálholti. í honum er gott söguefni fyrir skáld, því að maður þessi er kynlega sam- an settur og væri fróðlegt að sjá hvað gott söguskáld gæti gert úr honum sem persónu. Virðist honum ekki ávallt hafa verið sjálfréátt, en fjölhæfur hefur hann verið og gáfaður og tals- vert frábreyttur öðrum mönnum. Má því vel vera að sögusagnirn- ar um hann hafi skekkt hann og skælt, þannig að moka yrði ofan af honum talsverðum hroða af þvættingi, áður en komizt yrði nærri sannleikanum. En greinin er skemmtileg og vekur hug- myndaflug lesandans. Sama er að segja um kaflann: Líki sökkt í sjó á Mjóafirði. Það er öðugt að átta sig á hvernig piltungurinn Eiríkur Ólafsson hefur verið sem persóna. Hann er matkær með afbrigðum, á erfiðum tíma, þegar fæstir fengu nóg að borða, en góðlyndur og glaður virðist hann hafa verið, í rauninni indælis- drengur, sem öllum féll vel við, en einfaldur og munaðarlaus. Svo þægur var hann húsbónda sín- um, að hann fer með þeim á sjó sárlasinn og meira að segja svo þjáður, að hann andast upp úr þeim róðri. Það skín alveg út úr frásögninni, að eitthvað hefur verið myglað um aðhlynningu hans alla, en stórir menn áttu hlut að máli og fár er vinur hins snauða. Loks er skrokknum af strákgreyinu hent í sjóinn, hann fær ekki einu sinni kirkjuleg, og afsakanir húsbændanna fyrir því allloðnar. Þetta er söguefni, sem sjálfsagt verður einhvern tíma gert skil af góðu skáldi, en höf- undur bókar þessarar hefur dreg- ið það vel fram í dagsljósið, og gefið því form, sem vekur bæði áhuga og ímyndunarafl lesand- ans. Svartur sauður í merkri ætt, fjallar um ungan og gáfaðan mann, sem á minni gæfu en gjörfuleika, en margar „íslend- ingasögur" eru því líkar. — Frestur skal hálshöggvast, er átakanleg saga frá eymdartímum átjándu aldar. Átakanlegur er einnig þátturinn: Dæmdur á Brimarhólm — drepinn í Reykja- vík, en í honum er sagt frá fá- ráðlingi, sem var hart dæmdur fyrir gripdeildir, er hann naum- ast virðist hafa haft vit til að varast. Þá er fróðlegur kafli um Maríulömb og Féturslömb, frá- sögn af Fjallavegafélaginu gamla og pistill um veiðiskap og örnefni í Drangey. — íslenzkur hugvits- maður, er athyglisverð frásögn, og sömuleiðis Seinasta gos Eyja- fjallajökuls. Hörð lífsbarátta fjallar um ís- lenzkt alþýðufólk á nítjándu öld og segir frá kjörum þess hörð- um. Er sagan af Brandþrúði sér- staklega eftirtektarverð, því að hennar líkar hafa margar verið meðal íslenzkra kvenna á þeim tíma. Síðasti kaflinn: Nílsson skipstjóri, segir frá landhelgis- baráttunni rétt fyrir aldamótin ni Ola síðustu. Það er nefnilega engin ný bóla að veiðiþjófar gerist uppivöðslusamir á íslenzkum miðum. Eins og að ofan er sagt, er bók þessi öll hin læsilegasta, kannski verður hún ekki talin neitt merk- isrit, að öðru leyti en því, að hún minnir lesendur nútímans á kjör og baráttu feðra þeirra og — eins og heiti bókarinnar bendir til — grefur úr gleymsku ýmislegt, sem er vel þess vert að munað sé. Hún á þessa kosti góðra ann- ála, að segja vel frá í stuttu máli stórum hlutum, sem gerzt hafa í fortíðinni. Þjóðsagnabók Ásgríms Jónssonar. Einar Ól. Sveinsson ritaði inngang og sá um útgáf una. Bókaútgáfa Menningar- sjóðs. HÉR er út komið í prýðilegri bók úrval þjóðsagnamynda Ás- gríms Jónssonar málara, ásamt þjóðsögum þeim, er þar til heyra. Hefur verið vel til bókarinnar vandað og er hún 811 hin eigu- legasta. Gils Guðmundsson skrif- ar stuttan formála en síðan e» allítarleg ritgerð eftir prófessor Einar Ól. Sveinsson, er nefnist Ásgrímur og þjóðsögurnar. — Hafa margir lagt þarna hönd aS verki og getið er í formála Bjarn- veigar Bjarnadóttur og Jóns Jónssonar bróður listamannsins, sem hafa aðstoðað við útgáfuna. Myndamótin, sem virðast ágæt, eru gerð hérlendis og myndirnar flestar svo góðar, að frágangur þeirra hlítur að vekja aðdáun, þegar litið ér til þess að prentlist af þessari tegund er ekki gömul á íslandi. Þarna er margt sem gleður auga og hjarta, því að efni þess- ara mynda er af djúpum rótum runnið og listamaðurinn hefur bersýnilega lagt í þær mikið og hugheilt starf. Nefna má til dæm- is Skessuna á steinnökkvanum, Djáknan á Myrká og Tungustapa, sem allar eru töfrandi listaverk. En þar eð ég er ekki fróður um myndlist, skal ekki fjölyrt um gildi listaverkanna í bókinni, en þess aðeins getið að í augum leikmanns eru mörg þeirra lög- ur og glæsileg. Bókin er prýðilegt skrautverk, smekklega gert og hið eiguleg- asta og á forlagið þakkir skilið fyrir útgáfu hennar. Handbók við söfnun frímerkja KOMIN er út hér fyrsta leiðsögu- bók um söfnun frímerkja. Er bók þessi, sem Sigurður Þorsteinsson bankamaður, hefir tekið saman fyrst og fremst miðuð við byrjendur í söfnun frímerkja, en einnig geta aðrir, sem lengra eru komnir, haft not af henúni. — Hefir Sigurður kennt frímerkja- söfnun á vegum Æskulýðsráðs Reykjavíkur, og er bók þessi sniS in eftir reynslu þeirri, sem hann hefir fengið þar við að kenna fri- merkjasöfnun. Kvaðst Sigurður hafa fundið brýna þörf á hand- bók til að styðjast við söfnun frí- merkja, en í bók þessari, sem er prýdd myndum til skýringar, er að finna ýmislegt það, sem miklu varðar við söfnun. Handbók þessi fæst í bóka- verzlunum. Egill ©®««^©«®«««©««©«««^©««««^&©^««««^«^«««««««^^©$««^S^SaS$««©«««««®$«« „Alltaf sama þófið" Gengið um borð í varðskip UNDANFARIÐ hefur fátt stórviðburða gerzt hjá landhelgisgæzlunni. Að því er forstjóri landhelgis- gæzlunnar, Pétur Sigurðs- son, tjáði blaðinu í gær voru þá engir brezkir tog- arar innan landhelgislín- unnar, en sami fjöldi her- skipa og verið hefur var að skælast á svipuðum slóð- um, eins og það var orðað. Brezkir togarar að veiðum hér við land voru taldir ekki færri en að undan- förnu. Við fréttum hjá landhelgis- gæzlunni að tvö varðskip lægju hér í höfninni, Albert og María Júlía. Hvarflaði að okkur að fréttnæmt kynni ef til vill að vera að líta þar um borð og útbjuggum okkur með ljósmyndara og renndum mð- ur á bryggju. Albert lá nær landi og komum við fyrst þar um borð. Nokkrir menn sátu yfir kaffi í lúkar og kváðust ails ófúsir að láta hafa nokk- uð eftir sér. Náðum við tali af vélstjóra á skipinu og sagði hann ekkert vera að gerast nema þeir stæðu þar í skít upp fyrir haus. Þó sagði hann okk- ur dálítið um vélina, en tók jafnframt fram að það væri hernaðarleyndarmál og fer það því ekki lengra. Er við ætl uðum að my»da vélstjórann, tók hann til fótanna og hafði ekki áður sagt okkur nafn sitt. Héldum við nú um borð í Maríu Júlíu. Gengum lengi um skipið án þess að verða manna varir, en að lokum kom maður fram í undirbygg- ingu skipsins. Kvaðst hann að spurður vera háseti á Maríu Júlíu. hafa verið það í sex ár og heita Egill Pálsson. Við spurðum hann um ný ævintýri í starfinu. — Þetta er alltaf sama þóf- ið, svaraði Egill. Við erum alltaf nálægt brezku togurun- um annað slagið, en það er ekkert hægt að gera eins og þið vitið. Egill skýrði okkur frá því að hann væri einn um borð og yfirgáfum við nú skip Sölvi og Siggi hans og héldum aftur yfir I Albert. Vélstjórinn var nú horfinn niður í vélarrúmið og töldum við fráleitt að hann væri árennílegri þar en hann hafði verið uppi á þiljum og hugsuð um ekki meira um hann. Tók- um við tali ungan mann, er við hittum á þilfari og spurð- um nafns og stöðu. Hann sagð- ist heita Sölvi Eiríksson og vera viðvaningur nýbyrjaður á dekki. Við spurðum Sölva um ævintýri og mannraunir og sagði hann okkur frá því er Albert elti togarann fyrir austan, sem löngu er frægt. Við báðum um að fá að taka mynd af honum og gaf hann samþykki sitt til þess ,en vildi þó að Siggi yrði með á mynd- inni. Siggi heitir fullu nafni Sigurður Þorgersson og er há- seti á Albert síðan í sumar. Sölvi og Siggi skýrðu okkur frá því, að þeir kynnu mjög vel við sig í starfinu, en er við inntum þá nánar eftir ástandi á miðunum vörðust þeir allra frétta.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.