Morgunblaðið - 29.03.1968, Blaðsíða 24

24
MOBGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 29. MARZ 1933
flytjum við inn bæði gas og
tæki af í*nsum gerðum og má
EKKI alls fyrir löngu flutti
hið gamalgróna fyrirtæki,
Isaga, meginhluta starfsemi
sinnar inn á Artúnshöfða og
hefir komið sér þar fyrir í
tveimur nýjum húsum, þar
sem annars vegar er gasfram-
leiðsla, en hins vegar dreif-
ing fyrir gas- og súrhylki
fyrirtækisins, svo og ýmis-
konar varning, sem það hefir

Byggingar ísaga á Ártúiishöfða
Heimsókn í Isnga
Sænsk-íslenzkt fyrirtæki, sem starfað
hefur í nær 50 ár
til sölu, svo sem tæki öll til
logsuðu og rafsuðu. Enn sem
fyrr eru skrifstofur félagsins
við Rauðarárstíg, þar sem
verksmiðja fyrirtækisins var
áður.
Sem kunnugt er brann verk-
smiðja fyrirtækisins fyrir nokkr
um árum og var það mikill og
sögulegur bruni, þar sem miklar
sprengingar urðu og rúður nær-
liggjandi húsa sprungu í hundr-
aðatali, enda varð af mikið tjón.
Við bregðum nú í heimsókn
í fyrirtækið og hittum fyrst að
máli skrifstofustjórann, Frímann
Jónsson. Hann er búinn að vinna
hjá fyrirtækinu nær fjörutíu ár
og því öllum hnútum kunnugur.
Segir hann okkur í stórumdrátt
um frá starfseminni.
— Fyrirtækið saga var stofn-
að árið 1919 í félagi við sænska
gasíyrirtækið Aga, en fyrirtæki
sömu tegundar eru starfandibæð
í Noregi og Danmörku og heita
þar samsvarandi nöfnum Noaga
og Danaga. Svíar hafa jafnan
átt stóran hlut í fyrirtækinu, en
aldrei skipt sér af rekstri þess
og að sjálfsögðu þurfti ísaga að
spila á eigin spýtur öll stríðs-
árin. Svíar hafa hinsvegar stutt
vel við bakið á fyrirtækinu fjár-
hagslega bæði á fyrstu árunum,
meðan það var að koma undir
sig fótunum og þegar erfiðleikar
steðjuðu að, svo sem á kreppu-
árunum. Af þessum ástæðum hef
ir aldrei til þess komið að slíta
sambandinu við Svía, þótt fyrir-
tækið sé nú löngu fjárhagslega
sjálfstætt.
Þegar verksmiðjan var byggð
hér við Rauðarárstig árið 1'919
var hún úti í sveit og þá voru
kýr á beit allt í kring. Hinu
þarf svo ekki að lýsa, hvernig
byggð höfuðborgarinnar hefir út
breiðst og þar með umkringt
verksmiðjuna. Slysalaus rekstur
hennar hefir svo valdið því að
hún var ekki flutt fyrr en hún
brann.
í upphafi var fyrirtækið stofn
að til þess að fullnægja vitunum
kringum landið með ljósmeti. Gas
ljós voru þá víðast komin í vit-
ana og voru þau miklum mun
skærari en eldri gerðir ljósa. En
gasið þurfti þá allt að fá frá
Kaupmannahöfn og var mikil
fyrirhöfn að sækja það þangað
og enda ótryggt að það væri
jafnan fyrir hendi þegar þess
var þörf. Vitamálastjórnin hafði
því áhuga á að þessari starfsemi
væri komið hér upp. Þróunin
verður síðan sú að með rafmagn
inu minnkar notkun á gasi til vit-
anna, en þá kemur aftur til notk
un á gasi og súr til logsuðu á
verkstæðum víðsvegar um land-
ið. Járniðnaðurinn vex og hann
þarf að nota þessi efni í æ rík-
ari mæli. Þróunin heldur enn á-
fraim og iogau&a fiyzt yfir í
rafsuðu. Þó geta engin járn-
iðnaðarfynrtæki án hinna tækj-
anna verið og dreifingin verður
stöðugt meiri. Hvað lítið sem
viðgerðarverkstæðið er þarf að
senda því súr og gas, þótt magn
ið sé ekki tiltakanlega mikið, sem
hvert þeirra þarf á að halda.
Þetta leiðir til þess að dreifing-
arkerfi fyrirtækisins verður æ
umfangsmeira og þróast starfsem
in yfir í það að fyrirtækið gerist
í ríkari mæli verzlunarfyrirtæki
í stað þess að vera framleiðslu-
fyrirtæki. Margt þarf til af tækj
um við logsuðu og rafsuðu og
allt slíkt hefir ísaga til sölu.
Fyrirtækið hafði með hönd-
tvennskonar framleiðslu. Það
framleiddi gas, svonefnt acetyl-
ene-gas, sem nær við blöndun
sérefnis hæstu hitastigi þeirra
gastegunda, sem til iðnaðar eru
notuð og er það notað til log-
skurðar og logsuðu. og raunar
margs annars, svo sem hitunar,
bræðslu og kveikingar. Aðrar gas
tegundir taka því ekki fram og
til skurðar á jáuni mun það að
líkindum lengi gegna hinu mikil-
vægasta hlutverki. Tii fram-
leiðslu þess þurfti gasvinnslu-
vélar í verksmiðjuna. Gasið verð
þau sluppu við eldsvoðann. Súr-
efnisframleiðslunni er nú hins-
vegar hætt hjá fyrirtækinu og
er allt súrefni keypt hjá Áburð-
arverksmiðjunni í GufunesL ís-
aga sér hins vegar um alla dreif
ingu þess frá dreifingarmiðstöð
sinni á Ártúnshöfða.
Bygging verksmiðjunnar á Ár
túnshöfða var hafin 1963. Þar
er acetylenegasverksmiðja. Frá
þjóðhagslegu sjónarmiði var sjálf
sagt að nýta súrefnið, sem til
fellur hjá Áburðarverksmiðj-
er áætlað að lagfæra eignina við
Rauðarárstíg.
Súrefnisframleiðsla ísaga hófst
árið 1926. En það er ekki einast
járniðnaðurinn, sem skiptir ís-
ur hinsvegar að blanda súrefni
og það þurfti einnig að fram-
leiða. Tii þeirrar framleiðslu
að ísaga hafi sýnt mikinn áhuga
á þróun járniðnaðarins í land-
inu. Um það efni sagði hann.
— Það er mjög þýðingarmikið
fyrir jámiðnaðinn að nú er haf-
in verkleg kennsla í iðnskólum
landsins. Fram til þessa hafa
verkefnin verið svo mikil hjá
öllum verkstæðum og verksmiðj
um í landinu að iðnnemar hafa
strax orðið að skila fullri vinnu.
Námið hefir því nánast orðið
hálfgerð hornreka og engan veg
inn eins alhliða og nauðsynlegt
er. Hins vegar er nú hafið í
iðnskólunum mjög þýðingarmik-
ið starf og þar hefir verið komið
upp fullkomnum tækjum og m.a.
er nú hægt að kenna nemum
bæði logsuðu og rafsuðu þar og
þarf því ekki að fá þeim sér-
þar nefna argon gastæki og á-
fyllingar fyrir þau.
Að loknu samtali við Frimann
Jónsson höldum við inn á Ár-
túnshöfða og hittum þar fyrir
nafna hans, sem einnig hefir unn
ið þessu fyrirtæki um tugi ára
og mun einn af fjórum elztu
starfsmönnum fyrirtækisins, Frí-
mann Helgason hinn kunna í-
þróttamann og íþróttafréttamann
Hann stendur þar með reiknings
hefti og afgreiðir súr og gas til
þeirra, sem koma. Hann segir
okkur frá því að starfsmenn fs-
aga þar séu nú 14 talsins, en
hafi áður verið 16 meðan súr-
efnið var framleitt af fyrirtæk-
inu sjálfu. Enn er unnið að fulln
aðarfrágangi á hinum nýju bygg
ingum þar innra. Sérstaklega
vandað geymsluherbergi er þar
fyrir gas, til þess það ekki kom-
ist út í aðra hluta byggingar-
innar, ef hylki kynni að leka
og allt er þar eldtraust og ekk-
ert, sem þar gæti valið íkveikju
Við kveðjum þetta gamalgróna
fyrirtæki um leið og við sjáum
hvar nokkrum hylkjum erskellt
á bifreiðarpall, sem rennur upp
að afgreiðslupalli stöðvarinnar,
sem minnir okkur á brúsapall
á mjólkurbúi.
ísaga er gamalreynt fyrirtæki
og glöggt merki þess hvernig er
lent og innlent fjármagn hefir
verið sameinað í fyrirtæki, sem
orðið hefir landsmönnum til mik
ilvægrar þjónustu.
Frímann Helgason við afgreiðsl u súr- og gashylkja.
Myndirnar tók Ól. K. M.
þurfti allmikinn tækjaútbúnað,
því það var framleitt úr loft-
inu. Þessi tæki eru enn til, því
aga. Meðan við ræddum við Frí-
mann Jónsson var hringt frá
einu sjúkrahúsi borgarinnar
vegna súrefniskassa þehra, sem
stök verkefni á verkstæðunum h
til að kenna þeim þetta verk.
Ekki er nokkur vafi á að hér
er um mjög þýðingarmikið starf
að ræða og stórt spor stigið í
rétta átt.
Við spyrjum Frímann Jónsson
að síðustu um samkeppnina við
notuð eru fyrir nýfædd börn. ____________ J| _____
UI™ hefði ella til engra nota ! pannig er súrefni nauðsynlegt | agrar gastegundir og önnur gas
orðið. Þar er það unmð ur vatm. jjj margvíslef ..............
Ný tæki hefði hinsvegar þurft j ö]d nútímans.
til súrefnisframleiðslu i verk- J
smiðju ísaga. í náinni framtíð 1 Frimann Jónsson tjáir okkur konar suðutæki og surefms-tæki,
til margvíslegra tækja á tækni- j tæki.
— Auk þess að selja ýmis-
■

f ■ -fy ..
- > í r<
Úr gasverksmiðjnnni.
Finnskur styrkur
FINNSK stjórnvöld bjóða fram
styrk handa tslendingi til náms
eða rannsóknarstarfa í Finnlandi
námsárið 1968-1969. Cmsækjend-
ur þurfa hel*t að hafa lokið
fullnaðarprófi frá háskóla eða
a.m.k. að vera komnir langt
áleiðis í háskólanámL Styrkur-
inn er veittur til átta mánaða
dvalar, en til greina kemur að
skipta honum milli tveggja eða
jafnvel fjögurra umsækjenda, ef
henta þykir. Styrkfjárhæðin er
700 mörk á mánuði fyrir kandi-
data, en 550 mörk fyrir þá, er
eigi hafa lokið háskólaprófi.
Umsóknum um styrk þennan
skal komið til menntamálaráðu-
neytisins, Stjórnarráðshúsinu
við Lækjartorg. fyrir 10. april
n.k. Séstök umsóknareyðublöð
fást i ráðuneytinu. Umsókn
fylgi staðfest afrit prófskírteina,
meðmæli tveggja kennara og
vottorð um kunnáttu í finnsku,
sænsku .ensku eða þýzku.
Vakin skal athygli á. áð finnsk
stjórnvöld bjóða auk þess fram
eftirgreínda styrki, sem mönn-
um af öllum þjóðernum er heim
ilt að sækja um: 1. Fimm átta
mánaða styrki til náms í
finnskri tungu eða öðrum fræð-
um, er varða finnska menningu.
2. Tvo eins mánaðar styrki
handa vísindamönnum, sem lok-
ið hafa dolktorsprófi.
Menntamálaráðuneytið.
18. marz 1968.