Morgunblaðið - 29.03.1968, Blaðsíða 10

10
MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 29. MARZ 1968

Hlýtur sess í sögunni sem fyrsti geimfarinn
Það var hádegi hinn 14.
apríl 1961. Farþegaflugvél af
gerðinni Ilyushin — 18 flaug
í stórum hring yfir Moskvu
og eftir henni sjö MIG or-
ustuþotur. Smám saman
lækkaði hún flugið og lenti
loks á Vnukovo flugvellin-
um. Geimfarinn — fyrsti geim
fari sögunnar var að koma
til borgarinnar.
Hálfri stunðu áður hafði
samskonar flugvél komið með
Nikita Krúsjeff, þáverandi
forsætisráðherra Sovétríkj
anna, frá sólbaðsströnd
Svartahafsins, þar sem hann
hafði verið að hvíla sig frá
amstri og erfiði hversdagsins.
Flugvöllurinn var alskreytt
ur fánum og spjöldum með
hyllingarorðum um Gagarin
og Sovétríkin. Mikið fjöl-
menni beið komu hans, ráð-
herrar, flokksleiðtogar, mar-
skálkar og hershöfðingjar, vís
indamenn og tæknifræðingar’
sendiherrar og fréttamenn,
innlendir og erlendir, sendi-
nefndir frá skrifstofum, skól-
um og verksmiðjum — allt
þetta fólk beið eftir að fagna
hetju dagsins, „hetju Sovét-
ríkjanna", „manninum, sem
hafði sigrað geiminn". Og
þar vildu margir verið hafa,
sem ekki gátu því við komið.
Þegar ungi maðurinn steig
niður landgöngustigann hófst
upp mikið fagnaðaróp og
hljómsveit lék gamalkunnan
söng úr flughernum „Fljúgðu
hærra, hærra og hærra ... “
Hann virtist við fyrstu sýn
myndarlegur maður — og að
minnsta kosti meðalmaður á
hæð. En það var sjónvilla,
einkennisbúningurinn og
grár hermannafrakkinn gáf i
honum þetta veglega yfir-
bragð. í rauninni var hann
maður lágur vexti, en vissu-
lega myndarlegur og þeir,
sem kynntust honum, sögðu
smæð hans hverfa fljótlega
fyrir aðlaðandi persónuleika
og skörpum gáfum. Blaða-
menn og aðrir, sem kynntust
Þeir föðmuðu Gagarin og
kysstu á báða vanga að sov-
ézkum sið og þegar sovézki
þjóðsöngurinn hafði verið
leikinn, fylgdi Krjúsjeff geim
faranum til eiginkonunnar,
Valyu, sem beið hans í hæfi-
legri fjárlægð frá fyrirmenn-
unum, ásamt systkinum geim-
farans og foreldrum hans.
Gömlu hjónin voru hálf ringl
uð af öllu þessu umstangi og
feimin að sjá, þar sem þau
stóðu í mannþrönginni í sín-
um venjulegu hversdagsföt-
um, hann með vinnuhúfuna
sína á höfði, hún með sjal
yfir herðar. Valya, sem beðið
hafði milli vonar og ótta, með
an maður hennar var í hinni
sögulegu ferð uppi í geimn-
um, horfði á viðtökurnar stolt
og ánægð, með óvenjulegan
glampa í augunum bak við
gleraugun.
Að svo búnu tóku við enn-
þá mikilfenglegri móttökur —
en ef til vill ekki eins við-
kvæmar. Hetjan ók inn í
borgina við fagnaðaróp tug-
þúsundanna sem safnazt
höfðu saman á götunum og
blóma og fánaskreytingar
voru hvarvetna um götur og
torg. Rauða torgið, áfanga-
staður hetjunnar um suin, var
eitt iðandi mannhaf — þetta
var hátíð á borð við 1. mai
og 7. nóvember — hátíðirnar
samanlagðar. Ræður og meiri
fagnaðarlæti og deginum lauk
með veizlu í Kreml áyrir tvö
þúsund gesti og í sérhverju
veitingahúsi Moskvuborgar
var dansað og drukkið fram
undir morgun.
Hinn sögulegi viðburður,
sem hér var haldinn svo há-
tíðlegur hafði gerzt 12. apríl.
Framfarir stórveldanna í geim
vísindum höfðu verið örar
síðustu mánuði og ár og menn
vissu, að hvenær, sem var,
mátti búast við þeirri fregn,
annaðhvort vestan af Kana-
veralhöfða — sem síðar var
skýrður Kennedyhöfði — eða
austan úr Kreml — að mað-
apríl undir fyrirsögninni:
„Rússar sendu mann út í
geiminn — og náðu honum
lifandi til jarðar“. Síðari
hluti fyrirsagnarinnar minnir
á þær vangaveltur, sem fram
höfðu komið þá lengi um það,
hvort takast mundi að ná
manni lifandi til jarðar, sem
sendur yrði í geimfari á braut
umhverfis jöðru. Voru raun-
þess að ná þessum áfanga og
vinna þar með það vísinda-
afrek, sem menn hafa beðið
með mikilli eftirvæntingu um
heim allan síðustu vikur og
mánuði. Fyrsti geimfarinn heit
ir Yuri Aleksjevitsj Gagarin.
Hann er 27 ára, kvæntur Og
á tvö börn. Nöfn vísinda-
mannanna sem eiga hinn raun
verulega heiður af afreki
hugsanlegur sómi heima fyrir.
var hann sendur í ferðalög
til hinna ýmsu landa heims
að sýna sig og sjá aðra, eink
um þó hið fyrrnefnda og með
al fyrstu landa, sem hann
heimsótti var eylandið ísland
í Atlandshafi — hann kom
hér yið á leið sinni til Kúbu
sumarið 1961.
Það var sunnudagur, 23.
Meðal þeirra, sem hittu Gagarin í Keflavík, var María Guð-
ardrottning Islands.
ar uppi getgátur um, að Rúss
ar hefðu þegar misst menn
í slíkum tilraunum, en því
var jafnan neitað af opin-
berri hálfu í Sovétríkjunum.
f upphafi fréttarinnar af
þessu geimskoti Rússa sagði:
„í dag var enn einum áfanga
náð í þrotlausum tilraunum
manna til þess að sigrast á
öflum náttúrunnar og auka
þekkingu sína á ómælisvíð-
Yuri Gagarin var vel fagnað, þegar hann kom til Keflavíkur sumarið 1961 á leið sinni til
Kúbu.
honum síðar, rómuðu sérstak
lega þéttingsfast handtak
hans og himinblá augun.
Flokksleiðtogarnir, sem biðu
hans, Krjúsjeff, Brezhnev,
Voroshilov og fleiri voru svo
himinglaðir, að þeir máttu
vart mæla — sagan segir, að
tár hafi trítlað niður vanga
öldungsins Voroshilovs, —
hann var þá áttræður.
urinn hefði haldið út í geim-
inn. Þegar höfðu apar og
hundar farið slíkar ferðir
með góðum árangri og nú var
komið að manninum. Spurn-
ingin var aðeins hver yrði
á undan, Rússinn eða Banda-
ríkj amaðurinn.
Frá úrslitum í því kapp-
hlaupi sagði Morgunblaðið
ítarlega fimmtudaginn, 13.
áttu himingeimsins. Maður sté
um borð í geimfar — því var
skotið út í geiminn — það
komst á braut umhverfis
jörðu — og sneri til hennar
aftur eftir að hafa farið lið-
lega eina hringferð. Voru liðn
ar 108 mínútur frá upphafi
ferðarinnar, er maðurinn lenti
á jörðu niðri, heill á húfi.
indamenn, sem urðu fyrstir til
þessu, hafa ekki verið og
verða væntanlega ekki gerð
heyrinkunn. — Vænta menn
þess, að Gagarín verði hyllt-
ur sem þjóðhetja, við hátíða-
höldin 1. maí næstkomandi“.
Um viðbrögð stjórna ann-
arra ríkja sagði í upphafi
fréttarinnar: „Fregn þessi
hefur vakið heimsathygli og
heillaskeyti borizt stjórn Sov
étríkjanna hvaðanæva að úr
heiminum. Með risafyrirsögn
um þekur fregnin forsíður
stórblaðanna í Evrópu og
Bandaríkjunum og vísinda-
menn og stjórnmálaforingjar
lýsa því yfir einróma, að hér
hafi verið náð hinum merk-
asta áfanga í rannsóknum á
himingeimnum.
Þeir John F. Kennedy,
Bandaríkjaforseti og Harold
Macmillan forsætisráðherra
Bretlands, hafa látið í ljós
aðdáun sína vegna þessa af-
reks og sent heillaskeyti til
Sovétstjórnarinnar. Ennfrem-
ur óskaði Adlai Stevenson,
fastafulltrúi Bandaríkjanna
hjá SÞ, Sovétríkjunum til
hamingju með þetta afrek,
sem opnaði framtíðarvonum
mannkynsins takmarkalausar
leiðir. En Stevenson sagði
einnig: „Nú þegar sovézkir
vísindamenn hafa sent mann
út í geiminn og náð honum
lifandi og heilum á húfi til
jarðar, skulum við vona, að
þeir aðstoði við að halda sam
tökum hinna Sameinuðu
þjóða heilum og lifandi ... "
Það voru vissulega notuð
stór orð um þennan atburð
— nú teljast geimferðir til
hversdagsfrétta, eða því sem
næst, og bregður engum við
lengur að heyra sagt frá
mönnum á labbi um himin-
geiminn.
Eins og menn eflaust muna,
var mikið látið með Gagarin
geimfara, lengi eftir þetta —
og sömuleiðis bandarísku
geimfarana sem fyrstir fóru
slíkar ferðir, þá Shepard,
Glenn og félaga þeirra, er
eftir sigldu. Eftir að Qagarin
hafði verið sýndur allur
mundsdóttir, er þá var fegurð
júlí og margt manna á Kefla-
víkurflugvelli, þegar „geim-
fari Sovétríkjanna" sté út lir
flugvélinni. Eftirvæntingar-
fullur hópur, engu síður en
sá, er beðið hafði á flugvell-
inum í Moskvu nokkrum mán
uðum áður — og sumir allt
að því eins fjálgir.
Fyrirmenn voru þar mætt-
ir, nokkrir íslenzkir embætt-
ismenn, m.a. flugmálastjóri,
Agnar Kofoed Hansen í ein-
einkennisbúningi sínum: þá
starfsmenn sovézka sendiráðs
ins og alþingismennirnir Ein-
ar Olgeirsson og Karl Guð-
jónsson. Kristinn E. Andrés-
son heilsaði Gagarin einna
fyrstur manna og lýsti aðdá-
un á sigri hans. Síðast en
ekki sízt var þar komin þá-
verandi fegurðardrottning ís
lands, María Guðmundsdótt-
ir, er færði geimfaranum blóm.
„Og svo var haldið inn í
Flugvallarhótelið, en fólkið
þyrptist að geimfaranum, sem
brosti í allar áttir og virt-
ist hafa sérstakar mætur á
börnum“ eins og segir í
Morgunblaðinu, í frétt af
komu geimfarans.
Gagarin hélt síðan fund
með íslenzkum blaðamönnum
þar sem skiptist á gaman og
alvara. Hann ítrekaði þar m.
a. það sem áður hafði verið
eftir honum haft, að það
hefði verið hið sovézka þjóð-
skipulag, sem gert hefði för
hans mögulega. Hann neitaði
að hætta sér út á svo hálan
ís að bera saman kynni sín
af geimskipinu Vostok 1 og
kvikmyndaleikkonunni Ginu
Lollobrigidu — og þegár
hann var, að því spurður,
hvort hann hefði beðið til
Guðs, áður en hann fór í
geimförina, fórnaði hann
höndum, hló vandræðalega og
sagði: „Sannur kommúnisti
biður ekki til guðs“.
Yuri Gagarin var fæddur
9. marz 1934 í Smolensk hér-
aði vestur af Moskvu. Faðir
hans var lítt menntaður bóndi,
Framhald á bls. 23
J