Morgunblaðið - 01.04.1992, Page 22

22
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 1. APRÍL 1992
Danmörk:
Fyrrverandi formað-
ur SF neitar því að
hafa unnið fyrir KGB
GERT Petersen, fyrrum formaður Sósialíska þjóðarflokksins (SF),
vísar á bug ásökunum um að hann hafi unnið fyrir KGB, leyniþjón-
ustu Sovétríkjanna. A sunnudag hafði Ekstm Bladet, haft það eftir
heimildarmönnum að hann hefði verið í hópi bestu njósnara KGB.
Reuter
Leikararnir fjórir sem fengu óskarsverðlaunin í fyrrinótt, talið frá vinstri: Mercedes Ruehl, fyrir leik
i aukahlutverki, Anthony Hopkins, besti leikarinn, Jodie Foster, besta leikkonan, og Jack Palance, fyr-
ir leik í aukahlutverki.
„Lömbin þagna“ hlýtur
fimm Oskarsverðlaun
Los Angeles. Reuter.
„LÖMBIN þagna“ (The Silence of the Lambs) fékk óvænt flest Ósk-
arsverðlaun, alls fimm, er þau voru afhent í Los Angeles í fyrri-
nótt. Búist hafði verið við að tvær aðrar myndir, „Bugsy“ og „JFK“,
sem voru báðar mun dýrari, myndu sópa að sér verðlaununum.
Petersen, sem er þingmaður SF
og hefur átt sæti í utanríkismála-
nefnd danska þingsins frá árinu
Japan:
Bráðaað-
gerðir í efna-
hagsmálum
Tókýó. Reuter.
JAPANSKA stjórnin kynnti í gær
bráðaaðgerðir í efnahagsmálum
sem ætlað er að blása lífi í efna-
haginn eftir samdrátt undan-
farna mánuði.
Aðgerðirnar fela meðal annars í
sér að opinberum framkvæmdum
verður flýtt, auk þess sem gerðar
eru ráðstafanir til að auka einka-
neysluna og fjárfestingar fyrir-
tækja og einstaklinga. Þær eru
ennfremur liður í þeirri stefnu
stjórnarinnar að skapa 3,5% hag-
vöxt á fjárhagsárinu, sem hefst í
dag, 1. aprfl. A síðasta fjórðungi
ársins í fyrra minnkaði verg þjóðar-
framleiðsla Japana um 0,2%.
Búist er við að seðlabanki Japans
tilkynni á næstunni að forvextir til
viðskiptabankanna verði lækkaðir
en þeir eru núna 4,5%.
1972, viðurkenndi í samtali við Berl-
ingske Tidende sem birtist í gær
að hann hefði hitt menn á áttunda
og níunda áratugnum sem síðar
hefði komið í ljós að væru starfs-
menn KGB í sovéska sendiráðinu í
Kaupmannahöfn. „Ég talaði við
Rússana alveg einsog ég talaði við
kanana en það er ekkert rangt við
það,“ sagði Petersen. Árið 1984
hafi hann t.d. átt átta fundi með
Rússum og sjö morgunverðarfundi
með Bandaríkjamönnum.
Petersen sagðist hafa ráðfært sig
við Jens Otto Krag forsætisráðherra
þegar hann tók sæti í nefndinni og
spurt hvað hann gæti leyft sér að
eiga mikil samskipti við erlenda
stjórnarerindreka. Krag hefði svar-
að að hann mætti hitta slíka menn
á meðan hann sæi til þess að fund-
imir væru fyrir opnum tjöldum.
Tveimur árum síðar hefði Axel Ni-
elsen dómsmálaráðherra staðfest
þessa þumalputtareglu.
Petersen segir að hann hafi aldr-
ei gefið leynilegar upplýsingar í
samtölum við sovéska sendiráðs-
menn, þ. á m. Oleg Gordíjevskíj,
sem var háttsettur starfsmaður
KGB í Kaupmannahöfn. Hins vegar
hafi hann fært rök fyrir stjórnmála-
skoðunum sínum. Ékki hafi verið
mikið rætt um sameiginleg viðhorf
eins og bann við kjarnorkutilraun-
um. En harkalega hafi verið deilt
um málefni Afganistans, Póllands
og mannréttindi almennt í Sovétríkj-
unum.
„Lömbin þagna“ fjallar um
fjöldamorðingja og var valin besta
myndin. Leikstjórinn, Jonathan
Demme, fékk Óskarinn fyrir leik-
stjórnina og aðalleikarnir, Bretinn
Anthony Hopkins og Jodie Foster,
urðu fyrir valinu sem bestu leikar-
arnir. Þetta er í annað sinn sem
Foster hlýtur Óskarsverðlaunin því
hún var einnig valin besta leikkonan
árið 1988 fyrir leik í myndinni „Hin-
ir ákærðu" (The Accused). „Lömbfn
þagna“ hlaut einnig verðlaunin fyr-
ir besta ófrumsamda handritið.
Þetta er í fyrsta sinn sem kvikmynd
hlýtur fimm helstu Óskarsverðlaun-
in frá árinu 1975, er „Gaukshreiðr-
ið“ (One Flew Over the Cuckoo’s
Nest) lék sama leikinn.
Það var fyrirtækið Orion Pictures
sem framleiddi „Lömbin þagna“.
Fyrirtækið' framleiddi einnig mynd-
ina „Dansað við úlfa“ (Dances With
Wolves), sem sópaði að sér verð-
laununum í fyrra. Þrátt fyrir þessa
velgengni fór fyrirtækið fram á
greiðslustöðvun í desember vegna
fjárhagserfiðleika.
„Bugsy“ eftir Warren Beatty
fékk aðeins tvenn verðlaun, fyrir
útlitshönnun og búningahönnun, og
hið sama er að segja um „JFK“
eftir Oliver Stone, sem fékk verð-
launin fyrir kvikmyndatöku og
klippingu.
Sidney N. Graybeal, sérfræðingur á sviði afvopnunarmála:
Tími kominn til að endurmeta hlut-
verk kjarnorkuvopna frá grunni
SIDNEY N. Graybeal, bandarískur sérfræðingur á sviði öryggis-
og afvopnunarmála, segir þær breytingar sem orðið hafa á heims-
málum hafa gert heiminn óstöðugri en áður. Menn hafi ekki enn
náð tökum á því hvernig bregðast beri við hinum nýju aðstæðum
og upplausnarástand ríki í fyrrum Sovétríkjunum. Hann telur þó
hættuna á styrjöld milli austurs og vesturs, hvort sem er með kjarn-
orkuvopnum eða hefðbundnum vopnabúnaði, vera enga en aftur á
móti séu mörg svæði í heiminum þar sem til átaka gæti komið.
Graybeal segir einnig að kjarnorkuvopn þjóni ekki lengur fæling-
artilgangi sínum fyrir Bandaríkin líkt og áður og tímabært sé að
endurmeta hlutverk þeirra frá grunni.
Sidney N. Graybeal er einn af
helstu samningamönnum Banda-
ríkjanna á sviði öiyggis- og af-
vopnunarmála og vann m.a. hjá
bandarísku leyniþjónustunni, CIÁ,
í íjórtán ár og sem aðstoðarfor-
stjóri System Planning Corporati-
on í tíu ár. Hann hefur gegnt fjöl-
mörgum trúnaðarstörfum fyrir
bandarísk stjórnvöld og tók t.d.
þátt í samningaviðræðunum um
SALT, SALT 2 og ABM-sáttmál-
ana. Hann flutti á laugardag er-
indi á vegum Varðbergs og Sam-
taka um vestræna samvinnu um
viðbrögð við nýjum ógnum i breytt-
um heimi.
Graybeal segir í samtali við
Morgunblaðið að upplausnin í
Austur-Evrópu hafi það í för með
sér að í stað spennu milli austurs
og vesturs komi spenna milli norð-
urs og suðurs. Vandinn sé að vitn-
eskja um mörg þau þriðjaheims-
lönd sem þar komi við sögu sé af
allt of skomum skammti. „Okkur
bráðvantar meira af fólki sem
þekkir til þessara ríkja. Það þarf
að stórauka upplýsingaöflun um
þau og hvað þau ætlast fyrir. Til
hvers ætla þau að nota gereyðing-
arvopn sín? Hvað eru þau reiðubú-
in að gera? í 45 ár höfum við mið-
að allt við samskipti austur og
vesturs og vandinn nú er að menn
nota enn sömu greiningaraðferð-
imar þrátt fyrir að heimurinn hafi
breyst."
Samveldi sjálfstæðra ríkja taldi
hann eiga eftir að verða skammlíft
fyrirbæri. Það myndi ekki megna
að halda lýðveldunum saman í
einni heild og því yrðu menn nú
þegar að einbeita sér að hvetju
lýðveldi fyrir sig. Það bæri líka að
hafa í huga að líklegt væri að fyrr-
um Sovétlýðveldunum myndi fyrr
stafa ógn af óróleika í t.d. Kóreu
eða Mið-Austurlöndum og það
væru því mjög sterk rök sem
mæltu með samvinnu við þau.
Hann sagðist þó ekki telja að sam-
eiginlegar geimvarnir væru æski-
legar. Uppsetning slíks kerfis
myndu vera mistök og hafa það í
för með sér að Bandaríkin gætu í
raun ráðið því hver hefði aðgang
að geimnum sem væri hættulegt.
I staðinn ættu menn að einbeita
sér að varnarkerfum á jörðu niðri.
Graybeal sagði að töluverð
hætta væri á að upp úr syði ein-
Sidney N. Graybeal
hvers staðar í heiminum, t.d. í
Mið-Austurlöndum, Afríku, Ind-
landi og Pakistan eða Kóreu. Þeir
væru til sem segðu að þar sem
Bandaríkin væru eina risaveldið
sem eftir væri yrðu þau að bregð-
ast við slíkum vandamálum þegar
þar að kæmi. Það væri hins vegar
útilokað að Bandaríkjamenn yrðu
einhvers konar alheimslögregla
sem yrði að hlaupa til og slökkva
alla eldsvoða sem kynnu að kvikna.
I staðinn yrði raunin sú að reynt
yrði að byggja upp breiða sam-
stöðu ríkja, líkt og gert var í Persa-
ílóastríðinu, og nota öryggisráð
Sameinuðu þjóðanna í auknum
mæli.
Aðspurður um hvort að hann
teldi að heimsbyggðin byggi við
meira öryggi í dag heldur en á
dögum kalda stríðsins sagði hann
erfitt að meta hvort svo væri,
heimurinn væri fyrst og fremst
breyttur. „Þær ógnir sem nú steðja
að eru öðruvísi en áður og við
höfum ekki enn fullan skilning á
þeim. Eitt sem er víst er að það
er minni stöðugleiki í heiminum.
Sovétríkin gömlu eru þannig óstöð-
ugri heldur en þau hafa verið í
fjörutíu ár og það mun taka þau
tíma að ná jafnvægi að nýju.“
Sjálfur sagðist Graybeal vera
órólegri vegna heimsmála en áður.
Menn væru ekki enn búnir að ná
tökum á því hvernig þeir ættu að
hegða sér við hinar breyttu að-
stæður. Líkti hann samskiptum
Bandaríkjanna og Sovétríkjanna
áður fyrr sem ákveðnum dansi þar
sem báðir aðilar hefðu þekkt spor-
in. Nú vissi hins vegar enginn
hvaða dans ætti að dansa hvað þá
við hvern. „Það er samt ekki þar
með sagt að hætta sé á stríði. Ég
tel nákvæmlega enga möguleika á
að háð verði kjarnorkustríð og það
sama á við um stríð með hefð-
bUndnum vopnum. Áhættan á hins
vegar eftir að aukast og við verð-
um að fara að spyija þeirrar spurn-
ingar hver sé eiginlega framtíð
kjarnorkuvopna. Ég held að ef
maður á borð við Saddam Hussein
myndi nota kjarnorkuvopn gegn
Bandaríkjunum myndu þau ekki
svara í sömu mynt. Aftur á móti
er möguleiki á að Israelar myndu
gera það éf ráðist væri á þá. Þau
þjóna því tilgangi sínum sem fæl-
ingarmáttur fyrir Israel en ekki
fyrir Bandaríkin. Það er kominn
tími fyrir kjarnorkuveldin að end-
urmeta frá grunni hlutverk kjarna-
vopna." St.S.
Mercedes Ruehl varð fyrir valinu
sem besta leikkonan í aukahlutverki
fyrir leik sinn í myndinni „Bilun í
beinni útsendingu“ (Fisher King).
Jack Palance var valinn besti Ieikar-
inn í aukahlutverki fyrir gaman-
myndina „Fjörkálfar" (City Slick-
ers). Palance er 73 ára og hefur
leikið „góða manninn" í meira en
50 kúrekainyndum.
Italska myndin „Mediterraneo“,
sem fjallar um átta ítalska hermenn
er hertaka gríska eyju í síðari
heimsstyijöldinni, varð fyrir valinu
sem besta erlenda myndin.
HELSTU VERÐLAUNAHAFAR
64. afhending
Óskarsverðlaunanna
Besta myndin:
Lömbin þagna
Besti leikari:
Anthony Hopkins
(Lömbin þagna)
Besta lelkkona;
Jodie Foster
(Lömbín þagna) ' /•
Besti leikstjóri: \
Jonathan Demme \
(Lömbin þagna)
Besta leikkona I aukahlutv.:
Mercedes Ruehl
(Bilun l beinni útsendingu)
Besti leikari i aukahlutverki:
Jack Palance .
(Fjörkálfar)
Besta erlenda myndin:
Mediterraneo
(italla) |
REUTER
J