Morgunblaðið - 18.12.1988, Blaðsíða 30

- 30
MORGUNBLAÐIÐ VEROLD/HLAÐVARPINN SUNNUDAGUR 18. DESEMBER 1988
-4

HAGKAUP
JOLA-
FOT
Við skröpuðum skerin
sem mörg voru hvöss
að er hreint út sagt djöfullegt
að lenda í vanskilum og af-
skaplega erfitt að geta ekki staðið
við það sem maður hefur lofað,“
segir Guðmundur Sigurðsson, fram-
kvæmdastjóri SG-einingahúsa á
Selfossi, þegar hann rifjar upp
þrengingar einingahúsaframleið-
enda á árunum 1985—1986. Þá
uðru breyttar útlánareglur hús-
næðisstofnunar ríkisins til þess að
framleiðslan hrapaði úr 11 þúsund
fermetrum í 6 þúsund fermetra á
milii áranna 1984—1985 og var
komin í 3.300 fermetra 1986.
Þessi tími, sem líkja má við gífur-
legan aflasamdrátt í sjávarútvegi,
olli geysimiklum erfiðleikum ein-
ingahúsafyrirtælqa um allt land og
til hans má rekja gjaldþrot nokk-
urra þeirra. Á Selfossi eru tvö ein-
ingahúsafyrirtæki starfandi sem
bæði héldu velli og komust í gegn-
um þennan ólgusjó erfiðleikaár-
anna.
„Það sem mestum erfiðleikum
olli hjá fyrirtækinu og þeim sem
verið var að byggja fyrir var að
húsnæðislánin voru allt í einu greidd
út á helmingi Iengri tíma en áður,
á 18 mánuðum í stað 9,“ segir
Guðmundur Sigurðsson fram-
kvæmdastjóri. „Við vissum auðvit-
að af því fyrirfram að reglunum
yrði breytt en okkur var sagt að
þessar reglur yrðu ekki látnar taka
gildi. Þetta sögðu ráðamenn okkur.
Alexander Stefánsson, þáverandi
ráðherra húsnæðismála, gaf ein-
ingahúsaframleiðendum fyrirheit
um að lánin yðrur greidd úr á sama
tíma og áður. Það fyrirheit hans
stóðst ekki.
Fram að þessum tíma greiddu
fyrirtækin ekki háa raunvexti af
fjárfestingarlánum eða rekstrarlán-
um en það breyttist líka á þessum
tíma. Við hefðum aldrei selt þetta
mörg hús eins og við gerðum því
söluverð húsanna gerði ekki ráð
fyrir þessum háu vöxtum sem komu
ekki inn í verðið fyrr en seinna.
Við og öll önnur einingahúsafyr-
irtæki komum inná Reykjavíkur-
markaðinn þegar Grafarvogurinn
var að byija að byggjast upp.
Og það er alveg á hreinu að það
var byggingameisturum í Reykjavík
mikill þyrnir í augum. Það kom
meðal annars fram í því að þeir
stóðu alls ekki með okkur í barátt-
unni fyrir þvi að halda reglunum
um lánin óbreyttum."
Árið 1985 töpuðu einingahúsa-
framleiðendur almennt 10% af veltu
og það varð mörgum ofviða og fyrir-
tækin urðu gjaldþrota. SG-eininga-
hús voru með 10 milljóna króna tap
þetta ár. „Það bjargaði okkur að
við stóðum á gömlum merg og höfð-
um verið lengi starfandi. Fjárfest-
ing hjá okkur vegna framleiðslunn-
ar var því minni þó við hefðum fjár-
fest mikið. Þegar séð var hvert
stefndi seldum við
eignir og breyttum
áherslum í fyrir-
tækinu með meiri
efnissölu og lögð-
um meiri áherslu á
sumarbústaði. Við
stokkuðum upp
bókhaldið svo unnt
væri að fylgjast
með rekstrinum á
raunhæfan hátt
frá mánuði til
mánaðar. Þá var
starfsmönnum
fækkað úr 50 í 26.
Við stóðum
þama frammi fyrir
mikilli rýmun á
eigin fé en þó ekki
gjaldþroti.
Þetta var mjög
erfiður tími en við vomm með traust
viðskiptasambönd, erlend og inn-
lend, sem staðið höfðu traustum
fótum lengi og það hjálpaði. Það
er annars það versta vð það þegar
svona gerist, að maður lendir í van-
skilum út um allt og það er alveg
djöfullegt að komast í slíka stöðu.
Það hafði aldrei hent okkur og það
er mjög erfitt að geta ekki staðið
við það sem maður er búinn að lofa.
En þegar svona stendur á skiptir
miklu máli að reyna ekki að ljúga
sig út úr hlutunum, segja kannski
við einhvem að maður borgi honum
á föstudegi, vitandi það að maður
getur það ekki.
Það em sex fjölskyldur sem
standa að SG-fyrirtækinu og strax
eftir áramótin 85—86 var haldinn
fundur og málin rædd. Þá var með-
al annars ákveðið að taka til hend-
inni og nýta allt það efni, sem fall-
ið hafði til á uppgangstímum, en
ekki nýst í húsin sem framleidd
vora. Ur þessu efni byggðum við
fjóra sumarbústaði og unnum við
það verk um helgarog í frítímum,
kauplaust. Veturinn fór í þetta og
um vorið vom bústaðirnir tilbúnir.
Þarna komu heilmiklir peningar inn
í fyrirtækið við sölu á bústöðunum.
Svo gerði þetta menn meðvitaðri
um reksturinn og þjappaði hópnum
saman. Þessi ráð
dugðu til að koma
fyrirtækinu á rétt-
an kjöl og við höf-
um nú unnið upp
tapið sem mynd-
aðist þarna.
Á uppgangstím-
um gekk rekstur-
inn átakalítið því
eftirspurnin var
mikil eftir húsun-
um. Svona erfið-
leikar kenna
mönnum aftur á
móti mikið og það
em minni líkur á
að gengið verði
jafn langt aftur.
Menn fylgjast bet-
ur með eftir slíka
reynslu.
SG-skútan okkar festist aldrei
þó það gæfi á þarna í skerjagerði
markaðarins. Vissulega skrapaði
hún skerin sem mörg vora hvöss
og botninn dældaðist vissulega. En
núna er búið að rétta allt af, mála
skútuna og hún hefur byr.“
Áhyggjulaus á veröndinni
heima hjá sér, en þó á varðbergi
gagnvart hættumerkjum í
rekstrinum. Guðmundur Sig-
urðsson, framkvæmdastjóri
„SG-skútunnar“ á Selfossi.
Þjóðverjar hremmdu Kaf ka
Það er alkunna, að miklar fjárfúlgur eru greiddar fyrir listaverk eft-
ir þekktustu nítjándu og tuttugustu aldar málara, en hitt fer hljóðlega
að handrit kunnustu rithöfúnda síðustu tveggja alda eru einnig orðin
eftirsótt söluvara. Bretar eru fyrst núna að vakna upp við þann vonda
draum, að mikið af handritum að helstu bókmenntaverðmætum þeirra
hafa runnið úr greipum þeirra og dreifst út um allar jarðir en þó eink-
um til Bandaríkjanna.
Fró Guðrúnu
Nordal í
L
Handrit James Joyce em nú
geymd í borginni Tulsa í Okla-
homa og handrit Virginiu Wolf em
víðs vegar um Bandaríkin. Megin-
hluti allra handrita hins enska Eve-
lyns Waugh eru í bókasafni Texas-
háskóla í Austin, og þar er einnig
mikið af handritum D.H. Lawren-
ce, Bernhards Shaw og T.S. Eliot.
Handritum hefur reyndar hvað öt-
ulast verið safnað fyrir bókasafn
Texas-háskóla og hófst sú söfnun
á sjöunda áratugnum, þegar nóg
var af olíupeningum þar um slóðir.
Ævisagnaritari, sem ferðaðist
þangað til að rannsaka handrit
Pauls Scott, lét svo um mælt, að
bókasafnið væri eins og Piccadilly
Circus, þar sem höfundar ævisagna
rithöfunda væm á hveiju horni.
Bresk bókasöfn hafa ekki haft
bolmagn til að bjóða í handrit kunn-
ustu rithöfunda Breta, og því hefur
nánast ekkert stöðvað flæði þeirra
út úr landinu. Þetta nýskapaða
„handritamál" Breta er ólíkt hand-
ritamáli okkar íslendinga forðum.
Engin von er til að Bretar endur-
heimti sín handrit.'nema dýra verði.
Verðmæti þessara handrita hef-
ur aukist vemlega á síðustu tutt-
ugu ámm. Uppboðshaldarar í Sot-
hebys álíta að þeirra skerfur af
markaðnum hafi hækkað úr tvö
hundmð og fimmtíu þúsundum
punda í fimm milljónir
punda á síðustu þrettán
árum. Þessi öra hækkun
hefur auðvitað laðað að
ýmsa ævintýramenn í leit
að skjótum gróða. En
bókasölum hefur tekist
að bægja þeim frá enn
sem komið er.
En hvers vegna em
handrit síðari tíma skáld-
verka álitin svo verðmæt?
Þau era ekki sérstaklega
falleg á að líta, eins og
myndskreyttu skinn-
handritin fornu. Þau eru
oft full af prentvillum,
útstrikunum og krassi.
FRANZ KAFKA
— I baksýn síða úr
handritinu af Rétt-
arhöldunum, sem
var metið á áttatíu
milljónir.
Og þó að þú eigir handritið, þá
fylgir höfundarrétturinn ekki með.
En þegar þú handleikur blaðsíðum-
ar, kemstu í nálægð við mikla snill-
inga, og getur fylgst með því hvern-
ig þeir nálguðust sitt endanlega
takmark. Þessi nálægð dregur fólk
að.
Handritið af Réttarhöldunum
eftir Franz Kafka er skrifað á
pappír sem hann hefur rifið úr
minnisbókum. Er það rúmlega 80
milljóna króna virði? Það var sú
upphæð sem vestur-þýska stjórnin
greiddi nýlega fyrir það á uppboði
hjá Sothebys, og var það verð í
samræmi við mat uppboðshaldar-
anna.
Kafka skrifaði bókina árið 1915,
en hún kom ekki út að honum lif-
andi. Hann gaf vini sínum, Max
Brod, handritið árið 1920, fjórum
ámm fyrir dauða sinn.
Handritið átti þá fyrir
höndum hættulega veg-
ferð: minnstu munaði að
það yrði eyðilagt í innrás
nasista í Tékkóslóvakíu
og aftur á meðan á Súez-
deilunni stóð. Meginhluti
annarra handrita Kafka
em geymd í öruggri
geymslu í Bodleian-
bókasafninu í Oxford.
Þetta háa verð fyrir
Réttarhöldin er það
hæsta sem greitt hefur
verið fyrir handrit tutt-
ugustu aldar bókmennta-
verks. Það er og örugg-
lega, eins og á hefur verið bent,
sanngjarnt verð fyrir eitt af meist-
araverkum bókmenntasögunnar.
Enda voru Vestur-Þjóðveijar til-
búnir til að borga tvöfalt meira
fyrir það.