Morgunblaðið - 19.11.1978, Blaðsíða 1

Morgunblaðið - 19.11.1978, Blaðsíða 1
Sunnudagur 19. nóvember nr^minMitlii^ Bls. 33—64 1976: Bukovsky loksins frjdls. Sovésk yfirvöld fluttu hann handjdrnaöan úr landi í skiptum fyrir pólitískan fanga frtí Chile. Vladimir Bukovsky, fæddur 1942, hafði eytt meira en helmingi fullorö- insára sinna í sovéskum fangelsum, vinnubúðum og geðveikrahælum, pegar hann var látinn laus fyrir tveimur árum og hrakinn í útlegð í skiptum fyrir kommúnistann Luis Corvalan, sem var pólitískur fangi í Chile. Bukovsky mátti pola hinar ótrúlegustu hörmungar á fangaferli sínum, en guggnaði samt aldrei og hélt jafnvel í fangavistinni ótrauöur áfram hinni hatrömmu baráttu sinni gegn vinnubrögðum sovéskra stjórn- valda. Uppljóstranir hans um „með- höndlun" pólitískra fanga á svo- nefndum geðveikrahælum vöktu furðu og viðbjóð um allan heim. Svo staðfastur var Þessi einstaki maður í baráttu sinni gegn harðstjórunum að hann hafnaði meira að segja boði peirra um frelsi nema þeir lýsti fyrst yfir opinberlega að peir mundu hætta að beita geðsýkisvopninu gegn andófsmönnum. Ævisaga Bukovskys, sem kom út fyrir skemmstu, er einstök lýsing á því hvað pólitískir fangar í Sovétríkjun- um mega í raun og veru pola í dag Þrátt fyrir afneitun núverandi leiö- toga á ofbeldisverkum Stalins. í Ijós kemur að Gulag-kerfið alræmda er enn við lýði, par austur frá, nema hvað fórnarlömb Þess eiga nú yfir höfði sér geðveikrahælið auk fang- elsisins og vinnubúðanna. — Hér er kafli úr bók Bukovskys Þar sem hann lýsir aðdragandanum að Því Þegar hann var handtekinn fyrst og vist Sinni á vitfirringahælinu sem jafnvel sumir læknanna kölluöu „litla-Auschwitz". Þessi kafli er styttur. Næstkomandi sunnudag munum við svo birta hér í blaöinu lýsingu Bukovskys á tveimur við- komustöðum öðrum á píslargöngu hans: fangelsinu og fangabúðunum. Vladimir Bukovsky 1959: Bukovsky sídasta skóladriö. Maður bjóst alltaf viö því aö veröa handtekinn en þaö var sama: þeir komu manni ævinlega að óvörum, og vanalega- lega þegar verst gegndi. Vinur minn einn hafði komiö mér í kynni við eiginkonu bandarísks fréttaritara. Einu sinni fór ég að heimsækja hana, og þar sem ég stend á stofugólfinu rek ég augun í eintak af bók Milovan Djilas, „Hin nýja stétt", uppi í hillu. Ég hafði frétt af þessari bók en aldrei fengi færi að lesa hana. En nú sér kunningjakona mín, aö ég er aö horfa á bókina í hillunni. Hún bendir mér aö segja ekkert; íbúðin var full af hlerunartækjum. Svo tekur hún bókina niður úr hillunni, fær mér hana, og fer að tala um eitthvað allt annað en lætur á sér skilja ö ég verði að skila bókinni daginn eftir. Mér þótti leitt að þurfa aö böðlast í gegnum bókina á einni nóttu, fyrst ég var nú búinn að ná í hana, og þurfa jafnvel að sleppa einhverju til þess að geta skilaö henni á tilsettum tíma. Ég afréð því að Ijosmynda hana alla. Ég gerði það og skilaöi bókinni síöan svo aö lítið bar á. Svo fór ég að framkalla filmurnar. Ég var heila nótt að framkalla og kópíera og komst ekki í rúmið fyrr en fariö var að morgna. En aö kvöldi þess dags kvöddu KGB-menn dyra. Mér gafst ekki ráðrúm að fela neitt, ég var ekki alveg búinn aö kópíera. Það var bersýnilegt hvers KGB menn voru aö leita. Þeir litu ekki viö öðru en filmunum og myndunum. Ég var handtekinn og farið með mig beina leið í Lubyanka-fangelsi. Þar var mér stungiö í einangrunarklefa. Klefinn minn var númer 102. Hann var lítill, og aö því er mig minnir alveg uppi undir þaki og slútti þakbrúnin niður á móts við miðjan gluggann. í klefanum var fleti, lítið borð og fata í salernis stað, og var þá klefinn nokkurn veginn fullur. Dyrnar voru svo þröngar að hurðin var tæpast nema fjöl. Var ekkert gat á henni til að rétta minn mat, eins og tíökaðist, heldur varð að opna dyrnar í fulla gátt, þegar komiö var meö matinn til mín. Hershöfðinginn ________í höllinni________ Það var á fjórða eða fimmta degi, að ég var leiddur fyrir Svetikni hershöfðingja, sem þá var æðstráðandi öryggislög- reglunnar í Moskvu. Hann hafði aðsetur í hálfgerðri höll, fyrrum þústað Rostopkins greifa, borgarstjóra í Moskvu á tíma Napóleonsstyrjaldanna. Höfðu verið gerð göng úr höfuðstöðvum KGB í smáhöll þessa. Ég má segja aö ég hafi fengið glýju í augun, því þarna var íburður meiri en ég hafði vanizt, einkum upp á síðkastið. Þetta var líkast því að maður hyrfi aftur í tímann; ég var hálfviðbúinn því aö rekast á konur í krínólínum og karla með hárkollur á göngunum. Hershöfðinginn reyndist vera smávax- inn maður, nærri dvergvaxinn, höfuðstór og illúðlegur. Hann sat viö stórt skrifborð. Tveir menn sátu honum til annarrar handar, Ivanov ofursti, yfirmaður yfir- heyrsludeildar, og Mikhailov kafteinn, sá er haföi rannsókn míns máls með höndum, og voru þeir allir borgaralega klæddir. Þeir fóru að spyrja mig, en það tók fljótt af. Ég neitaði að svara nokkrum spurningum. Hershöföinginn var þá ekkert að tefja tímann en setti mér úrslitakosti: hann væri með handtöku- og fangelsunarskipun og ætti ekki annað eftir en rita undir hana, og mundi hann gera þaö umsvifalaust ef ég segði sér ekki hver hefði lánað mér „hina nýju stétt". Segöi ég honum það hins vegar mætti ég fara heim strax. Það var svo löngu seinna, aö ég komst að því að þeim haföi verið fullkunnugt hver lánaði mér bókina Það var ekki það sem vakti fyrir þeim, heldur hitt að fá mig til þess að svíkja félaga mína, neyða mig til þess að gerast uppljóstrari. Þess vegna höfðu þeir handtekið mig. Um það bil mánuöi síöar var ég fluttur í Lefortovo-fangelsi. Var mér nú gefið að sök að hafa „unnið andsovézkt lesefni með dreifingu fyrir augum". Var þetta orðiö úr upprunalegri sök minni, þeirri að hafa undir höndum tvö ófullgerð eintök af bók Djilasar. Síöari hluti sakargiftarinnar á sér þá skýringu, að ég hafði ekki látið mér nægja að gera eitt eintak. A geðveikrahæli ______í Leningrad______ Fangavist mín var rétt í þann mund að hefjast, þótt ég vissi það ekki þá. Og ég var reyndar skamma hríð í fangelsi í þetta sinn; næst var ég sendur í geðveikrahæli. Það liggur. við að setji að mér hlátur er mér verður hugsað til þess hve ég varð feginn að heyra aö ég hefði lýstur ófær um að mæta fyrir rétt. Ég haföi heyrt þó nokkuð sagt af geöveikrahælinu á Arsenal í Leningrad, og eftir þeim fregnum að dæma var vistin þar nokkrum mun betri en í fangabúöum. Á Stalínstímanum þóttust menn heppn- ir, og töldu margir það hafa bjargað lífi sínu, að lenda í geðveikrahæli en ekki fangabúðum, og það eru ófá dæmi þess að geðlæknum tókst að bjarga mönnum meö því að heimta þá til meðferðar. Að Sjá nœstu\ síðu vstul „Geðveikrahæii þetta var í rauninni bara venjulegt fangelsi, klefarnir voru fanqaklefar. rimlar fyrir qluqqum. 09 um-____ hverfis hár múr. qaddavírsqerði og vopnaðir verðir..."

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.