Morgunblaðið - 24.09.1989, Blaðsíða 9

MOIÍGUNl^m.D
C 9
\jÓGmÆX)\/Kvótakefi og búmark í
almannaþágu?
Atvinnufrelsi
MANNRÉTTINDIN og stjórnarskráin fá nokkurt rúm í síðasta hefti
Tímarits Lögfræðinga (2. hefti 1989). Þar er að fínna tvær greinar
sem eru helgaðar því viðfangseftii. Onnur er eftir Ragnar Aðalsteins-
son, hæstaréttarlögmann, og nefinist hún Mannréttindaspjall en hin
er eftir Tryggva Gunnarsson, aðstoðarmann umboðsmanns Alþingis,
sem nefhist Sljórnarskráin og stjórnun fiskveiða og búvörufram-
leiðslu.
Ispjalli sínu rekur Ragnar m.a.
að hugmyndir manna um mann-
réttindi hafi í gegnum tíðina breyst
nokkuð. Sé nú svo komið að tala
megi um fjórar kynslóðir mannrétt-
inda. Fyrsta kyn-
slóðin séu hin
pólitísku og borg-
aralegu réttindi,
svo sem tjáningar-
frelsi, félagafrelsi,'
atvinnufrelsi, frið-
helgi eignaréttar-
ins o.s.frv. Megin-
einkenni fyrstu
eftir Ddvíó Þór
Björgvinsson
harla ósennilegt að á það yrði fall-
ist fyrir dómstólum að umræddar
reglur færu í bága við fyrrnefnd
stjórnarskrárákvæði. Þá bendir
hann m.a. á eftirfarandi atriði sem
menn verða að hafa í huga við mat
á því hvort reglurnar bijóti í bága
við ákvæði stjórnarskrár. (1) Hinar
almennu forsendur sem búa að baki
umræddum reglum, s.s. þörfina á
að takmarka sókn í fiskistofna og
draga úr búvöruframleiðslu. (2)
Aðgerðirnar eru að formi til tíma-
bundnar. (3) Reynt er að valda sem
minnstri röskun fyrir þá sem starf-
andi voru fyrir í þessum greinum
og þeim úthlutað kvóta eða bú-
marki í samræmi við það sem þeir
höfðu áður gert. (4) Skiptingin milli
aðila er byggð á almennum reikni-
reglum. Eftir þessa upptalningu
kemst hann að þeirri niðurstöðu að
telja verði “næsta víst að almennt
yrði núverandi stjórnun fiskveiða
og búvöruframleiðslu ekki talin fara
í bága við 67. og 69.gr. stjórnar-
skrárinnar."
í ljósi þess að fslenskir dómstólar
hafa farið varlega í að meta gerðir
löggjafans andstæðar stjórnarskrá
er ekki ástæða til að draga þessa
niðurstöðu í efa, m.a. vegna þess,
eins og Tryggvi bendir á, að dóm-
stólar hafa látið löggjafanum það
eftir að meta hvað samræmist al-
mannaheill eða er í almannaþágu
samkvæmt fyrrnefndum ákvæðum
stjórnarskrárinnar. Engu að síður
er það ómaksins vert að reyna að
átta sig á því hvernig reglur um
stjórnun fiskveiða og búvörufram-
leiðslu falla að þeirri mynd sem
dregin var upp af mannréttindum
hér að framan. Samkvæmt þeirri
mynd má segja sem svo að skerðing
hinna svokölluðu borgaralegu rétt-
inda sé aðeins réttlætanleg til að
tryggja mönnum önnur réttindi, ef
ekki mikilvægari þá a.m.k. jafn
mikilvæg. Skattlagning er þannig
réttlætt með því að hún sé nauðsyn-
leg til að unnt sé að byggja skóla,
sjúkrahús og annað sem er til þess
fallið að efla félagslegt réttlæti og
almenna velferð, m.ö.o til að
tryggja félagsleg og menningarleg
réttindi sem Ragnar nefnir svo.
Spurningin er þá sú hvort þær
skorður sem reglur um stjórnun
fiskveiða og búvöruframleiðslu séu
af því taginu. Reglur sem takmarka
sókn í fiskistofnana eiga sér svo
augljós rök að um þær er líklega
-d—h
óþai-fi áð deila, enda stendur og
fellur íslenskt efnahaglíf með þeim
og þar með efnahagsleg velferð
landsmanna. Þegar þessu sleppir
er óljóst hvort reglur þessar færi
þegnunum almennt þau réttindi eða
gæði að réttlætt geti þá skerðingu
sem þær fela í sér. Þær virðast
fyrst og fremst mótast af því að
tryggja hagsmuni einstakra aðila
innan þessara atvinnugreina og þar
með að nokkru einstakra byggðar-
laga, annars vegar gagnvart þeim
sem utan atvinnugreinanna standa
með því að hefta aðgang að þeim
og hins vegar gagnvart öðrum inn-
an sömu greinar, með því að tryggja
“réttláta" skiptingu þeirra gæða
sem um er íjallað milli þeirra inn-
byrðis. Þegar betur er að gáð er
Ijóst að þau atriði sem Tryggvi tel-
ur að hafa verði í huga við mat á
því hvort títtnefndar reglur fari
gegn stjórnarskrá lúta fyrst og
fremst að þeim reglum sem fyalla
um skiptinguna milli viðkomandi
aðila, en ekki að þeim skorðum sem
frelsi annarra til að hasla sér völl
á þessum vettvangi eru settar. For-
vitnilegt hefði verið að fá frekari
umræðu um hið síðarnefnda, eink-
um í ljósi þess að slíkar takmarkan-
ir að tiltekinni atvinnugrein eiga
sér ekki hliðstæður í íslenskum
rétti, nema ef vera skyldi í reglum
um leigubifreiðaakstur.
kynslóðar mannréttinda séu þau að
áherslan sé lögð á afskiptaleysi
ríkisvaldsins af málefnum þegn-
anna. Önnur kynslóð mannréttinda
leggi hins vegar áherslu á efna-
hagsleg, félagsleg og menningarleg
réttindi. Megineinkenni annarrar
kynslóðar er það að skylda er lögð
á herðar ríkisvaldinu að tryggja
mönnum lágmarks efnalega, fé-
lagslega og menningarlega velferð.
Þá nefnir Ragnar tvær yngstu kyn-
slóðir mannréttinda, þ.e. réttinn til
þróunar annars vegar og réttinn til
friðar hins vegar. Um þetta síðast-
nefnda verður ekki frekar rætt hér.
Til að tryggja aðra kynslóð mann-
réttinda hefur verið talið heimilt að
löggjafinn gengi nokkuð á þau
pólitísku og borgaralegu réttindi
sem fyrst var getið. Stjórnmálaþró-
un á vesturlöndum á þessari öld
hefur að töluverðu leyti einkennst
af aukinni áherslu á rétt þegnanna
til lágmarks efnalegrar velferðar
og félagslegs réttlætis. Hefur lög-
gjafinn gengið æ lengra á réttindi
borgaranna í þessu skyni. Mest
áberandi er skattheimta til að
standa undir útgjöldum ríkisins til
samneyslunnar og önnur höft á frið-
helgi eignaréttarins og bönd sem
lögð eru á atvinnufrelsi manna, t.d.
kröfur um menntun til tiltekinna
starfa o.s.frv. Þetta er réttlætt með
nauðsyn þess að tryggja borgurun-
um önnur réttindi sem talin eru
a.m.k. jafn mikilvæg. Það er ein-
mitt þetta síðarnefnda sem tengir
fyrrnefndar greinar í Tímariti Lög-
fræðinga saman.
í spjalli sínu veltir Tryggvi Gunn-
arsson fyrir sér hvort reglur um
stjórnun fiskveiða og búvörufram-
leiðslu feli í sér brot á þeim ákvæð-
um íslensku stjórnarskrárinnar sem
mæla fyrir um atvinnufrelsi (69.gr.)
og friðhelgi eignaréttarins (67.gr.),
enda verður tæplega um það deilt
að umræddar reglur setja atvinnu-
frelsi manna verulegar skorður og
leggja viss höft á eignir þeirra.
Samkvæmt tilvitnuðum stjórnar-
skrárákvæðum verða umrædd rétt-
indi ekki skert nema almannaheill
kreiji og þá aðeins með lögum. Af
því leiðir að spurningin um það
hvort reglur um stjórnun fiskveiða
og búvöruframleiðslu séu andstæð-
ar stjórnarskrá er tvíþætt. í fyrsta
lagi spyija menn hvort fullnægt sé
því skilyrði að almannaheill krefji
og í öðru lagi hvort iöggjafinn hafi
falið ráðherrum of mikið vald til
að setja reglur um þetta. Síðari
spurningunni svarar Tryggvi á
þann hátt að vart sé gerlegt fyrir
löggjafann að setja nákvæmar regl-
ur um þessi mál. Er þá væntanlega
byggt á því að reglurnar séu óhjá-
kvæmilega mjög flóknar og smíði
þeirra krefjist mikillar sérþekking-
ar. Fyrri spurningunni svarar hann
hins vegar ekki beint, en bendir á
að í ljósi fyrri dómsúrlausna sé
' ' e tíjjSMIep
betrieiiaMf1
I Vestur-Þýskalandi hefur verið leitt í Ijós,
að Mitsubishi Colt/Lancer hafa meira rekstraröryggi
en aðrir bílar í sama stærðarflokki.
í könnun, sem hinn virti félagsskapur ADAC (Félag bifreiöaeigenda í
V-Þýskalandi) lét gera árin 1986-1988 á 10.000 bifreiðum af öllum
tegundum og geröum, kom fram aö í flokki smærri fólksbíla reyndust
Mitsubishi Colt/Lancer hafa lægsta bilanatíðni. Athuganir náðu yfir fyrstu
þrjú ár þeirra bifreiöa, sem valdar voru í könnunina, og dómsorö hinna
þekktu neytendasamtaka aö henni lokinni voru : „Engar bilanir, sem
orð er á gerandi." Talsveröur munur reyndist vera á Mitsubishi
Colt/Lancer og þeirri bifreiöategund, sem næst var aö bilanatíðni og var
sá munur svipaöur fyrir öll þrjú árin, sem könnunin tók til.
Þetta er í sjötta sinn, sem áöurnefnd samtök setja Mitsubishi bifreiöir
í efsta sæti á lista sinn yfir rekstraröryggi bifreiða.
Sumir eru einfaldlega
betri en aðrir.
MITSUBISHI
MOTORS
MITSUBISHI LRNCER
MITSUBISHI COLT LRNCER
HEKLA.HF
1 Laugavegi 170-174 Sími 695500