Morgunblaðið - 22.05.1977, Blaðsíða 18

18
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 22. MAÍ 1977
UMHVERFISVANDI
Eru háhýsa-
börnin hálf-
gerðar horn-
rekur?
í nýútkomnu fréttabréfi Græna
krossins þýzka heldur barnalækn-
ir nokkur, Kurt Hartung, því
fram, að börnum sé skaðlegt að
alast upp í háum húsum. Fullyrð-
ir hann, að þau börn, sem alast
upp í háhýsum þroskist að jafnaði
síður og eigi við meiri hegðunar-
vanda að stríða en hin, sem alast
upp í „hóflega" háum húsum.
Hartung færir m.a. þau rök að
þessu, að athafnasvæði f háhýsum
fullnægi engan veginn hreyfing-
ar- og athafnaþörf barna. Sé það
og reynt, að því hærra uppi, sem
fjölskylda búi þeim mun síður
sendi móðirin börn sín ein út eða
fari út með þeim. Hann bætir þvi
við, að erfitt og fyrirhafnarsamt
sé að líta eftir börnunum í háhýs-
unum; eina sambandið sé dyra-
síminn, en annars verði fólk að
vera í stöðugum lyftuferðum.
Það verður foreldrunum sem sé
svo fyrirhafnarsamt að hafa börn-
in úti við, að þeir hneigjast til að
hleypa þeim sem sjaldnast út. En
auk þess er algengt, að börn sitji
mikið inni fyrir hræðslu sakir,
óttist að verða fyrir barðinu á
hópum sér eldri barna, ef þau
hætti sér út. Af þessum og ýmsum
svipuðum sökum sitja börnin inni
flestum stundum. Þau hreyfa sig
þá ekki jafnmikið og þau þyrftu,
en þar af leiðir, að vöðvar og ýmis
helztu líffæri þroskast ekki eins
og skyldi.
Hegðunarörðugleikar
(,,óþekkt“) aukast í réttu nlut-
falli við það, hve hátt börn búa í
húsi — þau verða sem sé þvl
„óþekkari" þeim mun ofar, sem
dregur.
Hartung læknir gefur foreldr-
um þau ráð við þessu að hafa börn
sín sem lengst og oftast úti við og
telja þá ekki eftir sér ómakið að
fara með þeim, ef þurfa þyki, en
reyna annars að venja þau á
reglulegar leikfimisæfingar inni
við. Bezt sé þó, að hvort tveggja
fari saman, útivist og skipulegar
æfingar; þá eigi að vera tryggt, að
börnin reyni nóg á sig.
— THE GERMAN TRIBUNE.
Snáðinn
hans
„Papa
Doc,,
EINS og kunnugt er úr fréttum
hefur Carter Bandarfkjaforseti
verið að reyna að þröngva ýmsum
ríkisstjórnum f Mið- og Suður-
amerfku til þess að draga úr
blóðsúthellingum og almennri
kúgun f löndum sfnum. Hefur
Carter verið ómyrkur f máfi við
harðstjórnirnar og haft f hótun-
um við þær. Harðstjórarnir hafa
fæstir tekið þessu vel; eru þeir þó
hræddir, þvf að flestir eru þeir
mjög upp á Bandarfkin komnir í
fjármálum.
En á dögunum svöruðu tveir
þeirra lítillega fyrir sig; það voru
Somoza, forseti Nicaragua
(Veröld 15/5) og Jean-Claude
Duvalier, „æviforseti" f Haiti.. Af
Somoza var það nýlega sagt, að
hann lét myrða alla íbúa heilla
þorpa vegna gruns um stuðning
þorpsbúa við skæruliða. Og aðrar
fréttir af honum hafa verið eftir
því.
Duvalier forseti f Haiti ávarp-
aði hins vegar nokkur þúsund
sveitamanna, sem gengið höfðu
SVIPUR
EKKI hef ég tölur við hendina —
en Ifkiegt þykir mér, að flestir
flugmenn og kappakstursmenn
fari að hægja á sér, þegar þeir
nálgast áttrætt. Sumir fara hins
vegar svo hratt, að þeir taka ekki
eftir þvf, er aldurinn færist yfir.
Mildred Bruce er ein þeirra. Hún
varð 81 árs um daginn, hefur ver-
ið á ferð og flugi alla ævi og er
það enn.
Hún hefur verið að keppa í
akstri, siglingum og flugi allar
götur frá því um 1920. Hún hefur
lent í fleiri ævintýrum en hana
rekur minni til. Árið 1930 flaug
hún t.d. umhverfis jörðina f Blá-
fugli, sem hún átti. Á miðri leið
hlekktist vélinni á og Mildred
nauðlenti f eyðimörk. Hún hafði
ekki setið þar lengi, þegar stiga-
menn komu aðvffandi. Voru þeir
hinir ógurlegustu ásýndum. Ekki
þekktu þeir til flugvéla og áttuðu
sig ekki á því, hver verðmæti eru
í þeim fólgin. Aftur á móti þekktu
þeir til perlufesta, og Mildred var
einmitt með perlufesti um háls-
inn. Tóku stigdmenn hana. En
þegar þeir komust að því, að perl-
urnar voru falskar báðust þeir
innilega afsökunar og skiluðu
festinni aftur. Svona voru stiga-
menn vel uppaldir f þá daga.
Mildred bauð svo foringja þeirra
að setjast upp í vélina hjá sér.
Setti hún á hann flugmanns-
hjáim, kenndi honum á stjórntæk-
in, og klykkti út með því, að hann
væri með almyndarlegustu mönn-
um. Höfðinginn varð svo upp með
sér, að honum hvarf allt kaup-
sýsluvit og hafði hann ekki rænu
Sú gamla
lyftir
sér upp
á að taka Mildred heim með sér og
heimta lausnargjald fyrir hana,
en leyfði henni að fara í friði.
Mildred fór snemma að setja
met. Það var fyrsta metið, að hún
kom fyrir rétt í þrjá daga f röð
sökuð um of hraðan akstur á vél-
hjóli. í þriðja skiptið varð dómar-
anum nóg boðið. Kvaðst hann
ólíkur öðrum forráðamönnum
skemmtistaða að því leyti, að sér
væri illa við fastagesti, sektaði
Mildred um fimm shillinga — og
bannaði henni að aka vélhjóli
næsta árið.
Mildred giftist kappaksturs-
manni, Victor Bruce að nafní, og
saman settu þau ótalin met í ým-
iss konar akstri. Victor varð fyrst-
ur Breta til þess að sigra í Monte
Carlo-rallýkeppninni. Árið eftir
sigraði Mildred í kappakstri
kvenna I Monte Carlo. Hún kveð-
ur eiginmann sinn hafa verið frá-
bæran ökumann, og hafi hann
kennt sér allt, sem hún kann. Þar
kom þó, að hann gat ekki lengur
haldið f hana. Hjónabandið entist
í 11 ár; þá kynntist Victor heima-
kærri stúlku og varð ástfanginn
af henni. Sagði hann konu sinni,
að annað hvort kæmi hún fram-
vegis heim á skikkanlegum tíma á
kvöldin ellegar hann skildi við
hana og gengi að eiga þá heima-
kæru.
Mildred lét sér hvergi bregða.
„Bjóddu henni í mat“, sagði hún.
„Það er bezt að ég líti á hana og
sjái til, hvort hún hentar þér“.
Victor bauð stúlkunni í mat,
Mildred skoðaði hana — og kvað
hana mundu henta prýðilega. Var
þungu fargi af Mildred létt, og gat
hún nú skilið við Victor með góðri
samvizku. Þau höfðu annars átt
ágæta ævi saman og átti Mildred
margar góðar minningar frá þeim
árum. Hæst bar e.t.v. 10 sólar-
hringa kappaksturinn í Mont-
héry. Það var rétt eftir, að þau
óku 400 kílómetra norður fyrir
heimskautsbaug og settu þar upp
brezka fánann.. .Tíu sólarhringa
kappaksturinn var þó viðburðar-
ríkari. Vegirnir voru afleitir og
við borð lá, að Voctor kæmist ekki
lifandi á leiðarenda. Bíllinn rann
til á svelli, fór nokkra hringi í
loftinu, kom niður á hvolfi — og
Victor undir honum. En hjónin
voru ekki vön þvf að láta smá-
muni á sig fá. Þau veltu bílnum
við, ýttu honum upp á veginn,
héldu kappakstrinum áfram — og
settu met.
Þótt Mildred sé nú komin á
níræðisaldur er hún staðráðin f
þvf að hægja ekki ferðina. Kveður
hún lífshættulegt að taka lffinu
með ró og verði það enda margra
bani. Mildred rak lengi flugfélag
jafnframt kappakstrinum, sigl-
ingunum og fluginu, en hætti því
og stofnaði byggingafyrirtæki.
Það rekur hún enn.
Á arinhillunni heima hjá henni
er minjagripur um eitt metið, sem
hún setti og ennþá stendur. Þá ók
hún 2149 mflna leið á réttum sól-
arhring. Meðalhraðinn var 89.57
mílur á klukkustund (u.þ.b. 145
km). Hún segist mundu hafa náð
meiri meðalhraða, ef hún hefði
stillt sig um að drekka bensín á
leiðinni. Þannie var. að henni var
bent að koma út af brautinni
vegna þess, að hún hafði dottað
undir stýri. Hún sá, að þetta dugði
ekki og hugðist hressa sig við með
vatnssopa áður en hún legði af
stað aftur. Þreif hún brúsa, bar
stútinn að munni sér og teygaði
stórum. Það reyndist vera bensfn
í brúsanum.
Mildred er sannfærð um það, að
hún eigi beztu ár sín eftir, og er
staðráðin f þvf að setja fleiri met.
Fyrir kemur, að hún fær mar-
traðir; það er ævinlega sama mar-
tröðin. Mildred dreymir, að hún
er í kappakstri á eftirlætisbraut
sinni — 1100 mílna leið yfir Alpa-
fjöllin. Utan við vegarkantinn er
1000 feta þverhnípi. Mildred
dreymir aftur og aftur, að hún
ekur út af og hrapar — en ekki
alia leið. „Ef mig dreymdi það“,
segir hún, „væri ég feig. Meðan
ég hrapa ekki til botns veit ég, að
öllu er óhætt“.
—ALEX HAMILTON.
LISTIN AÐ LIFA DJARFT — Mildred vió „Bláfuglinn“ sinn árið 1930 og undir stýri f kappaksturs-
keppni nú fyrir skemmstu.
SKALD
REINER Kunze er einn þekktasti
rithöfundur austurþýzkur. t fyrra
kom út nýjasta bók hans, „Beztu
árin“; hún var gef in út á forlagi
S. Fischer f Frankfurt um það bil,
sem hin árlega bókasýning þar
hófst. Þetta varð metsölubók, og
þegar þetta er ritað eru seld hátt
á annað hundrað þúsund eintök.
Mánuði eftir útkomu bókarinnar
var Kunze rekinn úr austur-þýzku
rithöfundasamtökunum. Jafn-
framt var lagt bann víð útgáfu
verka hans f Austur-Þýzkalandi
— og þar með austantjaldslönd-
unum öllum.
Kunze var nú ýmsu vanur af
yfirvöldum f heimalandi sfnu og
tók þessu með jafnaðargeði. Rit-
aði hann útgefendum sfnum f
bréfi, að hann væri „við öllu
búinn, sem rfkisstjórnin kynni að
reyna“. Um svipað leyti og Kunze
ritaði þetta tólu austurþýzk yfir-
völd rfkisborgararétt af Wolf
Biermann, Ijóðskáldi og söngv-
Rétt einn
sem vildi
ekki láta
segjast
ara, sem lengi hafði verið fremst-
ur f flokki andófsmanna austur
þar. Biermann var á ferð um
Vestur-Þýzkaland og fékk nú ekki
að snúa aftur, þótt hann vildi.
Það var svo um miðjan aprfl
sfðastliðinn, að Reiner vinur hans
Kunze hafði fengið nóg, labbaði
sig inn á vegabréfaskrifstofu og
sótti um leyfi til þess að fara úr
landi. Yfirvöldin þurftu ekki að
hugsa sig um lengi. Kunze fékk
leyfið innan þriggja daga. Er
hann nú setztur að f Vestur-
Þýzkalandi ásamt konu sinni og
dóttur.
„Wolf Biermann er enn sann-
færður kommúnisti (Kunze hefur
kallað hann „trúmann"). Kunze
er hins vegar genginn af kenning-
unni. Kveðst hann hafa misst alla
trú á henni á námsárum sfnum f
háskólanum fyrir sakir „pólitfsks
og hugmyndafræðilegs ofbeldis,
sem stúdentar voru beittir svo, að
sumir biðu þess ekki bætur".
Arið 1968 sagði Kunze sig úr
austur-þýzka kommúnistaflokkn-
um f mótmælaskyni við innrás
Varsjárbandalagsins f Tékkó-
slóvakfu. Wolf Biermann mót-
mælti innrásinni Ifka opinber-
lega. Hann gat aftur á móti ekki
sagt sig úr kommúnistaflokknum,
þvf að hann hafði verið rekinn úr
honum nokkru áður — fyrir það
að semja ádeiluleik um Berlfnar-
múrinn.
Ljóð og hljómplötur Biermanns
voru albönnuð f Austur-
Þýzkalandi. Það kom þó ekki við
sannfæringu hans um ágæti
kommúnisma, og hann hélt þvf
eftir sem áður fram, að austan-
tjaldsparturinn væri „betri helm-
ingur Þýzkalands". Kunze er hins
vegar alveg búinn að snúa baki
við „kerfinu. Það getur ekkert
gott af þvf Ieitt“, segir hann og
talar með mikilii fyrirlitningu
um stjórnarfarið austantjalds þar
sem stúdentum sé kennt, að „bylt-
ingarvfsindi marz-lenfnismans“
séu „þeirra dýrasti andans arfur“
og það sé „æðst takmark þeirra f
Iffinu að tileinka sér hann og
rækja“.
UPPELDIÐ
Wolf Biermann beindi gagn-
rýni sinni aðallega að öfgunum f
skrifræðinu og ráðsmennsku
hinna „afturhaldssömu, stalfnsku
flokksleiðtoga". En Kunze tekur
allt kerfið fyrir, og segir, að það
„afmái einstaklinga". Reyndar
lýsti Biermann yfir þvf nýlega, að
nýjasta bók Kunze, „Beztu árin“,
væri góð heimild um ástandið f
Austur-Þýzkalandi. t bókinni er
þvf lýst, er börn eru vanin við
skotvopn, og þeim innrættur
hernaðarandi frá unga aldri. Lög-
reglan skiptir sér af uppeldi
þeirra: foreldrum er t.d. skipað
að hætta að leyfa þeim að sækja
tónleika f kirkjum, og svo mætti
lengi telja. Daglegt Iff f landinu
er gagnsýrt kúgun, „andlegum
þrýstingi" og refsingum. Vitað er,