Morgunblaðið - 23.02.1986, Qupperneq 57

MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDÁGUR 23. FEBRÚAR1986
57
Guiaume Floury, fyrir-
myndin að söguhetjunni
Tann. Þesai myndarlegi
sjómaður var margar ver-
tíðir á skútum á íslands-
miðum, eins og söguhetj-
an.
ber þar þó ekki beinin eins og
Sylvestre í skáldsögunni og átti
eftir að vera 25 vertíðir á fiski-
skútum á íslandsmiðum. Hann
lést ekki fyrr en 1934, 72ja ár
að aldri og er grafinn í kirkjugarð-
inum í Ploubazlanec, þeim hinum
sama sem geymir alla minningar-
skildina um þá sjómenn sem fór-
ust við ísland. Aðrir telja að mikið
sé líka í þessari sögupersónu af
vininum Pierre le Cor, sem hann
hafði áður notað sem fyrirmynd.
Þessi ungi bretónski sjómaður,
sem hvorki gat lesið eða skrifað,
var um nokkurt árabil mjög hand-
genginn Loti og hann hafði hann
með sér innan um menntafólkið í
París, sem vakti umtal og sögu-
sagnir og einnig fóru þeir saman
um sjávarþorpin á Bretagne þar
sem Pierre átti vini og fjölskyldu.
Þar hitti Loti móður sjómannsins,
og lofaði að gæta hans, svipað
og kemur fyrir í skáldsögunni.
En drykkjuskapur sjómannsins
fór vaxandi og þótt Loti reyndi
lengi að koma honum til bjargar,
varð hann að lokum að gefast
upp.
Ein sögupersónan enn verður
minnisstæð, Moan amma Sylves-
tres, og þykir Loti hafa notað lýs-
inguna á sinni eigin móður á hana,
þessari konu sem lifði fyrir son
sinn og beið alltaf eftir honum.
Auk þess sem myndin er almennt
dregin af gömlu konunum á
Bretagne. Loti sagði sjálfur að
móðir Pierres le Cor minnti sig
mjög á móður sína og ætti margt
sameiginlegt með henni.
Þótt ekki þekkti Loti ísland,
þá hafði hann góðar upplýsingar
í höndunum frá þessum vinum
sínum um vertíðamar á skútun-
um. Raunar var hann 1883 að
Ekknakrossinn á yata höfðanum, þar sem konurnar
stóðu og horfðu eftir skipunum. Og þar stendur Maud
láka í sögunni dögum saman og bíður eftir skipinu sem
aldrei kemur.
gera gælur við að komast hingað
og þá væntanlega með herskipun-
um sem voru send sem hjálparskip
með fiskiflotanum, en varð ekki
af. Og Pierre Loti lagði vinnu í
að afla gagna um sögusviðið, siði
og hætti alla, bæði þar og á
Bretagne. Til dæmis er til bréf
frá útgerðarmanninum M. Louis
Huchet du Guermeur í Paimpol,
sem svarar 10 spurningum af
margvíslegu tagi frá rithöfundin-
um, um miðnætursólina við Is-
land, um tæknileg atriði varðandi
veiðamar, brúðkaupssiði í Plo-
ubazlanec, kveðjuhátíð kirkjunnar
fyrir sjómennina áður en þeir
halda á miðin og íjölmargt fleira.
Enda er allt slíkt talið mjög ná-
Celestine Floury, fyrir-
myndin að Gaud, lifði til
hárrar elli, gift sjómann-
inum sinum.
kvæmt í skáldsögunni, nema hvað
eitthvað mun vera ruglað tveimur
kirkjuhátíðum þar sem kveðjuhá-
tíðin fyrir íslandsförin var í mars
og síðar í febrúar, eftir að þeir
fóru að fara fyrr af stað, og einnig
höfuðbúnaði bretónsku kvenn-
anna eftir þorpum. Hvert þorp
hefur sinn búnað. En sögusviðið
er allt innan ramma sem nær yflr
fiskibæina Paimpol, Pors-Evan og
Ploubazlanec.
Ferðafólki sýnt
hús ungu stúlkunnar
Gamla húsið sem Loti notar
sem fyrirmynd að heimili ungu
stúlkunnar Gaud stendur enn við
aðaltorgið í Paimpol, Place de
Martray. Myndarlegt gamalt hús,
sem hæfir vel hýbýlum útgerðar-
manns, sem voru glæsileg á þess-
um tímum. Það var á sínum tíma
hótel, Hotel Richard, og þar bjó
Loti sjálfur þegar hann dvaldi í
PaimjK)!, allt frá því hann kom
þar fyrst 1868. Þaðan hefur hann
sjálfur alveg eins og unga stúlkan
í sögunni einmitt getað staðið bak
við gluggatjaldið og virt fyrir sér
ungu sjómennina úti á torginu.
Og þar í kring eru allar mjóu
götumar þar sem þeir héldu sig,
með kránni, búðunum þar sem
útbúnaður var keyptur o.s.frv.
Þetta hús er nú jafnan sýnt ferða-
mönnum og er frægt sem húsið
þar sem hún Gaud bjó — og Pierre
Loti. Mörgu öðru hafa menn á
þessum 100 árum síðan bókin var
skrifuð getað fundið stað, svo sem
leiðum út í þorpin sem þar er lýst,
helgikrossum o.s.frv. sem ekki er
ástæða til að rekja hér nánar.
Birtist fyrst í köflum
Loti gafst ekki færi á að skrifa
bókina í einum áfanga eins og
margar aðrar af bókum sínum.
Hann mun hafa byijað að skrifa
söguna á árinu 1884 og frá ára-
mótum 1885 getur hann unnið
að henni heima í Rochefort. I
marsmánuði sýnir hann Alphonse
Dautet, rithöfundinum fræga, þá
kafla sem hann er búinn með. Þá
kveðst hann vilja ljúka bókinni
áður en skip hans siglir, en „þetta
verk veldur mér talsverðum erfíð-
leikum og krefst meiri vinnu en
aðrar sögur sem ég hefl skrifað",
skrifar hann vini sínum. Hann
kveðst vakna snemma og fara
seint í háttinn. Daudet svarar
honum: „Bókin þín er falleg.
Hafðu ekki áhyggjur af því þótt
þú þurflr að fara . . . ljúktu bara
við bókina um borð.“ Vorið 1885
var hann aftur sendur á herskipi
til Tonkin-flóa og eyddi síðustu
dögunum fyrir brottförina við að
skrifa Pécheur d’Islande heima í
Rochefort. Hann heldur því áfram
að skrifa um borð í La Triomphe
á leið til Austurlanda, undir
brennandi hitabeltissól, um óveðr-
in við ísland. Kannski ekki að
furða þótt hann kvarti undan því
Café des Islandais eða Kaffihús íslandssjómannanna,
þar sem þeir hóldn sig gjaraan áðnr en þeir héldu á
vertíð og meðan þeir vora að búa sig út.
í bréfum að honum veitist þettaV
ekki eins léct og hann kysi. „Eina
ráðið er að einbeita mér að um-
hugsuninni um hana sem ég elska
enn og sem á þessi sömu heim-
kynni sem Gaud. Það er leiðin til
að flnna sársaukann." Það virðist
ekki vera fyrr en önnur söguper-
sóna Madame Chrysantheme
(Madame Butterfly) um dvöl í
Japan, sem kom út 1887, tekur
við, að hann getur snúið huganum
annað. Sagan birtist fyrst sem
framhaldssaga í tímaritinu La
Revue des Deux Mondes undir
heitinu Au Large — A sjó. Áður
en skáldsagan kemur út í einu
lagi breytir hann um nafn á henni
og sendi frá sér nokkrar hug-
myndir að titlum þegar hann er
að undirbúa útgáfuna um borð í
La Triomphante. Þann 17. febrúar
skrifar hann í fyrsta skipti í
dagbók sína að Ijúka Pécheur
d’Islande. Og nafnið hefur ekki
skipt svo litlu máli til að tengja
þessa mikið lesnu skáldsögu Is-
landi.
Sagan birtist í tímaritinu frá
15. mars og fram til loka maí við
sívaxandi vinsældir, en kemur svo
út í bókarformi. Bókin sú eykur
við frægð hans og skömmu síðar
veitir Academie francaise honum
5000 franka styrk. Um það leyti
sem hann lést var búið að þýða
skáldsöguna á 14 tungumál. Göt-
ur voru skírðar eftir honum síðar.
1887 var hafnarbakkinn í Paimpol
skírður í höfuðið á honum, en
hann þurfti að bíða fram til 1901
eftir því að sjá íslandsfar, sem
bar hans nafn, sigla á miðin við
ísland. En það var ekki lengi,
flskiskútan Pierre Loti fórst við
Island ásamt skipunum Marie-
Louise, Mouette, Sirene, Pervenc-
he og Morgane 1905.
Strax eftir að skáldsagan um
Islandssjómennina kom út, eða
árið 1887, hafði Pierre Loti hafíð
með grein í dagblaðið Le Figaro
í París fjársöfnun handa ekkjum
og bömum sjómannanna af gól-
ettunum Petite Jeanne og Cat-
harine sem ekki komu aftur af
íslandsmiðum. Og hann var sjálf-
ur í Paimpol þégar féð var afhent,
og skrifaði aðra grein. Báðar
greinamar vom prentaðar í riti
Félags til hjálpar Qölskyldum
dmkknaðra sjómanna.
í fyrri grein um Pierre Loti
varð höfundi á í messunni, fæð-
ingarbær hans Rochefort mun
ekki tilheyra Bretagne-héraði, en
er á vesturströnd Frakklands.
(Helstu heimildir: Paimpol et son
Terroir, Pierre Loti eftir Lesley
Blanch, Pécheur d’lslande.)
Eftir Elínu
Pálmadóttur
Frá gömlu hofninni i Paimpol þar «em akúturnar era að búa sig af »taðá
íslandsmið. Myndin er frá svipuéum tíma og sagan Pécheur d’Islande er skrifiud.
Teikning eftir höfnndinn sjálfan af Guiaume Floury,
sem varð að Stóra Tann i skáldsögunni. Hér er hann
um borð í Surveillante 18S2.
r ÍSlttl náttfJ