Morgunblaðið - 23.02.1986, Blaðsíða 35

MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 23. FEBRÚAR 1986
---------------|-----------------------
„Lafsgæðaþyrstir" íslendingar
vorum við kölluð í grein hér í
blaðinu í vikunni. Hittir líklega
naglann á höfuðið. Og þessum
mikla lífsþorsta fylgir þá vitan-
lega að vera þurftarfrekur, rétt
eins og hæfir kjafti skel, svo notuð
sé líking orðheppins manns í öðru
samhengi. Við þurfum víst ein-
faldlega meira en aðrir. Og hver
á ekki fá það sem hann þarf.
Niðurstaðan: Við eigum að fá
meira en aðrir, ekki rétt?
Dæmi: í opinberri skýrslu um
hámarksaðstoð til íslenskra náms-
manna erlendis kemur fram að
okkar fólk þarf meira til að lifa
á en námsmenn annarra Norður-
landaþjóða á sömu stöðum, nema
hvað Norðmenn ná okkur í tveim-
ur af þessum ijórum löndum sem
dæmi eru tekin um. Annars er
einfaldast að birta hér í Gárum
tölumar í þessum dæmum frá
flórum löndum sem miðaðar eru
við gengi 7. jan. 1985. Munar
æði miklu á því t.d. hvað íslenskur
námsmaður þarf í Bandaríkjunum
( 33 þús kr.) og danskur (13.506),
finnskur (13.253), norskur
(23.077) eða sænskur (14.413)
og er eflaust vel rökstutt. Eða er
ekki námsaðstoðin miðuð við
þarfir?
Þessar tölur, sem koma fyrir
almenningssjónir í umræðum um
ónógar fjárveitingar til námslána,
komu Gáruhöfundi raunar ekkert
á óvart. Svotil nýbúinn að læra
að það er hin viðurkennda gullna
regla að Islendingar þurfi meira
en annarra þjóða fólk í útlöndum
og eigi að fá það. Þarfnast
kannski skýringar. Undirrituð
lenti í því að vera send á ársfund
nokkum hjá Evrópuráðinu í
Strassbourg, þar sem verða að
vera fulltrúar frá öllum þáttöku-
löndunum. Evrópuráðið borgar
því kostnað fulltrúanna, þ.e. far-
gjald til og frá heimalandi og
þriggja daga dagpeninga. Strax
fyrsta morguninn kom í ljós að
morgunverðurinn á hótelinu var
þrisvar sinnum dýrari en sami
morgunverður í ráðstefnuhöllinni,
sem gaf tilefni til að kanna dag-
peningana. íslendingnum sýndist
að þörf væri á að hafa heldur
auga með tilkostnaði ef hann
ætlaði ekki að borga með sér —
enda á dýrara hóteli en fulltrúam-
ir frá hinum þjóðunum öllum.
Þetta var ekki neitt fólk í ráð-
herra- eða þingmannaklassa og
því eflaust í öðmm og lægri
dagpeningaflokki. Sem betur fer
vom fleiri landar á öðmm fundum
Evrópuráðsins á þessu hóteli, sem
raunar er ekkert lúxushótel og
veitir fslendingum gjaman sann-
gjamt verð. Og þessir embættis-
menn gátu upplýst viðvaninginn
um að ekki þyrfti að hafa af þessu
áhyggjur. Næðu dagpeningar
hans frá ráðinu ekki þeirri upp-
hæð, sem íslendingum sæmir og
em ætlaðir til slíkra sendiferða
fyrir opinbera aðila á íslandi, þá
ætti ríkissjóður að bæta manni
það upp þegar heim kæmi. Og
mikið rétt, þegar grennslast var
um þetta við heimkomuna virtust
allir vita um þessa reglu sem gildir
á íslandi. Enda varla hægt að
ætlast til þess að við, þurftarfrekt
fólk, höfum ekki það sem við á
að éta við skyldustörf í útlöndum.
Fulltrúamir frá hinum löndunum
sem vom á sama fundi þurftu
ekki meira en dagskammt Evr-
ópuráðsins enda ekkert meira að
fá að heiman. Því skyldu náms-
menn sem læra í okkar þjóðfélagi
þá ekki þurfa meira en aðrir
námsmenn. Enda komnir frá landi
sem — eins og hann Eggert Þor-
leifsson leikari lýsti svo í viðtali
nýlega:„ Þetta er svona lególand
sem við eigum heima í, þar sem
allir þurfa að eiga allt dótið."
Afskaplega er gott að vera frá
svona landi, þar sem fyrst em
kannaðar þarfimar eins og maður
leggur þær upp sjálfur og þær
síðan uppfylltar. Mann getur nú
vantað ýmislegt sem aðrir geta
verið án eða hvað?
Það er ágætt að hafa fengið
þetta á hreint núna þegar í qöl-
miðlum er allt í einu farið að tala
um hvað þetta og hitt kosti þjóð-
ina. Fólk vill fara að fá að vita
fyrir hvað það er að borga með
sköttum sínum. Vill kannski bráð-
um líka fara að meta það í hvað
eigi að eyða. Afleiðingin sú að
fjölmiðlafólk er sífellt að plaga
sjóðstjórana með spumingum um
kostnaðinn af þessu eða hinu.
Ekki veit ég af hveiju slíkri upp-
lýsingaöflun er tekið með ólund.
Sýna slíkar upplýsingar ekki bara
okkar þarfir og að mennimir séu
önnum kafnir við að reikna þær
út og uppfylla þær.
Hér um árið þegar Gámhöfund-
ur var ábyrgur borgarfulltrúi í
Reykjavík kom hann með þá
hugmynd alla leið inn í borgar-
stjóm að engin tillaga yrði þar
samþykkt sem fæli í sér kostnað
fyrr en lögð væri fram um leið,
eða útreiknuð af starfsmönnum,
kostnaðaráætlun. Þetta þótti
ósvífin krafa — að vita hvað hlut-
imir kosta áður en samþykkt yrði
að framkvæma þá. Hvílík ósvinna,
gott ef það væri ekki stjómar-
skrárbrot, sögðu minnihlutamenn
hver um annan, hneykslaðir úr
ræðustól. Það væri að hindra
kjöma fulltrúa í að samþykkja
tillögur, hvorki meira né minna.
Að lokum samþykkti meirihlutinn,
samstarfsmenn Gámhöfundar, að
stefna að því að vita hvað hlutimir
kostuðu áður en þeir væm sam-
þykktir. Enda famir að sjá að
ekki mætti neyða neinn til þess.
Allir vom ánægðir — en lítt hefur
til málsins spurst síðan. Hug-
myndin var þó hvorki fmrnleg né
heimatilbúin — svona hafa þeir
þetta nefnilega hjá Sameinuðu
þjóðunum. Ef ekki fylgir kostnað-
aráætlun tillögu, sem hefur kostn-
að í för með sér, er málinu frestað
og starfsmenn samtakanna vinna
í snarheitum slíka kostnaðaráætl-
un svo hægt sé að taka afstöðu
til málsins.
Eftir svona útreið sá höfundur
að auðvitað gilti ekki það sama í
fjármálum á heimavelli eins og í
útlöndum. Og þorði raunar ekki
að leggja út í framhaldstillöguna
sem hann hafði í huganum —
orðaði hana bara svona utan
dagskrár og í ræðum. Ætlaði
vissulega ekki að fara að neyða
kjöma fulltrúa til að láta leiðinleg-
ar kostnaðampplýsingar í té —
enda vísast stjómarskrárbrot. Sú
óframlagða tillaga fólst í því að
láta ávallt fylgja á reikningum,
miðum og öðm sem frá opinbemm
stofunum kæmi, sundurliðaðan
kostnað. Bæði það sem viðkom-
andi borgar sjálfur og það sem
ríki og borg borga niður fyrir
hann á viðkomandi þjónustu eða
vöm. Menn krossuðu sig hver um
annan, sögðu það geta t.d. farið
fyrir bijóstið á sjúklingi ef hann
hefði hugmynd um kostnaðinn við
að lækna hann eða honum svelgj-
ast á meðalinu sínu ef hann gmn-
aði hvað það kostaði. Engar undir-
tektir fékk svo háskaleg hug-
mynd.
Sjálfsagt getur verið tvíeggjað
að vita hvað hlutimir kosta.
Annars vegar þau alkunnu sann-
indi að allt sem er dýrt sé dýrmæt-
ara en það sem er ódýrt eða
ókeypis og þá verður örið eftir
uppskurðinn þeim mun finna sem
hann er dýrari. Eða það leiðir til
óhóflegs spamaðar eins og í sög-
unni sem hann Páll Lfndal sagði
mér einhvem tíma frá þeim ámm
er hann var sendill í einu ráðu-
neytinu og „mikið raritet, því
hann kunni á ritvél". Þar var þá
Inga Magnúsdóttir, fyrsta vélrit-
unarstúlkan sem ráðin var í
Stjómarráðið. Hún fékk pínulítið
borð og gat hvergi lagt frá sér
pappírinn. Fékk leyfi ráðherra til
að láta smíða hillu á vegginn til
að leggja á handritin. Þá kom
Guðmundur Sveinbjömsson, emb-
ættismaður og heiðursmaður í
hvívetna, horfði á smiðina setja
upp hilluna og varð að orði: „Þér
eigið eftir að verða Stjómarráðinu
dýr, fröken Inga!“
Dæmigerð hámarksnámsaðstoð, að viðbættum bóka-
og tækjakostnaði, á mánuði til norrænna námsmanna
við nám í Bretlandi, V-Þýskalandi, Ítalíu og USA
1983—84. Allar upphæðir eru í ísl. kr., gengi miðað
við 7. jan. 1985.
Danskir Finnskir íslenzkir Norskir Sænskir
Bretland 13.506 13.253 21.584 18.349 14.413
V-Þýskaland 13.506 13.253 16.636 17.101 14.413
ítalia 13.506 13.253 16.438 16.566 14.413
Bandaríkin (B) 13.506 13.253 33.000 23.077 14.413

Qj '-3
Laun, kosninga-
loforð og skattar
eftir Grétar H. Óskarsson
Launþegar sitja nú sveittir og rejma
að koma skattskýrslu sinni saman.
Þau em sjálfsagt mörg mannráðin
á landsvísu, sem fara í það að fylla
út skattskýrslur, að ótaldri þeirri
vinnu sem endurskoðendur og aðrir
hafa af því að aðstoða menn við
slíkt. Þetta skapar atvinnu að vissu
leyti, en annað mál er, hversu þjóð-
hagslega hagkvæm sú atvinna er.
I reynd væri alger óþarfi fyrir
launþega að gera nokkra skatt-
skýrslu, því öll laun þeirra em gefin
upp af vinnuveitendum og lítið mál
væri að mata tölvu á þeim upplýs-
ingum og skattleggja eftir því, ef
skattleggja á launatekjur á annað
borð.
En á sama tíma og mannárin
fjúka við skattskýrslugerð og ótalin
mannár em eftir hjá skattstjómm
að yfirfara skattskýrslumar, þá
sitja launþegafulltrúar á rökstólum
við atvinnurekendur og ríkisvald
um það, hvemig bæta megi kjörin.
Ríkisstjómin hefur gleymt kosn-
ingaloforðum sínum um að afnema
launamannaskattinn og hótar óða-
verðbólgu á ný verði launin hækk-
uð. Launþegar vilja kjarabó, at-
vinnurekendur frið á vinnumark-
aðnum og þjóðarhagur krefst þess
að svo verði. Alþjóð veit að það er
hægt að ná þessum markmiðum,
ef vilji er fyrir hendi, og ríkisstjóm,
atvinnurekendur og öreigaforingjar
vita það líka. Það sem meira er,
þeir vita líka hvemig hægt er að
ná þessum markmiðum.
En það var þetta með launa-
mannaskattinn. Launþegar em ekki
tilbúnir til þess lengur að vera einir
teknir út úr í þjóðfélaginu og skatt-
lagðir sér á báti. Við launþegar
vinnum fyrir launum okkar og emm
ekkert tilbúnir að láta ríkisvaldið
fara í vasa okkar og taka stóran
hluta af þeim aftur á meðan aðrir
þegnar þjóðfélagsins þurfa þess
ekki frekar en þeir vilja. Þetta em
skilaboð sem mætti ætla að hefðu
náð eyrum forystumanna í ríkis-
stjóm ef marka má síðustu kosn-
ingaloforð, en svo héfur ekki verið
í reynd.
Góður kunningi minn sagði við
fjármálaráðherra hér um daginn,
að það væri skítt að þurfa borga
5000 kr. fyrir eitt bfldekk og færi
meira en helmingur af verðinu beint
í ríkiskassann. En, bætti hann við,
„ég fékk þó dekkið". Hvað fáum
við launþegar fram yfir aðra borg-
ara þessa lands fyrir það að borga
einir tekjuskatt Eið fullu? Áhrifarí-
kust refsins er að taka úr.pyngju
manna, láta þá borga. Emm við
launþegar sakamenn?
Sjálfsagt hafa stjómmálaforingj-
ar vorir ástæður sem þeir telja gild-
ar sjálfir til þess að skattleggja
okkur launþega sérstaklega, en við
eram bara ekki á sama máli. Það
em kosningar í vor. alþingiskosn-
ingar em heldur ekki langt undan.
En hafa ríkisstjómarflokkamir
möguleika á að bæta ráð sitt og
standa við gefín kosningaloforð og
veita launþegum einu raunhæfu
kjarabótina, lækkun beinna skatta.
Þetta er eina raunhæfa kjarabótin,
því hún eykur ekki verðbólgu og
íþyngir ekki atvinnuvegunum.
Tekjuskattinum er skipt í 3 þrep
eftir tekjum, 20%, 31% og 44%
skatt. Nær tekjulaust fólk, svo sem
„Enn hafa ríkisstjórn-
arflokkarnir mögnleika
á að bæta ráð sitt og
standa við gef in kosn-
ingaloforð og veita
launþegum einu raun-
hæfu kjarabótina,
lækkun beinna skatta.“
skólakrakkar sem vinna hluta úr
ári lenda í 1. þrepinu. Það er glæp-
samlegt að fara ofan í vasa þessa
fólks og taka peninga í Kröfluævin-
týri, Víðishús eða súrmjókurhallir
og önnur mistök stjómmálamanna.
i 2. þrepinu lenda launþegar sem
rétt eiga til hnífs og skeiðar, lifa
að vísu á launum sínum en hafa
ekki afgang til neins, síst af öllu
til þess að borga niður matvömr í
útlendinga, halda uppi byggð á
Útkjálkavík eða greiða bflakostnað
ráðherranna.
Að leggja tekjuskatt á tekjur sem
falla undir 1. og 2. þrep er aleger-
lega siðlaust. Tekjuskattur á tekjur
sem falla undir 3. þrep er óréttlátur,
rangur og eykur misrétti í þjóð-
félaginu á meðan hann er einungis
lagður á launþega, en aðrir hafa
sjálfdæmi um greiðslu hans.
Við launþegar bíðum eftir við-
brögðum stjómmálamanna vorra.
Höfundur er flugvélaverkfræð-
ingur og framkvæmdastjóri loft-
ferðaeftirlitsins.
unn
ATHUGIÐ
a
z
09
TI'SKA GÆÐI
FERMINGARSKÓR
Úrleðri
Litir: hvítt
Svart
Svart lakk
Blátt
Stærðir 36—41
Verð: 1.695.-
Litir: Hvítt
Svart
Grænt
Bleikt
Blátt
Stærðir 36—41
Verð: 1.589.-
Lena skór skrefi framar
Stjörnuskóbúðin
Laugavegi 96 R. Sími 23795. „