Morgunblaðið - 03.03.1961, Side 14

14
MORCVNBL4Ð1Ð
Föstudagur 3. marz 1961 |
— Alþingi
Frh. af bls, 1
ræðurnar innan Atlantshafsbanda
lagsins sumarið 1958 hefðu ekki
borið árangur, svo sem kunnugt
væri ,enda hefði Alþýðubandalag
ið ekki legið á liði sínu til þess
að koma í veg fyrir, að tilætlaður
árangur næðist.
Þá vék utanríkisráðherra nokk
uð að þeirri fullyrðingu stjórnar-
andstæðinga, að Bretar mundu
krefjast framlengingar samnings.
ins að þessum 3 árum liðnum.
Sagði hann ,að þetta væru alger-
lega óréttmætar getsakir. Þar
kæmi þrennt til. í fyrsta lagi væri
orðalag orðsendingarinnar ótví-
rætt, Bretar féllu þar endanlega
og óafturkallanlega frá mótmæ'i-
um sínum gegn 12 mílna land-
helgi okkar. í öðru lagi gæti eng-
um dulizt það, sem fylgdist með
umsögnum brezkra blaða, að Bret
ar geri sér fyllilega grein fyrir
því, að um framlengingu samn-
ingsins geti ekki orðið að ræða.
Og í þriðja lagi hefði ríkisstjórn
fslands í höndum yfirlýsingu
brezku ríkisstjórnarinnar um, að
ekki verði farið fram á framleng-
ingu heimildarinnar til þess að
veiða innan 12 mílna að loknu
þriggja ára tímabilinu.
Vegna gagnrýni stjórnarand-
stöðunnar á niðurlagsákviði orð
sendingarinnar, þ.e. heimild ann
arrar hvorrar þjóðarinnar til'
þess að skjóta ágreiningi, sem
rísa kann vegna síðari útfærslu
landhelginnar, til Alþjóðadóms-
stólsins, benti utanríkisráðherra
á, að Islendingar hefðu tvisvar
áður, á báðum Genfarráðstefn-
unum, lýst yfir vilja sínum til
þess að ágreiningur í þessum efn
um yrði borinn undir dómstól.
T.d. hefði íslenzka sendinefndin
á Genfarráðstefnunni 1958, skv.
fyrirmælum ríkisstjórnar Her-
manns Jónasonar, borið fram
tillögu þess efnis, að þar sem
þjóðir byggðu afkomu sína á fisk
veiðum meðfram ströndum og
nauðsynlegt reyndist að tak-
marka afla á hafinu utan lögsögu
hlutaðeigandi ríkis, beri þeirri
þjóð forgangsréttur til hagnýt-
ingar fiskstofnsins á því svæði.
Og í tillögunni hefði verið lagt
til, að ágreiningur í slíkum mál
um yrði lagður undir alþjóðleg
an gerðardóm.
Þjóðaratkvæðagreiðsla
Lúðvík Jósefsson sagði í upp-
hafi ræðu sinnar, að ekkert sam-
ráð hefði verið haft við Alþingi
um lausn málsins, eins og forsæt-
isráðherra hefði þó heitið þegar
við þingsetningu í haust. Ástæð-
an til þess að efni samningsins
hefði verið leynt fyrir Alþingi og
þjóðinni væri vafalausfr sú, að
ekki hefði verið talið þorandi að
upplýsa efni hans vegna verkfall-
anna, sem staðið hafa yfir að und
anförnu. Stjórnin hafi óttast, að
upp úr kynni að sjóða, ef þessi
svika samningur sæi dagsins Ijós
meðan á þeim hefði staðið. —
Þá taldi Lúðvík það ekki rétt, að
Bretar viðurkenndu 12 mílna
iandhelgi við ísland, um það væri
ekki eitt orð í sammngnum, „Að
falla frá mótmælum" jafngildi
engan veginn viðurkenningu. —
Þá sé ekki orð að finna um það í
samningnum hvað gerist að 3 ár-
xim liðnum. Og Bretum sé ekk-
ert hægara en að túlka samning-
inn svo, að hann bindi þá að-
eins í 3 ár, þ. e. a. s. einungis
þann tíma, sem þeir fá að skarka
éáreittir í íslenzkri landhelgi.
Um grunnlínubreytingarnar
sagði Lúðvík, að þær væru vissu
lega góðar, en við hefðum átt þær
allar skv. alþjóðalögum. Látið
hefði verið hjá líða 1958 að gera
þær þá, vegna þess eins, að Sjálf-
stæðisflokkurinn og Alþýðuflokk
urinn hefðu ekki viljað fallast á
neinar breytingar á þeim. — Það
væri mikil blekking að Alþjóða-
dómstóllinn gæti fellt dóm um
víðáttu landhelgi, því að engin
alþjóðleg lög væru til um þetta
efni. Úrskurður dómsins gæti því
aldrei byggzt á öðru en persónu
legum vilja dómaranna eða ríkis
stjórna þeirra. — Að lokum krafð
ist Lúðvík þjóðaratkvæðis um
samkomulagið við Breta, og taldi
að lýðræðisást stjórnarflokkanna
væri ekki eins mikil og þeir vildu
vera láta, ef þeir færðust undan
þessari sjálfsögðu kröfu.
Bjarni sekur!
Hermann Jónasson rakti í upp-
hafi ræðu sinnar nokkuð aðdrag-
anda útfærslunnar 1958. Lýsti
hann því yfir, að það hefðu ver-
ið Sjálfstæðismenn, sérstaklega
Bjarni Benediktsson, sem köll-
uðu brezku herskipin inn í ís-
lenzka landhelgi, og raunar hefðu
Sjálfstæðismenn alltaf verið ó-
heilir í landhelgismálinu. Þeir
hefðu svo allt í einu snúist til
fylgis við útfærsluna 1958, þegar
þeir sáu fram á fall vinstri stjórn
arinnar og þarafleiðandi nýjar
kosningar. — Fullyrti ræðumað'-
ur, að í samkomulaginu fælist
ekki nein viðurkenning af hálfu
Breta á 12 mílna landhelgi okkar.
Það orðalag, að þeir, ,falli frá
mótmælum“ sínum væri valið 1
þeim sérstaka tilgangi, að geta
síðar sagt að engin viðurkenning
liggi fyrir af hálfu Breta á 12
mílna landhelgi íslendinga. —
Þá taldi Hermann, að brezku
togararnir hefðu aldrei komið
inn í landhelgi okkar eftir Genf-
arráðstefnuna 1960, ef Bjarni
Benediktsson hefði ekki kallað
þá þangað með sakaruppgjöfirmi,
sem Bretar hefðu tekið sem
merki veikleika og undanhalds.
Og með ákvæðinu um málskotið
til Alþjóðadómstólsins væru ís-
lendingar að fá erlendum ríkj-
um vald til þess að ákveða rétt
okkar til þess að lif a í eigin landi.
— Þá tók Hermann undir kröfu
Lúðvíks Jósefssonar um þjóðar-
atkvæðagreiðslu um samkomu-
lagið við Breta. Það væri skylt að
skjóta því undir dóm þjóðarinn-
ar, enginn þingmaður hefði um-
boð sinna kjósenda til þess að
samþykkja slíkan samning.
Úr kommúnisma í nazisma
Ólafur Thors forsætisráðherra
tók næstur til máls. í upphafi
ræðu sinnar komst hann svo að
orði:
Á langri þingævi minni hef
ég aldrei heyrt illan málstað jafn
illa varinn sem stjórnarandstæð-'
ingar hafa gert hér í kvöld.
— Og þó.
Kannske er þetta of harður
dómur, þegar á það er litið, að
málstaður þeirra er óverjandi,
auk þess sem þessir menn finna
nú andstöðuna, nepjuna, næða
um sig frá nær allri þjóðinni,
sem búin er að_ gegnumlýsa þá,
og sjá, að þegar fslendingar vinna
stóran sigur undir forystu ríkis-
stjórnar sinnar, reiðast þeir, en
gleðjast ekki.
Fyndnastur var Hermann
Jónasson, þegar hann sagði:
„Nazistinn lofar alveg því gagn
stæða, sem hann síðan gerir“.
Muna menn eftir því, sem Her
mann Jónason lofaði þegar hann
myndaði vinstri stjórnina?
Muna menn ekki líka eftir því
að hann gerði allt það gagn-
stæða?
Ég skil vel, hvers vegna Her-
mann Jónason er nú að reyna
að koma á sig nazistastimplinum.
Það er til þess að reyna að þvo
af sér kommúnistastimpilinn!
„Rök stjórnarinnar fyrir ágæti
samningsins eru eingöngu þau,
að Bretar séu óánægðir", sagði
Hermann Jónasson.
Ég skal nú sýna sannleíks-
gildi þessarar fullyrðingar og bið
Lúðvík Jósefsson að virða það til
betri vegar að ég legg ekki á
mig að svara honum nema óbeint.
— Framhald ræðu forsætisráð
herra er á bls. 13.
Ótvíræð viðurkenning
Gunnar Thoroddsen fjármála-
ráðherra sagði m.a.:
Nú spyrja menn. Felur sam-
komulagið í sér viðurkenningu
Breta? Segir ekki aðeins, að þeir
falli frá mótmælum sínum?
Þetta orðalag vilja sumir
túlka þannig, að það sé ekki við
urkenning og hafi ekki gildi að
lögum sem slík. Ég vil skýra
þetta nokkru nánar.
Ef aðili í málssókn hefur mót-
mælt einhverju atriði og lýsir
því síðan yfir, að hann falli frá
mótmælum sínum, þá jafngildir
það tvímælalaust að lögum viður
kenningu hans á því atriði. Og
sama gildir að þessu leyti í þjóð
arétti. Rússar hafa 12 mílna
landhelgi, Bretar hafa mótmælt
henni og viðurkenna ekki stærri
landhelgi þar en 3 mílur. Árið
1956 gerðu Rússar samning við
Breta og veittu þeim heimild til
þess að stunda fiskveiðar inn að
3 mílum á tilteknum svæðum.
7n jafnframt tóku Bretar það
fram með sérstakri orðsendingu
til Rússa, að þeir héldu fast við
fyrri mótmæli sín gegn landhelgi
þeirra. Hér er þessu á annan veg
farið. Hér er skýrt tekið fram,
að Bretar falli frá fyrri and-
stöðu sinni og mótmælum. Ég
ætla, að það verði ekki véfengt
með réttu, að þessi yfirlýsing
Breta mundi af Sameinuðu þjóð
unum og alþjóðadómsstóli metið
jafngild viðurkenningu berum
orðum.
Ræða fjármálaráðherra verður
birt í heild síðar.
Hespað af
í seinni umferð útvarpsum-
ræðunnar talaði fyrstur af hálfu
Alþýðuflokksins Emil Jónsson
sjávarútvegsmálaráðherra. Hann
hóf mál sitt með því að svara
þeim Lúðvík Jósefssyni og Her-
manni Jónassyni. Hann benti á
að samstarfsflokkar Alþýðu-
flokksins í vinstri stjórninni Al-
þýðubandalag og Framsóknar-
flokkur, hefðu viljað hespa land
helgismálinu af 1958 án nægilegs
imdirbúnings.
Þá hefði landhelgin verið þre-
földuð en ekki viðurkennd af
neinum. Síðar benti ráðherrann
á, að deilan við Breta hefði
verið öllum til tjóns.
Það samkomulag, er náðst
hefði við Breta væri mjög hag-
kvæmt, sagði ráðherrann.
Næstur talaði Gylfi Þ. Gísla-
son menntamálaráðherra.
Kvað hann hér um það að
tefla, hvort íslendingar vildu
leysa mál sín með samningum
eða hvort þeir vildu forsmá
starfshætti þeirra, er byggja á
grundvelli réttarríkis.
Kvað hann Islendinga ekki
hika við að velja þann kost að
virða lög og gera það eitt, sem
rétt væri.
Aðrir á eftir
Karl Guðjónsson sagði, að
þátttaka okkar í Atlantshafs-
bandalaginu hefði valdið þvi, að
við hefðum ekki getað fært út
landhelgi okkar á eðlilegan
hátt.
Þá ræddi Karl grunnlínubreyt
ingar þær, sem fyrirhugaðar
væru. Sagði hann síðan, að rétt-
indi Breta á svæðinu milli 12
og 6 mílna jafngiltu því, að
næstu þrjú ár væri aðeins um
að ræða 6 mílna landhelgi frá
Suðurlandi austur um til Norð-
urlands. Þá kvað Karl óhjá-
kvæmilegt, að sömu réttindi
væru veitt öðrum þjóðum, er
fiskveiðar stunda hér við land.
★
Alþjóðadómstóll sjálfsagður
Ólafur Jóhannesson kvað vill
andi að bera það samkomulag,
sem nú hefði verið gert við
Breta saman við tilboð vinstri
stjórnarinnar 1958. Það væri
ekki á nokkurn hátt sambærilegt
að leita viðurkenningar annarra
ríkja á reglugerðinni fyrir fram
og áður en hún kom til fram-
kvæmda, og að slá svo af eins
og ríkisstjórnin hefði nú gert,
þegar reglugerðin er búin að vera
í gildi í nær 3 ár. Allur slíkur
samanburður væri fjarstæður og
fjarrijöllu lagi. Út yfir tæki þó,
að ríkisstjórnin skuli semja svo
um við Breta, að hún muni ekki
færa landhelgina út, án þess að
hafa áður tilkynnt brezku stjórn
inni þá fyrirætlun sína. Vegna
þess að stjórnarþingmennirnir og
stjórnarblöðin hefðu vitnað mik
ið í ummæli sín á Alþingi í nóv
ember s.l., þegar hann sagði, að
hvert eitt spor í landhelgismál
inu ætti að vera þannig undirbú
ið, að við værum við því búnir
að leggja það undir lausn alþjóða
dómsstóls, sagðist Ólafur vilja
leggja áherzlu á, að hann hviki
ekki frá þessari skoðun sinni í
einu eða neinu. Hins vegar væri
það skoðun sín, að við ættum
ekki að semja um það við eina
Þjóð að leggja ágreining okkar
við hana undir Alþjóðadómsstól
inn. — Þá taldi Ólafur Jóhannes
son 6 mánaða tilkynningará-
kvæðið sérstaklega varhugavert,
þar sem með því væri opnað fyr
ir samningaviðræður við Breta
hverju sinni. Að lokum sagði
hann svo, að hér væri um hrein
an nauðungarsamning að ræða og
að friðurinn við Breta væri of
dýru verði keyptur.
Alþjóðadómstóll
varhugaverður
Þórarinn Þórarinsson sagði, að
Haag-dómsstóllin hefði ekki unn
ið sér tiltrú smáþjóða, og því
væri sérstaklega varhugavert fyr
ir okkur íslendinga að binda okk
ur þannig við úrskurð hans, eins
og gert væri í samningum við
Breta.
Hann kvað okkur hafa afsalað
okkur réttinum til þess að færa
landhelgina út einhlíða. Sagði
hann, að enga samninga hefði
þurft til að fá leiðréttingu grunn
lína.
Hér væri um að ræða þjónustu
afstöðu við Breta og Bandaríkja
menn og að með þessum samningi
hefði skeð einn hörmulegasti at
burður íslands-sögunnar.
Grunnlínubreytingin hefur
úrslitaþýðingu
Bjarni Benediktsson, dómsmála,
ráðherra, var síðasti ræðumaður
kvöldsins. Hann sagði m.a.:
Um þriðja meginefni ályktunar
innar leiðir það af því, sem þegar
hefur verið frá skýrt, að fiskveiði
lögsagan verður hvergi minni en
12 mílur umhverfis landið. En
vegna hinna nýju grunnlína, sem
í öðrum lið orðsendingar utanrík.
isráðherra íslands er áskilið, að
Bretar viðurkenni, verður fisk-
veiðilandhelgin nú þegar 5065
ferkm. stærri en hún var, þegar
samþykktin 5. maí 1959 var gerð.
Með hinum nýju grunnlínum fást
færð inn fyrir íslenzka fiskveiði-
lögsögu sum allra þýðingarmestu
fiskimið við fslandsstrendur. Um
úrslitaþýðingu þeirrar ákvörðun-
ar verður ekki deilt.
Stjórnarandstæðingar halda því
raunar fram ,að þennan rétt hefð
um við getað tekið okkur — hefð
um getað tekið okkur — hvenær
sem okkur þóknaðist. Lúðvík
Jósefsson sagði, að við ættum
þennan rétt. En af hverju gaf
*
— Ur ýmsum áttum
Framh. af bls. 12.
þessum tíma og breytt áætl-
uiiinni.
Fylgzt er með Venusskip-
inu frá „geimradíómiðstöð-
inni“, segir blaðið. Þetta er 1
fyrsta skipti sem þessi mið-
stöð er nefnd á nafn og gef-
ur blaðið engar frekari upp-
lýsingar um hana. En til mið
stöðvarinnar streyma skýrsl-
ur frá skipunum og fjölda
hlustunarstöðva á jörðu.
VENUSSKIPIÐ
Venusskipið er sívalningur
og utan á honum tveir geym
ar með vísindatækjum og
kemískum rafhlöðum. Utan
á skipinu er mikið af mæli-
tækjum, sólrafhlöðum og sigl-
ingatækjum. Á skipinu eru
fjögur loftnet. Sívalningur-
inn sjálfur er 2,03 metrar á
lengd og 1,05 metrar í þver-
mál. Vegur hann 643,5 kíló.
Meðal mælitækja í skipinu
eru geislunarmælar, segul-
mælar og geimagnamælár.
hann þá Bretum þessa ómetan-
legu gjöf með reglugerð sinnl
1958? Tal Lúðvíks og Hermanns
um sína eigin vanrækslu afsakar
sízt atferli þeirra. Með skrafi sínu
nú kveða stjórnarandstæðingar
upp harðasta áfellisdóm yfir gerð
um vinstri stjórnarinnar, sem
nokkur hefur upp kveðið fyrr eða
síðar, þ.e. að þeir hafi gefið Bret-
um ómetanlega eign fslendinga.
Lúðvík Jósefsson og félagi hans
Hermann Jónasson létu línurnar,
sem settar voru með reglugerð-
inni 19. marz 1952 standa óbreytt-
ar 1958. Ef þeir töldu íslendinga
eiga rétt til annars og meira,
hvers vegna beittu þeir þeim
rétti þá ekki 1958, þegar þeim
bar réttur og skylda til að gæta
hagsmuna íslands? Trúi því ein-
hver annar en sá, sem þessa menn
þekkir, að þeir hafi gert það ai
undanlátssemi og tillitssemi við
okkur Sjálfstæðismenn.
Um þetta hljóta þeir að vera
krafðir svara nú og síðar, og þá
einnig um hitt, hvers vegna þeir
í október 1960 lögðu fram á Al-
þingi frumvarp um að lögfesta
þessar gömlu grunnlínur frá 1952.
Óumbreytanleiki þeirra var svo
ríkur í huga þeirra, allt fram á
síðustu daga, að jafnvel hinn 13,
febrúar sl. lögðu þeir til í nefnd-
aráliti um lögfestingarfrumvarp
ið, að frumvarpið yrið samþykkt
óbreytt og þar með hagga í engu
þeim gömlu grunnlínum, sem
þeir treystust ekki til að breyta
1958, heldur vildu þeir enn lög-
festa þær um óákveðna framtíð,
fyrirvaralaust.
Áþessu athæfi er engin skýr-
ing önnur en sú, .að þeir hafi
talið breytingu grunnlínanna svo
vafasama, að ekki væri á hana
hættandi. Því augljósara er,
hversu mikla þýðingu það hefur,
að Bretland, sem ætíð hefur stað
ið fastast gegn stækkun fiskveiði
landhelgi okkar, skuli nú fallast
á þessar þýðingarmiklu breyt*
ingar.
Ræðla Bjarna Benedktssonar
verður annars birt í heild í blað-
inu síðar.
Samkomur
Hafnarf jörður
Á samkomu kristniboðsvikunn
ar í kvöld kl. 8,30 í húsi K.F.U.M.
og K. talar Katrín Guðlaugsdótt
ir. Allir velkomnir.
Hjálpræðisherinn
í kvöld kl. 21: Samkoma i
Stjörnubíói. Cand theol. Erling
Moe og Thorvald Fröytland tala
og syngja. Mikill söngur og hljóð
færasláttur. Skrúðganga frá
Lækjartorgi að Stjörnubíói kl,
20.30.
Laugardaginn kl. 20,30: —
Kveðjusamkoma fyrir Moe og
Fröytland í Fríkirkjunni.
Keflavík Ytri og Innri-Njarðvík
„Kristur dó fyrir okkur —-
vígði okkur veginn til Guðs“,
Velkomin á samkomur í Tjarnar
lundi (í þessari viku) í kvöld
Ytri-Njarðvík mánudagskv., og
Innri-Njarðvík þriðjudagskv. kl,
8.30.
Frá Guðspekifélaginu
Dögunarfundur í kvöld kl. 8,30
Sigvaldi Hjálmarsson flytur er-
indi: „Þekktu sjálfan þig“. Kaffi
í fundarlok
F élagslíi
Framarar
Áríðandi æfing verður fyrir
meistaraflokk, 1. og 2. fl. í kvöld
kl. 7 á Melavellinum.
Knattspyrnunefndin
Handknattleiksdeild Vals
Mfl. 1. og 2. fl. karla. Áríðandl
fundur í kvöld kl. 8 að Hlíðar
enda. Mætið allir stundvíslega.
Stjórnin
Skíðaferðir um helgina
Laugardag kl. 2 og kl. 6 —»
Sunnudagsmorgun kl. 9 og kl.
1. Afgreiðsla hjá B.S.R. Skíða-
menn athugið! Stefán Kristjáns-
son æfir með skíðamönnum á
sunnudag við KR-skálann í Skála
felli.