Morgunblaðið - 22.10.1964, Blaðsíða 6

6
MORGUNBLAÐIÐ
Fimmfu'dagur 22. okt. 1964
Jt
-*v
UTVARP REYKJAVÍK
SUNNUDAGSKV ÖLDIÐ 11. októ
ber, ílutti dr. Bjarni Benedikts-
son, forsætisráðherra, erindi sem
hann nefndi: Frá Vestur-íslend-
ingum. Greindi hann þar frá för
sinni til íslendingabyggðanna
vestan hafs í sumar.
Ráðherra rakti fyrst orsakir
þess, að íslenzkt fólk tók sig
upp í stórum stíl og flutti frá
fósturjörð sinni á síðari hluta 19.
aldar. Auk fábreyttra bjargræðis
vega áttu veðurfar og náttúru-
hamfarir drjúgan hlut í því.
Byrjunarörðugleikar voru mikl
ir fyrir landnemana vestan hafs.
Þeir töluðu t.d. mál, sem nær
enjinn maður þar skildi. Þetta
vdrð hinsvegar til þess, að þeir
reyndu fremur að halda hópinn
ag andæfði þeirri þróun, að þeir
hyrfu í þjóðahafið.
Fyrstu íslenzku landnemarnir
vestan hafs eru nú komnir undir
fgræna torfu og
sömuleiðis flest
börn þeirra.
Þriðji og fjórði
ættliður erja nú
landið, og sá
fimmti er að
vaxa úr grasi.
Forsætisráð-
herra kvað það
merkilegt, hve
margir Vestur
íslendingar
hefðu enn ein-
hver tengsl við ísland og hefðu
áhuga á málefnum þess. Margir
þeirra gwtu talað íslenzku, þótt
þeir hefðu aldrei hingað komið.
Hvarvetna þar vestra var hon-
um tekið tveimur höndum og
sýndue marigs konar sómi og vin-
semd Ráðherra kom m.a. á bæ
Stephans G. Stephanssonar og
ræddi við ættingja hans og menn,
sera mundu skáldið vel.
þekkt, unz Þorvaldur Thorodd-
sen gekk fram á það 5. ág. 1869
og ,gaf því nafn. Nú má á sumr-
um komast á bílum að vatninu,
en þó er enn fáförult þangað,
enda leiðin löng og alltorsótt. En
öræfafegurð er hvergi sögð meiri
hérlendis.
Agnar Guðnason flutti síðasta
hvipps og hvapps þáttinn þetta
kvöld. Voru það viðtöl við menn
víðisvegar af landinu. Þættir Agn
ars voru oftast skemmtilegir.
Kannske hann komi aftur með
vorinu.
Þorsteinn ó. Thorarensen,
fréttastjóri, talaði um daginn og
veginn á mánudagskvöldið. Vék
hann fyrst að handritamálinu,
en nýlega var hann staddur í
Kaupmannahöfn og skoðaði þar
sum verðmætustu skinnhandrit-
in, svo sem Sæmundar-Eddu,
Flateyjarbók og Möðruvallabók.
Ræddi hann og við ýmsa Dani
um handritamálið, bæði menn
hlynnta okxar málstað og aðra,
sem eru andvígir afhendingu
handritanna. Honum þóttu rök
sunvra •ndófsmenna ekki sér-
lega sannfærandi, svo sem er
þeir halda „ þvi
fram, að íslend-
inga skorti
þroska til að
rannsaka og varð
veita handritin.
Taldi hann lík-
lagt, að þessar
fullyrðingar
væru fram sett-
ar, til að reyna
Þorsteinn að fá íslendinga
Ó. Thorarensen.til að svara full-
um hálsi og
vekja þannig andúð milli þjóð-
anna. Þorsteinn varaði við því að
falla í þessa gildru, enda væri
það nálega það eina, sem leitt
gæti til þess, að handritin fengj-
ust ekki heim. Sem stæði virtist
öruggur meirihluti styðja afhend
ingu handritanna.
Þorsteinn gagnrýndi málfræði-
kennsluna í skólum hérlendis.
Skólabörn væru kvalin með
málfræðiítroðningi, en vanrækt
væri að kenna þeim að túlka hugs
anir sínar og bera þær fram eins
og menn. Hið mikla listaverk
Völuspá, væri t.d. lesið í skólum
niestmegnis út frá sjónarmiði
málfræðibeyginga, en listrænni
túikun verksins oft lítil skil gerð.
Þessu þurfum við að kippa í
lag á þeim degi, sem við fáum
handritin heim, sagði Þorsteinn.
Erindi þetta var vekjandi. Hníf-
ilyrði í garð Dana i samtoandi
við handritamálið spilla vafa-
laust fremur en bæta okkar mál-
stað, eins og venja er hnífilýrða
og þá ekki sízt þar sem málstað-
ur okkar styðst fremur við sögu-
leg og mórölsk rök en lagaleg. Þá
er betra að vera skuldfærður fyrir
nokkrum hnífilyrðum og fá hann
ritin heim. Siðan jöfnum við
reikninginn með því að sýna í
verki þann þroska, sem við er-
um vændir um að skorta. Á þá
hvorugur lengur högg í annars
garðL
Þetta sama kvöld var minnzt
á smekklegan hátt aldarafmælis
tveiggja merkismanna, þeirra
Guðmundar Björnssonar, land-
læknis (d. 1937) og Sigurðar
Sigurðssonar, búnaðarráðunautar
(d. 1926).
Veturinn er greinilega i nánd.
„Sumarvökurnar“ eru að verða
að „kvöldvökum". Sú þróun kom
greinilega fram á miðvikudaigs-
kvöldið, en vakan þá var óvenju-
skemmtileg og vönduð. Fyrst
flutti Magnús Magnússon ágætan
þátt um Pál Eggert Ólason, sagn-
fræðing (1883-1949). Var lýsing-
in á manninum, jafnt í starfi sem
að spilum og glasaglaumi, svo
lifandi og vel orðuð, að nálgað-
ist hinar beztu mannlýsingar í,
bókmenntum okkar.
Páll Eggert var í senn vand-
virkur og mikilvirkur fræðimað-
ur, þótt hann gæfi sér einnig
tíma til að njóta þessa heims lysti
semda og skemmta sér í góðra
vina hópi.
Næst flutti Jón Gíslason, póst-
fulltrúi, erindi um Flóann. Voru
þar á borð bornar ýmsar merki-
lcviar upplýsingar, bæði land-
fræðilegar og sagnfræðilegar um
þetta byggðarlag, sem afmarkast
af Þjórsá að austan og Ölfusá og
Hvítá að vestan. Vilhjálmur Þ.
Gíslason, útvarpsstjóri, las þessu
næst 5 kvæði, valin af Helga
Sæmundssyni. Voru kvæðin eftir
Matthias Jochumsson, Jóhann
Gunnar Sigurðsson, Þorstein
Gíslason, Guttorm J. Guttorms-
son og Ólaf Jóhann Sigurðsson.
Ágæt sumarvaka.
Margrét R. Bjarnason fer ham-
förum með kvöldsöguna „Patobi
mamma og við“, Það er ekki
hægt að segja, að þetta sé efnis-
mikil saga, spenna ekki ýkja mik
il né tilþrif stórfengleg. Ég
mundi segja, að Margrét sjálf
væri athyglisverðasta söguper-
sónan, enda er flutningur henn-
ar frábær.
Á fimmtudagskvöld kynnti
Jón R. Kjartansson söngplötur
Einars Markan (f. 1902). Einar
er fjölhæfur listamaður, hefur
gefið sig við sönglist, tónsmíðum,
ljóðagerð og málaralist. Alls hef
ur hann sungið inn á 13 hljóm
plötur. Góðar söngplötur eru
með allra vinsælxsta útvarps
efni, og ég er að vona, að þáttur
Jóns lifi af árstíðaskiptin.
En það er ekki að ófyrirsynju,
að maður elur með sér nokkurn
ótta um afdrif hinna mætustu
manna þessa dagana. Sama
Ævar
R. Kvaran.
kvöldið og fregn
ir bárust um
fall þeirra Krú-
sjeffs og Dougl-
asar Home flutti
Ævar Kvaran
sinn síðasta „tí-
undu stundar*
þátt. Slíka til—
viljun veit ég,
að Ævar sjálfur
mundi telja
mjög merkilega
og dularfulla, en
fyrst og fremst er hún hryggðar-
efni þeim fjölmöngu hlustendum
sem hafa haft ánægju og fróð-
leik af þáttum hans í sumar, en
þeir munu eigi allfáir. — En,
sem sagt, það er vetur í nánd.
Eins og minnzt var á í þessum
þætti snemma í ágúst, gætti á
tímabili talsverðar tilhneigingar
hjá sumum útvarpsræðumönnum
til að gera lítið úr Guði. Var
fcann m.a. sakaður um slaka
landafræðiþekkingu og að vera
seinvirkur í störfum.
Síðan þá hefur orðið greinileg
breyting til hins betra í þessu
efni. Ræðumenn, sem troðið hafa
upp í útvarpinu og rætt heim-
speki og trúmál síðustu vikurn-
ar, hafa yfirleitt hallazt á sveif
með skapara sínum. En eitt
dæmi þess var erindi, sem Árni
Óla, rithöfundur, flutti á föstu-
dagskvöldið og nefndi „Vísindi
og trú“. Taldi Árni, að þótt sum-
ir vísindamenn héldu því fram,
að visindin gætu leyst trúna af
hólmi, þá hefði þó komið greini-
lega fram í seinni tíð, að vísindin
leiddu menn aftur, óhjákvæmi-
lega til trúar. Nefndi hann ým-
is dæmi þess. Var þetta hið ágæt
asta erindi, og sama má segja um
erlndi, sem Jónas B. Jónsson,
fræðslustjóri, flutti þetta kvöld
um félagslífið og áfengisvanda-
mál æskunnar.
Jónas Jónasson, ræddi lengl
við Sigurð Magnússon, fulltrúa
Loftleiða, á laugardaginn. Ræddu
þeir um starfsemi félagsins frá
stofnun þess og núverandi úti-
stöður þess við S.A.S. Kom þar
Framhald á bls. 19.
íslenzku útflytjendurnir reynd
■ust hinir nýtustu borgarar i hin-
um nýju heimkynnum sínum í
Kanada og Bandaríkjunum, sagði
forsætisráðherra. Um það mætti
deila, hvort vesturför þeirra
hefði verið þeim óhjákvæmileg-
ur úrkostur og hverjum hefði
vegnað betur Islendingum vest-
an hafs eða austan. Hitt væri
vert að þakka, hve vel hefði
rætzt úr fyrir báðum.
Erindi forsætisráðherra var
hið athyglisverðasta og mikill
fengur að því fyrir útvarpshlust
endur. Jafnframt leiðir það huga
manna að þeirri spurningu, hvort
útvarpið igæti ekki lagt fram
stærri skerf en það gerir nú til
að efla menningartengslin milli
íslendinga vestan hafs og austan
Er þar ekki einmitt valinn vett-
vangur til slíks? Dagskrár helg-
aðar Vestur-íslendingum eru
íremur fágætar í útvarpinu.
Síðar um kvöldið talaði dr.
Haraldur Matthíasson um Langa
sjó, en það er sjöunda stærsta
stöðuvatn landsins, 27 ferkíló-
metrar að flatarmáli og hefur
mælzt dýpst 75. metrar. Ekki er
vitað til, að veiði sé í vatninu.
Langisjór er mjö,g afskekktur,
liggur inni á suðaustanverðum
öræfum landsins, umlukinn fjöll-
um og jöklum (Vatnajökull) á
alla vegu. Vatnið mátti heita ó-
Bjór-ostur
Bretar borða mikið af ostum,
en þeir drekka enn meiri bjór.
Nú hafa þeir blandað þessu
tvennu saman sé ég í brezku
blaði, og eru byrjaðir að fram-
leiða ost með bjórbragði. Þetta
er fyrsta nýja ostategundin i
Bretlandi í 100 ár, sem nær
vinsældum. Þessi ostur er þeg-
ar fluttur út til 19 landa og
framleiðslan vex hröðum skref
um, þótt aðeins séu tæplega
tvö ár síðan ostur þessi kom á
markaðinn. — Já, það getur oft
borgað sig að láta sér detta eitt-
hvað nýtt í hug.
Þeir, sem mestan áhuga hafa
á að fá sterkan bjór á mark-
aðinn hér, gætu kannski farið
þessar krókaleiðir: Láta búa til
bjórost. Eða ættum við að kalla
það ostabjór.
Krúsjeff
í sama blaði sá óg, að fyrir-
tæki eitt í Ástralíu hefur boð-
ið Krúsjeff 71,420 sterlingspund
fyrir að fara í „gamansama“
fyrirlestraferð um Ástralíu og
Bandaríkin. Enn hefur fyrir-
tækið ekki fengið neitt svar
frá Krúsjeff, enda er engin
vissa fyrir því að hann hafi
fengið skeytið. Blaðamaður
spurði forstjóra umrædds fyrir-
tækis, hvort hann meinti í raun
inni nokkuð með þessu og fékk
það svar, að auðvitað væri
tilboðið sett fram í fullri alvöru,
því Krúsjeff mundi jafnvel
vekja meiri athygli en Bítlani-
ir — og er þá mikið sagt. Það
er greinilegt, að ekki hafa allir
misst áhugann á Krúsjeff. þótt
þeim i Kreml geðjist ekki að
honum.
Hvotsótt
Hvotsóttin svonefnda mun vera
í rénun sagði Björn L. Jónsson,
læknir á skrifstofu borgarlækn
is. Ekki taldi hann að hún hefði
reynst nein stórplága, en senni
leiga koma ekki öll tilfelli
fram á skýrslum lækna, því
margir átta sig á því hvaða
veiki er um að ræða og liggja
hana úr sér án þess að kalla
á lækni.
En það eru ekki allir, sem
átta sig á þessu nafni — HVOT-
SÓTT (Myitis Epidemica).
Björn sagði, að hvot þýddi
stingur otg þess vegna er þetta
fínt nafn á stingsótt. Hún var
hér á ferð árið 1951, í fyrsta
skipti að því er skýrslur herma.
Við hvotsótt munu engin sér-
stök lyf vera til landinu önnur
en þau að skrópa i vinnunni og
liggja pestina úr sér — og mí
ætla, að meðal unglinga, sem
haldnir eru námsleiða, gæti
pestin náð vinsældum.
Að kunna að tapa leik
Og hér kemur bréf frá les-
anda, sem ekki óskar að láta
nafns síns getið:
„Það hefir aldrei þótt öfunds-
vert hlutskipti að vera beininga
maður, en hortugur betlari hef-
ir jafnan fremur vakið f/rir-
litningu en meðaumkun, og af
þeim sökum þykja íslendingum
nú þau ummæli Karls Nilssons.
sem birt voru hér í blöðunum
í gær, einhver þau andstyggi-
legustu, sem hatursmenn nor-
rænnar samvinnu hafa látið sér
um munn fara.
Það er á allra vitorði að SAS
er brjóstmylkingur þriggja nor
rænna ríkisstjórna, sem fyrir
löngu væri búinn að geispa
golunni ef hann hefði ekki ver-
ið nærður á fé þeirra, en hin*
vegar hafa Loftleiðir jafnan
staðið á eigin fótum og greitt
ríflega skatta sína og skyldur
til hins opinbera.
Karl þessum Nielssyni væri
nær að hyggja fyrst að því
hversu SAS megi endurgreiða
það fé, sem til þess hefir veiið
lagt áður en hann hefir áhyggj-
ur af því hversu styrkja mígi
Loftleiðir, en vita má hann það,
að Loftleiðir hafa komizt fram
á þennan dag, þrátl fyrir tilvist
þeirra stjórnarher.*a SAS, og
áreiðanlega mun það félag fyrr
ljúka sinni sögu en þiggja eyri
úr betlilúku SAS.
Bretar telja það réttilega til
hinna mestu mannkosta að
kunna að tapa leik, „to be a
good loser“. Sá eiginleiki mun
naumast nokkurn tíma prýða
minnisvarða Karls þessa Níels-
sonar.“
rnmrn
KAUPFELOG
Nú er rétti tíminn til >t
panta.
rafhlöður fyrir veturinn.
klæðningar og hurðir. Vernd-
Vesturgötu 3. — Sími 11467.