Morgunblaðið - 30.01.1973, Page 15

MORGUNBLAEHÐ, ÞRIÐJUDAGUR 30. JANÚAR 1973
15
Einróma samþykkt Alþingis
Jóhann Hafstein
Framhald af bls. 1.
verðnr að láni til bráðabirgða
samkvæmt framansögðn, skal
vera í höndum nefndar þeirrar,
sem ríkisstjórnin skipaði 23. janú
ar s.I. til að rannsaka, hverjar
afleiðingar náttúruliamfarirnar í
Vestmannaeyjum geta haft fyrir
efnahagslega afkomu þjóðarbús-
ins og hver lirræði eru helzt fyr
ir hendi til að draga lir þeim af-
leiðingum. Samkvæmt skipunar-
bréfi sínu ber þeirri nefnd að
hafa samráð við bæjarstjórn
Vestmannaeyja.
Hér fer á eftir ræða sú, sem
Jóhann Hafstein, formaður SjáM
stæðisflokksins flutti við umræð
umar:
Herra forseti.
Ég vil hefja mál mitt með því
að Iýsa samúð með Vestmanna-
eyingum sem orðið hafa fyrir
hinum ægilegu náttúruhamför-
um við eldgosið í Heimaey, sem
hefur svipt þá heimil'uim og öðr-
um eignum og slitið þá frá
heimabyggð og ættarslóðum að
sinni.
Ég vil einnig láta í Ijós þakk-
læti og virðingu í garð þeirra,
sem innt hafa af höndum frjáls
framlög og veitt hafa aðstoð til
bjargar á margan hátt og boðið
fram aðstoð til þess að græða
sár, sem neyðarástand eldgoss-
ins hefur skapað.
Sjálifstæðisflokkurinn heitdr á
Islendinga alla að mæta þeirri
ógn, sem að höndum hefur borið
í Vestmannaeyjum, með þegn-
skap og samhjálp. Ég hefi áður
lýst yfir og lýsi því enn yfir, að
Sjálfstæðisflokkurinn er reiðubú
ínn til samstarfs uim ráðstafandr
til aðstoðar Vesfcmannaeyingum
I neyðarástandi þeirra.
Það er rétt, sem kom fram hjá
hæstvirtum forsætisráðlherra, að
hann kvaddi okkur formenn
stjórnarandstöðunnar til sam-
ráðs strax fyrsta dag þessa eld
goss í Vesfcmannaeyjum og
næsta dag þar á eftir einnig og
að við vorum kvaddir á fund
ríkisstjómarinnar að morgni
laugardags sJ. og þar voru ltögð
fram frumdrög að frumvarpi,
sem þó var sagt að rikisstjórnin
stæði ekki ein að sjálf heldur
væru tillögur, sem hefðu verið
mótaðar í samráði við hana af
embættismönnium og ætlazit til
þess, að þingflökkar fjöliuðu
um þessar tillögur síðar um dag
inn eins og þeir munu hafa gert.
Að loknum þeim fundí þing-
flokks Sjálfstæðisflokksins, þá
átti ég tal við forsætisráðherra
og gerði honuim efnisliega grein
fyrir því, sem viö vildum á þessu
stigi málsins segja, og tdl þess
að það fari ekki neitt á miTIi
méla þá vildi ég með íeyfi hæst-
virts forseta mega lesa hér upp
sem þar var um bókað í þing-
flokki Sjáífstæðiisflokksins:
Þingflokkur sjálfstæðismainna
er einhuga um að veita beri
Vesfcmannaeyingaiim allan nauð-
synlegan stuðning vegna eldgoss
ins þar.
Varðandi „frumdrög að frum-
varpi tid laga um neyðarráðsíaf-
anir vegna eldgoss í Heimaey",
sem forman.ni flokksins var af-
hent á fundi með rikisstjó<rniniú
í dag, vill þiingfl'okkurinn taka
fram eftirfarandi:
1. Það er skoðun þingflokks
Sjálfstæðisfliokksins, að tiUög
ur um neyðarráðstafanir
vegna eldgoss í Heimaey eigi
ekki að leggja fram í þingin'U,
fyrr en ful'lreynt er um sam-
komulag milli allra þiing-
flokka.
2. Eðlilegast væri, að frumvarp
um ráðstafanir verði flutt sem
þingmannafrumvarp allra
fliokka.
3. Einskorða ber aðgerðimar við
aðstoð til Vestmannaeyinga
og úrbætur í tengslum við
náttúruhamfarirnar.
4. Ýmis ákvæði frv. liiggja utan
við þann tiligamg, og kanna
ber fjáröflunarleiðir betur.
5. Leggja ber áherzlu á- hið sér-
stæða tjón og atriði nátengd
því.
6. Meta ber framboðna erlenda
aðstoð og kanna möguleika,
bæði varðandi framlög og lán.
7. Jafnhliða ítarlegum tilraun-
um til sarmstöðu þingflokka
ber að haía samráð vilð bæjar
stjórn Vestmannaeyja um að-
gerðir.
Ef einhverjir hafa e.t.v. skilið
orð hæstvirts forsætisráðherra
áðan á þann veg, að það standi
á stjómarandstöðunni, að hæst-
virt ríkisstjórn hefur ekki borið
fram frumvarp það, sem hanrí
sagði að hún hefði tilbúið, þá
verð ég að leiðrétta það, í því er
misskilningur. Það er rétt, að í
þessum punktum, sem ég las
hér, þá felast ýmsar athuga-
semdir, og hæstvirtur forsætis-
ráðíherra sagði einmitt i viðræð
unum við mig á laugardaginn,
að við mundum þá setja fram
okkar tillögur eftir helgina. Við
höfum verið að vinna að þvi og
m/undum hafa gert það, ekki hér
í þinginu heldur í viðræðum á
millli allra fl'okkanna. Við höfum
lagt, — og ég hef gert það sjálf
ur á fundi með ríkisstjórninni —
áherzliu á það, að við reyndum
fyrst og fremst i öndverðu að
ná samstöðu, fullri samstöðu, í
þinginu, áður en nokkrar tillög-
ur yrðu lagðar fram. Ég tel nú,
að rílkisstjórnin hafi með flutn-
ingi þessarar þingsályktunartil-
lögu fafflizt á þau sjónarmið, að
rétt væri að gefa viljayfirlýs-
ingar við fyrsta tækifæri, en
gefa sér siðan tóm til þess að
freista þess að ná samstöðu um
efnishlið þeirra úrræða, sem síð
ar verður sjálfsagt fjallað um I
þinginu. Ég hefðd hins vegar
vænzt þess, að stjórnarandstöð-
imni hefði verið gert aðvart um
fliutning þessarar þingsályktunar
tillögu og jafnvel leitað samráðs
um meðfliutning að henni, og
það er í raun og veru í sam-
ræmi við þær viljayfirlýsingar
okkar, sem fram hafa komið í
þvi efni og þaS hefði verið út-
látalaust að minu álilti og ekki
skapað nein vandlkvæði.
Við sjálfstæðismenn erum
sammália þessari málsmieðferð og
hún er í samræmi við þann vilja,
sem við höfurn áður lýst yfir að
láta nú kioma fram vilja Al-
þingis og undirbúa síðan frek-
ari aðgerðir. Við eruim sam-
mála þvi að kjósa þessa nefnd,
sem þingsályktunartillagan fjald
ar um og einnig þeirri fjáröflun,
sem þar er getið um. Við erum
þess vegna efnislega samimála
þessari tillögu, en þó vil ég mæl
ast ti'l þess að tillagan fái skoð-
un í neðri deild, sem ég hins
vegar tel ekki þurfa að taka
nema mjög stuttan tima, þvi að
það kynnu að vera frekari heim
ildir en í henni felast, sem menn
yðu sammála um að rikisstjórn-
in fengi þegar í stað. En að sjálf
sögðu er þetta ekki mælt til að
tefja framgang málsins og ég
tel ekki að þetta þurfi að tefja
rnáli'ð neitt og við erum reiðu-
búnir til þess að afgreiða málið
með öðrum nú þegar á þessum
degi.
Ég tel ekki ástæðu til þess að
orðlengja um þetta mál. Ég vii
mega vona það að ég hafi í þess
um fáu orðum gert nægjanlega
greim fyrir afstöðu sjálfstæðis-
manna. Við höfum verið að
vinna að því að móta tillögur í
málúnu yfir helgina, en eins og
ég sagði áðan þá er það allt mið
að við að freista þess i samiráði
og viðræðum milli flokkanna að
fella saman þær hugmyndir,
sem fram koma hjá fleiri aðil-
um og ná að endingu samstöðu
í málinu, áður en það kemur j
inn í þingið og þannig, að um j
það þurfi ekki á þeim vettvangi j
neinn ágreiningur að vera. Þetta
er okkar afstaða.
Ólafur Jóhannesson sagðd, að
ékki þyrfti að rifja upp ógnar- j
atburði þá, s@m gerðust aðfarar
nótt hins 23. janúar, né heldun
þau ósköp, sem síðan hafa gerzt. ■
Hugur manna, ekki aðedns
Vestmannaeyimga, heldur allra
landsimannia, hefur snúizt um
þau ótíðindi. Ekki þarf að fara
mörgum orðum um, að náttúru-
hamfarir þessar hafe valdið stór
fle'.ldri röskun. Það væri skylda
samfélagsiins að standa straum
af ráðÍBtöfunuim við að flytja
fólk til lands og kostnaðd við
húsnæði og annars konar að-j
stoð. Engiinn kostur væri enn að
meta fjárhagslegt tjón, jafnvel
þó að gosið rénaði fljótt. Orð og
tölur væru hér miagnvana. Þó
má reyna að geta sér tid um
stærð þess vanda, sem jarðgosið
leggur þjóðinni á hendur, og til
þarf að kosta, svo að tryggt sé,
að þjóðin leggi öll á siig byrðar,
til að bæta Vestmamnaeyingum
eignatjón þeirra.
Vestnr" nnaeyjar væru mikil-
vægasta verstöð landsdns, og
væri hlutdeild þeirra 12—13%
af þjóðarbúskapnum. Búast
hefði mátt við, að á árinu 1973
hefði útflutningsfram'leiðsla Vest
mannaeyinga orðið 2000 milljóna
króna virði. Jafnvel þó að gosið
gengi nú fljótlega niður, er ekki
hægt að búast við, að af rekstri
fiskvmnsluhúsamoa geti orðið á
þéssari vertíð, eða á þessu ári
jafnvel. Því h’ýtur að verða um
mikið tap að ræða, þótt flotinn
sæki frá öðrum verstöðvum.
Óhætt er að ætla að útflutnimgs-
tap verði ekki umdir 1000 millj.
króna.
Áætlað er að tekjur Vest-
mannaeyinga hefðu orðið 1700
milljónir, eða 3% þjóðartekn-
anrna. Ósköpin hljóta að valda
milklum tekjumissi, þó að
Vesfcmantnaeyingum megi fljót-
lega útvega atvinmu annars stað-
ar.
Svo getur farið, að þegar á
þessu ári, þurfi að afl.a 2000
milljóna kxóna svo að þjóðfélag-
ið geti rækt slkyldur sínar við
Vestmannaeyinga. Vegna þessa
áfalls, sem þjóðarbúið hefur
orðiið fyrir, verðnr að draga úr
imnfl'utningi og útgjölduim.
Ekki er hægt að gera sér grein'
fyrir því öllu mú, sem gera
þarf, en augljóist er, að í fyrsta '
lagi þarf að greiða hiinn marg-
víslega kostnað vegna björgun-1
arstarfsemd'nnar og flutnings og1
vegna röskunar á stöðu manna.!
í öðru lagi þarf að veita bætur
vegna tekjumissis og vegna ým-
is?a útgjalda, sem á hafa hlaðizt.
í þriðja lagi þarf bersýnilega að
veiita fjárhagsaðstoð til þess að
leysa ýmis félagsileg vandamál,
svo sem skó'ahald, og umönnun
sjúkra og aldraðra. í fjórða lagi
rmá ætla að veita þurfi sikyndilán
til útgerðarmanna og amnarra,
sem atvininustarfsemd hafa með
höndum. Þá er ekki ólííklegt að
veita þurfi fjárhagsaðistoð vegna
flutnings á fiski. f fimmta lagi
standa Vestmannaeyingar undir
mdkluim skuldum, sem borga
þarf af vexti og afborgainir og
verður að hlaupa þar undir
bagga, svo að ráðstöfumarfé lána
sjóða þverri ekki. Og í sjötta
lagi þarf að veita Vestmanna-
eyj akaupstað f járhagsstuðning,
því að ljóisit er, að tekjustofnar
hans munu engir verða, en hann
þarf að taka á sig margvísleg út-
gjöld við að halda uppi björgun-
arstarfi.
Strax og náttúruhamförunum
linmir verður meginverkefnið að
veita fé til uppbyggingar þeirra
mannvirkja og eigna, sem orðið
hafa fyrir skemmdum.
Ríkisstjórnin tók þetta mál
fyrir strax að morgni hins 23.
jamúar og gerði þá þegar nökkr-
ar skyindiráðstafanir. Var þegar
sett á laggirnar nefnd tid að rann
saka hvaða afleiðingar þessi at-
burður miyndi hafa á þjóðarbú-
skapimm.
Strax var ákveðið að hafa
samráð við stjómarandsitöðuna.
Hef ég átt fundi með formönn-
um stjómarandstöðuflokkanna,
og þeir hafa setið minn.sta kosti
eiinn ríkisstjórmarfund.
Ríkisstjórnin gerði ráðstafanir
til að láta semja iög vegna
ástandsins og lagði þau fyrir
stjómarandstæðinga. — Varð
ágreiningur um viss atriði, svo
sem eðlilegt má telja. En það
kom fram, hjá foringjum stjóm-
arandstöðunnar, að þeir töldu
mifcilvægt að ná siamstöðu um
i þesisá mál. Kamu þeir með viss-
’ ar ábendingar í því sambandi,
og eftir að hafa athugað þaer,
og þetta mál allt að nýju, varð
niðurstaðan sú að flytja þá
þingsályktunartillögu, sem hér
iiggur fyrir, en hún er um neyð-
arráðstafanir vegna goss í
Heimaey.
Er óhjákvæmilegt að gera ráð-
stafanir til þeas að afla reiðu-
fjár, tiíl að gera ráðstafanir, sem
nú eru nauðsynlegar. Því er far-
ið fraim á að Allþingi véiti heim-
ild til lántöku að upphæð allt að
500 milíjónir króna, og mun sú
nefnd, sem slkipuð var strax 23.
janúar, sjá um úthlutun þess
fjár.
Stjómin hefur alveg tilbúið
frumvarp um þetta efni. Tel ég
ekki viðeigandi að rekja frum-
varp ríkisstj órnarin na r, þar sem
þingmannanefnd er nú ætlað að
semja nýtt frunavarp, en hún
fær írumvarp ríkisstjómarinnar
í hendur, og kentur til með að
mefca, að hve milklu leyti hún vill
byggja á því. Margvíslegum upp
lýsingum hefur verið safnað, og
fær nefndin þær í hendur, svo
og eru þeir sérfræðingar, sem
unnið hafa fyrir ríkisstjórnina
í þessum málum reiðubúnir til
að aðstoða nefndina.
Ég vil ekki rekja frumvarp
ríikisstjómarinmar í einsitökum.
atriðum, þó að fúifrágiengið sé.
Hi'tt vil ég þó segja, að höfuð-
hugmyndin var, áð rrrynda sér-
stakan sjóð, mjög myndarlegan,
sem gæti haft yfir að ráða 2000
til 3000 millj. kr Fjáröfliunin
| átti að byggjast á hugmyndum
] um, að hver og einn legði fram
sinm sikerf til sóóðsins. En þetta
mun néfndin kanna betur, er
hún fær gögnin í hendur.
Ég vil, vegna þess að sögu-
sagnir hafa verið á gangi, taka
það fram, að það er algjör mis-
skilniingur, að ríkisstjórnin hafi
I hafnað aðstoð annarra ríkja.
i Þvert á móti hefur verið tekið
! fram, að aðstoð verði þegin með
| þökkum. Bnda engin vansæmd
að taka við að'toð við þessar
aðstæður. þó að frumiskylda sé,
að hjálpa sér sjálfur. Utanrikis-
ráðherra hefur þegar hafið við-
ræður við erlenda fulltrúa um
hveus konar aðstoð verður um að
ræða. Vitað er t. d., að í sumum
löndum eru framleidd tilbúin
hús, sem hægt er að setja upp á
skömimuim tíma. Það er verið að
Frambeld á Ws. 81
Guölaugur Gíslason:
Ég vil flytja þakkir
til þjóðarinnar allrar
Guðlaiigur Gislason
í UPPHAFl fundar í neðri deild
Alþingis í gær kvaddi Guðlaug
ur Gislason alþingismaður Sunn
lendinga sér hijóðs utan dagskrár
og sagði þá:
„Herra forseti.
Ég vil við þetta tækifæri, sem
mér gefst, flytja hér þakk'r fyr
ir auðsýnda samúð og vináttu-
huig, sem Vestmannaeyingum hef
ur verið sýndur i sambandi við
þær náttúruhamfarir, sem yfir
standa. Ég leyfi mér að flytja
forseta SÞ., forseta þessarar hv.
deiidar og alþm. ö'lum þennan
þakklætisvott okkar Vestmanna
eyinga, einnig forseta íslands,
biskupinum yfir ísland', hæstv.
forsætisráðherra og rík'sstjórn-
inni allri og einnig og ekki síður
hinu-m fjölmörgu einstaklingum,
samtökum, féiagasamtökum.
Samtökum sveitarfélaga vil ég
elnn g flytja þessar þakk'r okk-
ar fyrir, eins og ég sagð:, auð-
sýnda samúð og vináttu og alla
þá margvíslegu fyrirgreiðslat,
sem allir þessir aðilar hafa látið
í té. Ég get sagt þetta í einu orði:
Ég vil flytja þessar þakkir til
þjóðar'nnar al'irar. Hvar sem á
hefur þurft að ha’da, höfum v'0
fengið hin sömu, einlægu svör,
að allt væri til reiðu til þess að
greiða úr hinum margvísiegu
vandamálum, sem að hafa steðj
að.
Eg ætia ekki, á þessu stigi, að
fara að ræða afleiðingar hars*-
faranna. Siíkt er útilokað. Þetta
stendur yfir og því miður sjáum
v ð ekki fyrir endann á hinum
margvíslegu vandamáluim, sem
upp koma í þessu sambandi. Þá
vil ég ekki síður og ekki sízt
þakka það fyrirheit, sem ríkis'-
stjórn ísiands hefur gefið um
efnaha.gslega fyrirgreiðslu, þeg-
ar vandamálið hefur verið skoð-
að og v:ð kunnum að sjá að ein-
hverju leyti fyrir endann á því.
Eins og ég sagð í upphafi, vildi
ég nota þetta tækifæri til þess
að koma hér á framfæri, þakk-
’æti okkar Vestmannaeyinga
allra, fyrir hina margvíslegu og
margþættu samúð, vináttu og fyr
irgreiðslu, sem við höfum orðið
aðnjótand í sambandi við þá at-
burði, sem nú eru að gerast hjá
okkar heimabyggð.“