Morgunblaðið - 22.05.1977, Blaðsíða 22

22
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 22. MAl 1977
— Reykjavíkur-
bréf
Framhald af bls. 21
allra alda og þjóða, búddamenn
og kristnir, fákænustu frum-
stæðingar og menntuðustu
hvítingjar.
Ummæli rímnaskáldsins þarfn-
ast sem sé áréttingar og fyllingar.
Heimspekingurinn William
James segir: Átrúnaður er sú trú,
að til sé ósýnilegur veruleiki og
æðsta heill vor sé í því fólginn að
komast í sem fyllsta samhljóðan
við hann.
Án slíkrar áréttingar verða hin
almennu og djúpu tök trúarinnar
óskiljanleg, sú alúð, sem menn
hafa lagt við trúarhugmyndir
sinar og trúariðkanir. Hvergi hafa
þeir lagt sig eins fram og á sviði
trúar sinnar, hvergi fært aðrar
eins fórnir. Og því er óhætt að
bæta við, að í trú sinni hefur
maðurinn lifað mest.
Trúarbragðasagan kannar og
gerir grein fyrir trúarlegum hug-
myndum og háttum mannkynsins.
Enginn þáttur mannkynssög-
unnar er mikilvægari, að öllu
samtöldu. Hvergi verður komizt í
snertingu við lindir menningar,
burðarása mannfélags og
mótunarafl almennrar hugsunar
án þess að kynna sér átrúnaðinn.
Og stórmennin á sviði trúarinnar
hafa haft meiri áhrif á heimssög-
una en allir aðrir. „Vissulega er
fátt eins maklegt mannlegrar
rannsóknar — einmitt vegna þess
að fátt ristir eins djúpt í mann-
legu lífi — og trúin. Hún hefur
valdið yfir Iífi hins óþroskaðasta
skræ’lingja og mótar hugsun hins
háfleygasta heimspekings. Hún
er meginafl hins frumstæða
mannfélags-og hún blæs lífi i hug-
sjónir hámenningarinnar. Hún
tengir hjörtu konungs og kotungs,
auðugra og snauðra, helgra
manna og syndara. Hún er það
fyrsta, sem barnið lærir við
móðurkné og hún er það síðasta,
sem hugur snýst um, þegar horfið
er inn i huldina miklu.“ (J.B.
Pratt)“.
Allt er þetta af mikill viðsýni
sagt og athyglisvert á margan
hátt. Og einmitt með þessi orð í
huga ættum við að geta gert
okkur betri grein fyrir því en ella,
hvers vegna trúmálaumræður eru
viðkvæmari en skoðanaskipti um
allt annað, sem við þekkjum.
Menn skyldu því ekki kippa sér
upp við það, þó að tilfinningalifið
fari úr skorðum, þegar um trúmál
er rætt, og þá sjáist ekki allir
fyrir með þeim hætti, sem mennt-
uðum og umburðarlyndum
húmanistum sæmir.
Við getum jafnvel minnt sjálfa
okkur á þá staðreynd, að mesta
trúarskáld islenzkt á þessari öld,
sr. Matthías Jochumsson, hefði
ekki öllum stundum verið í náð-
inni, ef hann hefði lifað með okk-
ar kynslóð. Hann þurfti með
köflum að heyja mikið trúarstríð
og átti meira sameiginlegt með
Tómasi en nokkrum öðrum læri-
sveini Krists. Hann hefði áreiðan-
lega fengið að heyra það óþvegið,
ef hann hefði lifað nú, að
efasemdir hans væru með köflum
í andstöðu við guðs kristni — og
þá ekki sízt, þegar hann átti'sam-
leið með únitörum, sem viður-
kenna ekki guðdóm Krists. En
með því er kristindómur I raun og
veru markleysa ein, því að án
trúar á guðdóm Krists geta menn
tileinkað sér hvaða trúarbrögð,
sem er, og fallizt á skoðanir allra
þeirra meistara, sem trúarbrögð
eru kennd við eins og Múhameðs,
Búddha o.sv.frv. Enginn hefur
samt sem áður ort Jesú Kristi jafn
dýrðlegan óð og sr. Matthías, enda
hvarflar ekki að neinum lengur
að útskúfa honum úr kristnu sam-
félagi vegna þeirra efasemda,
sem ónáðuðu mannlega kviku
hans, takmarkalaust umburðar-
lyndi og hugarflug, sem engum
öðrum var gefið.
Allt þetta mættum við hafa í
huga — ekki sfzt nú þegar
hvítasunnan gengur i garð og
kristnir menn um allar jarðir
fagna þvf, að heilagur andi kom
yfir postulana og þessi sami andi
hefur gefið okkur þrek til þess að
vera kristin þjóð i þúsund ár.
En nú er mál að linni. Andófs-
menn og mannréttindi verða að
bíða betri tíma, enda er víst engin
hætta á þvi, að heiminum muni
fara svo fram á næstunni, að mál-
efni þeirra verði ekki jafn brýn
eftir sem áður.
Forsfða skólablaðs MR
— Bréfadálkur
Framhald af bls. 38
hjá Universal og verið með
eindæmum heppnir og áræðn-
ir.
6. 1949: TORMENT. 1951:
SMART ALEC; TOWN ON
THE TILES; FOUR DAYS.
1952. SONG OF PARIS; MISS
ROBIN HOOD. 1953: OPER-
ATION DIPLOMAT. 1954:
ADVENTURE IN THE HOP-
FIELDS; THE CROWDED
DAY. 1955: DUST AND
GOLD; THUNDERSTORM.
1957: TOWN ON TRIAL. 1958:
THE WHOLE TRUTH; I WAS
MONTYS DOUBLE. 1959:
TARZAN’S GREATEST
ADVENTURE. 1960: THE
DAY THEY ROBBED THE
BANK OF ENGLAND. 1961:
NEVER LET GO; THE
WALTZ OF THE TOREA-
DORS; TARZAN GOES TO
INDIA. 1964: GJJNS AT BAT-
ASI 1965: RAPTURE. 1966:
THE BLUE MAX. 1958: P.J. —
A NEW FACE IN HELL. 1969:
THE BRIDGE AT REMAGEN;
A HOUSE OF CARDS. 1970:
ELCONDOR.
7. Mario Puzo. (höfundur
bókarinnar), í samvinnu við
leikstjórann, Francis Ford
Coppola.
8. JAWS, THE TOWERING
INFERNO og YOUNG
FRANKENSTEIN. Því miður
er hvergi hægt að fá opinber-
ar, samsvarandi tölur hérlend-
is.
— Sigurður
Magnússon
Framhald af bls. 40
árinu 1974 til 1975 er 204%, á
milli áranna 1975—1976 er aukn-
ingin 195% en á tveggja ára tíma-
bili frá 1974—1976 er aukningin
797%.
„Það er verið að vinna tölur yfir
landið í þessum efnum," sagði
prófessor Sigurður i samtali við
Mbl., en það Iiggur fyrir að það er
töluvert minna um fóstureyð-
ingar á íslandi heldur en t.d. í
Svfþjóð. Þar voru framkvæmdar
fóstureyðingar fyrri hluta árs
1976, 30 fótureyðingar pr. hverjar
100 fæðingar. Það er mjög gleði-
legt að á íslandi skuli vera lægst
tala í þessum efnum á öllum
Norðurlöndunum, þvi fótur-
eyðíng er aldrei hættulaus
aðgerð.
Árið 1976 voru aðeins 5 konur
sem komu hingað til fóstur-
eyðingar og voru komnar yfir 13
vikur meðgöngutímans og 8 komu
sem voru komnar 12 vikur á leið
eða meira. Áhættan eykst með
hverri meðgönguviku og eftir 12.
og 13. viku eykst áhættan mjög
mikið. Það er algjör neyðar-
útvegur að gera fóstureyðingar.
Sennilega er hlutfallið í fóstur-
eyðingum innan við 10% hér á
landi miðað við fæðingar en það
er sýnt að það hefur aukizt með
frjálsari lögum í þessum efnum.
Ef litið er á gang þessara mála í
Svfþþoð þá má benda á að
ákvörðun um fóstureyðingu er
frjáls þar að 18. viku meðgöngu-
tíma og skýrslur þar í landi frá
1975 sýna að 87% fóstur-
eyðingaraðgerða þar voru fram-
kvæmdar fyrir 12. viku með-
göngutíma, en 13% eftir. Hlutfall-
ið hér er talsvert lægra, en aukn-
ingin í ófrjósemisaðgerðum er
mjög sláandi.“
„Er aðstaða á Fæðingardeild-
inni fyrir þessa aukningu í fóstur-
eyðingum og ófrjósemis-
aðgerðum?"
„Nei, fjarri því. Ég hef áhyggj-
ur af því að þessar aógerðir eru
farnar að taka iskyggilega mikið
af okkur kvenlækningaplássi á
kvenlækningadeild og það er far-
ið að koma niður á öðrum sjúkl-
ingum. Aukningin tekur hlut-
fallslega meira og meira af plássi
fyrir almenna kvensjúkdóma.
Þetta er þvi mikið áhyggjuefni.
Það er ekki unnt að bíða neitt
með fóstureyðingar og því verð-
um við að gefa forgang f þeim
tilvikum. Þótt Fæðingardeildin
hafi stækkað með tilkomu nýju
deildarinnar þá þurfum við að fá
þá gömlu lægfærða t.d. til þess að
geta framkvæmt þar fóstur-
eyðingar og ófrjósemisaðgerðir
án þess að það sé á kostnað annars
starfs sem á að vinna hér. Úr þvi
að sett eru lög þar setn konum er
gert auðveldara að fá þessar
aðgerðir framkvæmdar, þá þarf
löggjafinn að sjá til þess að hægt
sé að framkvæma lögin og slikt
kostar aukið starfspláss, fleira
starfsfólk, bæði lækna, félagsráð-
gjafa sem sjá um afgreiðslu og
frágang fóstureyðingarumsókna
og marg fleira keir.ur til.
Fæðingardeildin er eina stofn-
unin sem framkvæmir þessar
aðgerðir á öllu Reykjavíkursvæð-
inu og þessar aðgerðir eru baggi á
Fæðingardeildinni og þeim þætti
lækninga sem snúa að kvehsjúk-
dómum,"
Aðspurður kvaðst prófessor
Sigurður ekki geta sagt til um
fjölda ófrjósemisaðgerða á karl-
mönnum. „Hins vegar,“ sagði
prófessor Sigurður, „þá vil ég
hvetja karlmenn til þess að láta
gera ófrjósemisaðgerð á sér
fremur en konum sínum. Það er
mjög æskilegt vegna þess að sú
aðgerð á karlmanni er mun minni
og hættuminni en á konum. Ég
hef orðið var við að ýmis for-
dómar eru ríkjandi í þessu sam-
bandi og karlmenn halda margir
að ófrjósemisaðgerð hafi einhver
áhrif á þá eins og t.d. að kyngeta
minnki. Það er hins vegar mesti
misskilningur þvi ófrjósemis-
aðgerð á karlmönnum hefur eng-
in áhrif á þá og ekki er einu sinni
nauðsynlegt að leggja þá inn á
spítala vegna aðgerðarinnar en
slíkt er óhjákvæmilegt með
konur. Hins er þó að geta að eng-
inn er hlynntur fósturyeðingum
eða ófrjósemisaðgerðum, en ef
hjón vilja láta framkvæma
ófrjósemisaðgerð er æskilegra að
framkvæma hana á karlmann-
inum.“
— Sjúklingar
Framhald af bls. 40
daggjaldi. Þá neyddist sjúkra-
húsið til að draga úr kostnaði
en vegna reiknisaðferðar við
daggjöldin, sem miðuð eru við
ákveðið tfmabil á undan út-
reikningi, kæmi það fram í því
að nýja daggjaldið yrði of lágt
miðað við þær kröfur, sem gerð-
ar væri til s'júkrahússins. Á
hinn bóginn sagði Davíð að
ekki borgaði sig að spara. Það
þýddi aðeins lægra daggjald
næsta tímabil á eftir.
í erindi sínu gerði Davíð
einnig grein fyrir því kerfi,
sem ríkisspitalarnir eru nú
reknir eftir eða fastri fjárhags-
áætlun og sagði að föst áætlun
hefði margar girnilegar hliðar
frá hendi spítalastjóranna.
Ekki þyrfti lengur að eltast við
hámarksnýtingu sjúkrarúma.
Hægt væri að útskrifa sjúk-
linga fyrir helgar og hægt væri
að loka heilum deildum vegna
viðgerða. Lagði Davíð áherzlu á
að nauðsynlegt væri að setja
sér einhver markmið við rekst-
ur spítalanna. Varpaði Davfð í
þessu sambandi fram hug-
mynd, sem byggð var á kenn-
ingu nóbelsverðlaunahafans í
hagfræði, Miltons Friedmans,
sem lagt hefur til að hag-
kvæmni skólakerfisins verði
tryggð með þvf að afhenda
hverjum nemanda ávísun fyrir
væntanlegri skólagöngu en
nemendur þyrftu sfðan sjálfir
að semja um skólagjöld og velja
skóla. Sagði Davfð, að með sama
hætti mætti gera markaðsöflin
starfhæf f heilbrigðiskerfinu.
Landinu mætti t.d. skipta milli
heimilislækna- eða heilsu-
gæzlumiðstöðva. Hver íbúi til-
heyrði ákveðinni miðstöð. Hver
miðstöð fengi síðan ákveðna
upphæð miðað við höfðatölu.
Yfirlæknir hverrar miðstöðvar
yrði að ákveða þegar sjúklingur
kæmi, hvort sjúklingur skyldi
meðhöndlaður af heimilislækni
eða sendur á sjúkrahús. Mið-
stöðvarnar semdu við sjúkra-
húsin um greiðslu fyrir hvern
sjúkling. Þvf meira sem færi i
greiðslu fyrir sjúkrahúsvist,
þvi minna yrði eftir handa
læknum miðstöðvarinnar.
Sagði Davið að helzt þyrftu
miðstöðvarnar að vera heldur
fleiri en nauðsynlegt væri,
þannig að sjúklingar gætu skipt
um stöð, ef þeir væru óánægð-
ir,— Á þennan hátt myndu
markaðsöflin trúlega koma í
veg fyrir óþarfa sjúkrahúsvist,
tryggja góðar heimilislækning-
ar og sjúkrahús, sem eru ódýr f
rekstri, sagði Davíð.
— Spjallað við
Jón Sveinsson
Framhald af bls. 14
möguleikar okkar Islendinga
eru nær óendanlegir. Við höf-
um tvimælalaust sérstöðu á
þessu sviði meðal þjóða við N-
Atlantshaf og víðar hvað
aðstöðu fyrir þessa grein snert-
ir. Hingað til lands hafa komið
margir erlendir vísindamenn
og framámenn á sviði fiskrækt-
ar og má þar nefna Bandaríkja-
manninn Donaldson, sem kom á
vegum Sameinuðu þjóðanna,
Svíann Carlén og Bandaríkja-
manninn Jon Lindbergh. Allir
þessir menn hafa verið á einu
máli um að möguleikarnir fyrir
fiskrækt hér á landi væru
geysilega miklir með allt þetta
ómengaða kalda vatn og nægi-
legt heitt vatn og svo allan
þann jákvæða árangur, sem
náðst hefur á þessu sviði hjá
okkur. Það er því raunar
óskiljanlegt hve mikið olnboga-
barn þessi atvinnugrein hefur
verið og óhjákvæmilegt að það
breytist. Annað, sem hefur gert
áhugamönnum erfitt fyrir um
þessa uppbyggingu, er að þeir
hafa þurft að berjast í bökkun-
um með lítið fjármagn og f sam-
keppni við ríkið, þar sem er
Kollafjarðarstöðin. Kolla-
fjarðarstöðin hefur vissulega
látið margt gott af sér leiða á
þessu sviði f sambandi við til-
raunir og upplýsingamiðlun, en
hún er líka einn stærsti sölu-
aðilinn áseiðum á markaóinum
hér og ræður þannig verðinu. Á
þessu hlýtur að verða breyting,
að stöðin verði eingöngu vfs-
inda- og tilraunastöð og að um-
framseiði verði afhent aðilum
hér á landi sem hluti af fram-
lagi ríkisins til fiskræktar og
fiskhaldsmála.
— Hvaða aðgerðir eru að þín-
um dómi vænlegastar til að
koma þessum málum á rétta
braut?
— Gagnvart lögum er þetta í
lagi, en gagnvart lánasjóðum og
ríkisframlögum eru möguleik-*
arnir mjög takmarkaðir. Þetta
þarf að vera þannig að menn
geti fengið langtímalán með
hagstæðum kjörum ásamt
óafturkræfu rikisframlagi eftir
mati hverju sinni á afkasta-
getu, atvinnumöguleikum og
arðsemi. I vetur var gert ráð
fyrir 600 milljón kr. rikisfram-
lagi á næstu 5 árum. Þetta er
ekki há upphæð miðað við
möguleikana, sem hér eru fyrir
hendi en það verður að virða
viljann fyrir verkið þvf að þessi
grein getur að mínum dómi orð-
ið ein af lífæðum landsmanna í
framtfðinni. Enginn veit svo
hvernig þessu frumvarpi reiðir
af, það var sett í viðskipta- og
fjárlaganefnd og er aðeins
hægt að vona að þeir menn, sem
þar sitja, Albert Guðmundsson,
Halldór Ásgrfmsson, Jón G. Sól-
nes, Ragnar Arnalds, Jón
Helgason, Axel Jónsson og Jón
Ármann Héðinsson, beri gæfu
til að afgreiða það á farsælan
hátt. í þvi sambandi kemur mér
í hug hin rausnarlega þjóðar-
gjöf alþingis, eitt þúsund millj-
ónir króna til skógræktar og
lándgræðslu, hver veit nema
tími kraftaverkanna sé ekki lið-
inn.
— Amin með
sárasótt...
Framhald af bls. 27
lambi sínu. Með þvf geti hann
þvegið hendur sinar af glæpn-
um og um leið komið í veg fyrir
að andi hins myrta ofsæki
hann. Þegar uppvist var að lif-
rin hafði verið tekin úr Ondoga
lék enginn vafi á því hver stóð á
bak við hið grimmdarlega
morð.
Kibukamusoke skýrir frá
annarri morðaðferð, sem kem-
ur heim og saman við vísinda-
lega þekkingu á geðsýki.
Fórnarlambið er skotið í gegn-
um munninn, og slfkt hefur
endurtekið sig æ ofan í æ í
Uganda á undanförnum árum.
Geðlæknar útskýra þetta á
þann hátt, að morðinginn sé
með þessu að binda enda á rök-
semdafærslu andstæðingsins og
fórnarlambsins. Kibukamusoke
telur sig hafa sannanir fyrir þvi
að á þennan hátt hafi Amin
sjálfur myrt Luwum erki-
biskup í marz—mánuði s.l.
„Svo virðist", segir prófess-
orinn, „sem Amin hafi verið að
reyna að fá erkibiskupinn til að
undirrita játningu um aðild
sfna að stjórnarbyltingar-
tilraun. Hann neitaði, og hóf
bænargjörð. Sennileg viðbrögð
þess, sem hefur sömu geðsýkis-
einkenni og Amin, væru að
skjóta andstæðinginn í gegnum
munninn."
Prófessorinn telur að sömu
örlög hafi fjölmörg önnur
fórnarlömb Amins hlotið, þar á
meðal æðsti dómari landsins,
Benedicto Kiwanuka.