Morgunblaðið - 30.11.1968, Blaðsíða 14

Morgunblaðið - 30.11.1968, Blaðsíða 14
14 MORGUNBLADIÐ, LAUGARDAGUR 30. NÓVEMBER 1968 Sögulegt ASI-þing ÞAÐ hefði einhvern tíma þótt saga til næsta bæjar, að Hanni- bal Valdimarsson væri sá mað- ur, sem lýðræðissinnar í verka- lýðshreyfingunni, þ.e. Sjálf- stæðismenn, Framsóknarmenn, Alþýðuflokksmenn og lýðræðis sinnaðir vinstri menn, gætu sameinast um sem forseta Al- þýðusambands íslands. Sú varð þó raunin á sjötta tímanum á föstudagsmorgun, er fulltrúar á þingi Alþýðusambands fslands gengu til kosninga ura forseta ASf, að Hannibal Valdimars- son var sá eini, sem þessir að- ilar gátu sameinazt um. Það var greinilega spenna í loftinu, þegar Alþýðusambands þing kom saman til fundar á mánudaginn var. Eftirvænting- in sneríst í fyrstu um kjör þing forseta, sem frestað var til þriðjudags, en þegar á mánu- dag mátti heyra þingfulltrúa pískra saman um væntanlegt forsetakjör. „Ætli það verði ekki gamli maðurinn aftur", heyrðist sagt á göngunum skömmu eftir að Hannibal lýsti því yfir, að hann gæfi ekki kost á sér til endurkjörs. „Hanni- bal er bezti maðurinn í þetta", sagði einn þingfulltrúi við mig á þriðjudag. XXX Nokkru áður en Alþýðusam- bandsþing kom saman var orð- ið Ijóst, að fylkíngar um kjör forseta og miðstjórnar mundu skipast með öðrum hætti en ver ið hef ur um langt skeið. Fyrir 14 árum var Hannibal Valdimars- son kjörinn forseti ASÍ með tilstyrk kommúnista og því embætti hefur hann haldið síð an. Að vísu hefur oft munað mjóu, aðeins örfáum atkvæðum en á síðasta þingi var Hannibal kjörinn mótatkvæðalaust. Hinn pólitíski klofningur innan Al- þýðubandalagsins hlaut hins vegar að koma fram á þessu Alþýðusambandsþingi. Sam- vinnan hófst á ASÍ-þingi fyrir 14 árum og endahnúturinn var rekinn á samstarfsslitin á ASÍ- þingi nú. Jafnframt hefur það legið fyrir um nokkurt skeið, að Hannibal Valdimarsson hyggðist ekki gefa kost á sér til endurkjörs í ASÍ, enda orðinn roskinn maður og vafalaust far inn að þreytast á erilsömu ¦stjórnmálavafstri og erfiðum samningaviðræðum á ári hverju fyrir verkalýðssamtökin. Það lá einnig í loftinu, að Hannibal hefði hug á, að Björn Jónsson, samstarfsmaður hans á Alþingi og helzti verkalýðsleiðtogi nyrðra yrði eftirmaður hans í AJSÍ. Til þess að svo gæti orð- ið var ljóst, að takast yrði sam staða milli Sjálfstæðismanna, Alþýðuflokksmanna, Framsókn- annanria og stuðningsmanna Hannibals og Björns um for- setakjör og kjör til miðstjórn- ar. Kommúnistar lögðu strax átoerzlu á það fyrir þingið að koma í veg fyrir, að Hannibal og Björn héldu áhrifum sín- um í Alþýðusambandinu. Þeir munu hafa snúið sér til Alþýðu flokksins og óskað eftir viðræð um um samstarf á þinginu. Að vísu er ekki Ijóst, hvað á milli þessara aðila fór en þó má telja VEUUM ÍSLENZKT líklegt, að kommúnistar hafi kynnt undir áhuga Jóns Sig- urðssonar, formanns Sjómanna sambandsins, eins af forustu- mönnum Alþýðuflokksins í verkalýðshreyfingunni, á for- setaembættinu, með alls kyns gyllíboðum. Sjálfstæðismennirnir á ASÍ- þingi, sem reyndust vera ann- ar stærsti hópurinn þar, voru í erfiðri aiðstiöðu — stjórmiarsinn ar á Alþýðusambandsþingi, sem saman kom á sérlega erf- iðum tímum. f þeirra röðum mun strax hafa komið upp sú skoðun, að fráleitt væri að hugsa sér forseta Alþýðusam- bandsins úr öðrum hvorum stjórnarflokkanna, einfaldlega vegna þess, að sá maður væri settur í óþolandi aðstöðu í kjara samningum í vetur. Til þess að sannfæra launþega, um að hann bæri fremur hag þeirra fyrir brjósti en hollustu við rík isstjórnina, yrði stjórnarsinni í forsetastóli að sýna enn meiri ósveigjanleik en stjórnarand- stæðingur. Þess vegna voru margir Sjálfstæðismennirnir á þó lá í augum uppi, að þeim var þvert um geð að styðja Björn Jónsson til nokkurra virðingarembætta. Þessi af- staða Alþýðuflokksmanna þarfn ast nánari skýringar við. Flokksþing Alþýðuflokksins samþykkti í rauninni opinbert tilboð til Hannibals og Björns um að ganga í Alþýðuflokkinn. Þessi samþykkt var þó gerð í andstöðu við helztu forustu- menn Alþýðuflokksins í verka- lýðshreyfingunni, alla vega Jón Sigurðsson en vera má, að Ósk ar Hallgrímsson hafi látið mál- ið afskiptalaust. Afstaða flokks þings Alþýðuflokksins er í raun inni mjög eðlileg. Hannibal og Björn eiga á hínum pólitíska vettvangi þrjá leiki. f fyrsta lagi að stofna nýjan flokk. Sá flokkur mundi hazla sér völl milli Alþýðuflokksins og kommúnistaflokksins og aug- ljóslega verða báðum þessum flokkum hættulegur, Alþýðu- flokknum ekki síður. f öðru lagi að efna til kosningabandalags við Alþýðuflokkinn. Slíkt kosn ingabandalag mundi styrkja Al jóni atkvæði, þannig a'ð raun- verulegur styrkleiki kommun- ista hafi verið um 105—110 at- kvæði. Þessi atkvæðagreiðsla sýndi hins vegar glögglega, að Alþýðuflokksmenn voru í lykiil- aðstöðu á þinginu og gátu sem- ið á báða bóga, ef þeir hefðu löngun til. Fyrst í stað voru vafalaust tiihneigiragar til þess hjá Alþýðuflokksmönnum að huigsa sem svo, að ekki væri óeðiilegt, að Alþýðuflokksmiað- ur væri forseti Alþýðusam- bandsins en ,þegar líða tók á þingið varð þó æ ljósara, að Alþýðuflokksmennirriir gerðu sér grein fyrir því, að hvorki væri hyggilegt að bjóða Alþýðu flokksmann fram til forseta ASl né líklegt að hann næði kosningu, þar sam búast mætti við, ammað tveggja, að Hanni- balistar og Framsóknanmenn sitæðu þá saman um þriðja frarr.bjóðanda eða greiddu fram bjóðanda kommúnista atkvæði til þess að forða því, að stjórn- arsinmi yrði kjörinn forseti ASI. Það var þó ekki fyrr en á fimmtudaí; um hádegisbilið, að ASÍ-þingi fremur hlynntir því að styðja Björn Jónsson til pingforseta og síðar kom í ljós, að þeir voru einnig reiðubúnir til að styðja hann í embætti for seta ASÍ. Framsóknarmenn á þinginu fylgdu mjög svipaðri stefnu og Sjálfatæðismenn. Þeir studdu Björn Jónsson til þingforseta og voru einnig reiðubúnir til að styðja hann til forseta ASf. Leikur enginn vafi á því, að afstaða Framsóknarmanna á þinginu hefur orðið þeim til styrktar innan verkalýðshreyf- ingarinnar almennt og ekki síð ur á stjórnmálasviðinu. XXX Á mánudagsmorgun, daginn sem ASÍ-þingið hófst varð ljóst, að allt var í tvísýnu um kjör þingforseta. Annars vegar hófu kommúnistar undir forustu Lúðvíks Jósepssonar mikla sókn á himim pólitíska vett- vangi til þe3S að hræða menn frá því að styðja Björn Jóns- son til þingforseta og forseta ASÍ. Þessi sókn beindist að Sjálfstæðismónnum, Framsókn- armönnum _ og Alþýðuflokks- mönnum. Öllum þessum aðil- um var sagt, að ef svo færi, sem horfði, mundu kommúnist- ar draga sig út úr Alþýðusam- bandinu og leggja út í harða verkfallapólitík með þau félög, sem þeir hefðu yfir að ráða, svo sem Dagsbrún, Trésmiðafélagið og Járnsmiðafélagið. Jafnframt voru Framsóknarmenn brýndir á því, hvort þeir ætluðu að ganga til samstarfs við stjóm- arsinna á ASÍ-þingi. Hins veg- ar varð ljóst, að Alþýðuflokks- menn léku dularfullan leik, sem erfitt var að átta sig á en Frá 31. þingi ASÍ þýðuflokkinn en skapa komm- únistum erfiðleika. í . þriðja lagi að ganga í Alþýðuflokk- inn. Augljóst var, að miklu skipti um endanlega afstöðu Hannibals og Björns til þess- ara valkosta, hversu færi um samstarf við Alþýðuflokka- menn á ASÍ-þingi. Þess vegna var það rökrétt frá hagsmuna sjónarmiði Alþýðuflokksins að táka upp góða samvinnu við Hannibalista á ASÍ-þinginu. Nú gerðist það hins vegar, að sambúð þessara aðila á þinginu var mjög erfið. Að sumu leyti kann það að stafa af því, að Hannibal og Björn hafi ekki fremur en fyrri daginn hirt um að tala við mennina, sem þeir vildu samvinnu við en að öðru leyti komu hér einnig til per- sónulegar ástæður helztu for- ustumanna Alþýðuflokksins í verkalýðshreyfingunni, sem sé þær, að verkalýðsleiðtogar á borð við Hannibal og Björn og þá ekki sízt hinn síðarnefndi mundu fljótlega skyggja á þá verkalýðsmenn, sem fyrir erxi í Alþýðuflokknurn. Þetta tvennt eru líklegustu skýr ingarnar á afstöðu Alþýðu- flokkismannanna til þeirra tví- menninganna. Kjör þingforseta fór sem kunmugt er á þann veg, að Alþý'ðuflokksmenn sátu hjá, Björn Jónsson fékk lð6 atkv. við aðra atkvæðagieiðslu en Guðjón Jónsson, frambjóðandi kommúnista 118 og 73 skiHuðu auðu. Það varu Aiþý&ufloikikB- mennirnir o.fl. Atkvæðatala koimimúnista kom mönnumr. nokkuð á óvart en síðar kom í Ijós, að 10—-16 Framsóknar- menn mundu hafa greaitt Guð- ljóst varð hver afstaða Alþýðu- flokksmanna yrði. Hún var sú, að skora á Hannibal Valdimars- son alð gefa kost á sér á ný. Fengizt hann ekki til þess mundu Aiþýðuflokksmennirnir væratanlega fallast á að styðja Björm lónsson. Asíæðan fyrir því, að Alþyðuflokksmennirnir gátu fremur fellt sig við Hatrni- bal er lílklega sú, að fullvíst má telja, að þetta verði allra sáð- asta kjörtímabil Hannibals og að fjórum árum liðnum getur margt verið breytt frá þvi sem nú er. Hannibai mun í fyrstu hafa neitað algjörlega a«5 fara fram atftur og kom þá hlutur Björns upp á ný og var þá tal- að um þanin möguleika, að Al- þýðuftokVsmaður yrði varafor- seti. En málin sigldu í strand á nýjan leik er Alþýðuflokks- mennirnir kröfðust bess að fá fjóra menn i miðstjórn ASI. Aðrir aðilar gátu ekki fellt sig við það og endirinn vai'ð sá, sem allir vita, að á ný var leit- a'ð til Hannibals uni endurkjör og gaf hann þá kost á því jafn- framt því, sem Björn Jónsson var kjörinm varaforseti. í mið- stjórn ASÍ eiga nú sæti 4 kommúnktar, 3 Alþýðuflokks- menn, 3 Sjálfstæðisnienn, 2 Framsóknarmenn og 1 óháður, ásamt forseta og varaforseta xxx Hvað þýða nú þessi úrslit? í fyrsta lagi það, að pólitísk aðstaða Hannib'ails Valdimars- sonar og Björns Jónssonar hef- ur styrkzt mjög. Þeir verða í forustu verkalýðssamtakanna næstu fjögur ár. Ekki fer hjá því, að sú staðreynd verði þeim til framdráttar á vettvangi stjórnmálanna. í öðru lagi eru kommúnist- ar nú veikari innan ASÍ en í sl. 20 ár. Eðvarð Sigurðsson var boðinn fram af þeirra hálfu bæði í forsetaembættið og varafor- setaemlbætitið og hlaut að vísu töluvert meira fylgi en komm- úniitar einir höfðu yfir að ráða. f sjálfu sér er það ekkert óeðli- legt, að maðuir á borð vJð Eðvarð Sigurðsson njóti veru- legs p'jrsónufylgis imian verka- lýðssamtakarna og hefur það vafalaust komið fram í þessum atkvæðagreiðslum. Eftir stend- ur iiins vegar sú staoreynd, að korr.múnistar stóðu að rraastu einir á þassu þinigi, og að- staða þeirra inman ASÍ hefur gjörbreytzt. Síðasta vígi þeirra í vearkalýðsihreyfingunni er raú Dagsbrúm. Alþýðuflokksmenn og Sjálf- stæðiisflokksmiMtn hafa styrkt mjög stöðu sína innan verka- lýðssamtakanna og hafa nú veruleg áhrif innan ASÍ. Raun ar má segja að Sjálfstæðismenn irnir á þinginu undir traustri forustu Péturs Sigurðssonar hafi verið kjölfestan í samstarfi lýðræðisaflanna á Alþýðusam- bandsþinginu nú. Rétt er samt að undirstrika, að stjórn- arandstæðingar eru enn í meiri hluta í miðstjórn ASÍ, þeir eru þar 8 gegn 6 og 1 óháður. XXX Umræður um kjara- og at- vinnumál urðu ekki eins miklar á þinginu og búast mátti við. Sjálfsagt hefur þa'ð annans veg- ar stafað af viðamikilli af- greiðslu nýrra tillagna um skipulag ASÍ, sem ekki verða gerðar að umtalsefni hér og hins vegar vegna eftirvænting- arinnar um forsetakjör og mið- stjórnarkjör. í rauninni sögðu tvær ræður, sem fluttar voru um kjaramálin allt sem segja þurfti um þau mál. Það voru ræður Björns Jónssonar og Eðvarðs Sigurðs- sonar. Nákvæm athugun á beim ræðum lefðir í ljós, a;> báðir stefna að sama marki, að koma í veg fyrir kjaraskerðingu lág- launamanna eða almenns launa fólks, svo og að tryggja verði næga atvinmu í landii u. Að vísu er varhugavert að ilraga of almennar ályktanir af slík- um ræðum, en þó fannst mér tónninn í þeim vera fremur já- fcvæður og benda til þess, að báðir þessir menn im'Uiniu lei<tai9t við að finna viðunandi lausn á hinum erfiðu vandamálum, sem framundan eru og úrlausnar krefjast. Að lokum þetta: iýðræðisöfl- in stóðu saman á þessu þingi ASÍ. En það væri mikill mis- skiiningur að halda að menn á borð við Björn Jónss.on eða Hannibal Valdiimarsson verði meðfærilegri í samningum vi'ð ríkisvaldio en einhverjir að'rir. Þvert á móti má búast við, að þeir og miðstjórnin öll, haldi fast á sínum málum, þegar út í samninga er komið. Þólt þingið sjálft hafi mótazt mjög af því, hvernig þingfulltrúar skiptust í pólrtískar fylkingar, hefur reynslan sýnt, að þegar til samn inga kemur, er sterk fagleg sam staða innan verkalýðshreyfing- arinnar. Þeir, sem kjörnir hafa verið til forustu í verkalýðssamtök- um reyna eðlllega að bregoast ekki því trausti. Það ber því að líta á niðurstöður þessa sögu- lega ASÍ-þiní?s með raunsæi — og hóflegri bjartsvni. Styrmir Gunnarsson.